Nornica

Nornica
Clethrionomys
Tilesius, 1850
Ilustracja
Nornica ruda (C. glareolus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Nadgromada

żuchwowce

Gromada

ssaki

Infragromada

łożyskowce

Rząd

gryzonie

Podrząd

Supramyomorpha

Infrarząd

myszokształtne

Nadrodzina

myszowe

Rodzina

chomikowate

Podrodzina

karczowniki

Plemię

Clethrionomyini

Rodzaj

nornica

Typ nomenklatoryczny

Mus rutilus Pallas, 1779

Synonimy
Gatunki

12 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Nornica (Clethrionomys) – rodzaj ssaków z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i Ameryce Północnej.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 85–135 mm, długość ogona 21–72 mm; masa ciała 14,5–61 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1850 roku niemiecki przyrodnik Wilhelm Gottlieb Tilesius von Tilenau w artykule zatytułowanym Niektóre gatunki gryzoni z Bawarii, opublikowanym w czasopiśmie „Isis: encyclopädische Zeitschrift vorzüglich für Naturgeschichte, Physiologie etc”. Tilesius von Tilenau wymienił dwa gatunki – Mus glareolus von Schreber, 1780 i Mus rutilus Pallas, 1779 – Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Mus rutilus Pallas, 1779.

Etymologia

  • Clethrionomys: gr. κλειθρον kleithron ‘zarośla, żywopłot’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy: Mus glareolus von Schreber, 1780.
  • Evotomys (Euotomys, Eotomys): gr. ευ eu ‘dobry’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mus rutilus Pallas, 1779.
  • Glareomys: łac. glarea ‘żwir’; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mus glareolus von Schreber, 1780.
  • Acrorhizamys (Acrorhizomys): gr. ακρος akros ‘punkt, czubek’, od ακη akē ‘punkt’; rodzaj Rhizomys J.E. Gray, 1831. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Acrorhizamys sokolovi Topachevs’kiy, 1965.

Podział systematyczny

W części ujęć systematycznych dla tego rodzaju stosuje się nazwę Myodes ukutą w 1811 roku przez niemieckiego przyrodnika Petera Simona Pallasa. Pallas diagnozując nowy rodzaj wymienił osiem gatunków nie określając jednocześnie gatunku typowego; w 1877 roku amerykański zoolog Elliott Coues wyznaczył jako typ nomenklatoryczny dla Myodes, Mus lemmus Linnaeus, 1758. Jako że Mus lemmus jest gatunkiem z rodzaju Lemmus, Myodes jest młodszym synonimem Lemmus i nie jest dostępny jako nazwa dla nornic; najstarszą obowiązującą nazwą nornic jest Clethrionomys. Do tego rodzaju zalicza się czasem Alticola macrotis, jednak analizy molekularne z wykorzystaniem szerszych zestawów genów z 2020 roku umieszczają ten gatunek w Alticola; jednak analiza to nie obejmowała Clethrionomys i potrzebne są dalsze badania dotyczące wszystkich gatunków w obrębie tych rodzajów, aby w pełni określić ogólną pozycję tego gatunku. Do rodzaju należą następujące gatunki:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiary Status
IUCN
Clethrionomys rutilus (Pallas, 1779) nornica rudogrzbieta gatunek monotypowy północny Półwysep Fennoskandzki na wschód przez Syberię na południe do północno-wschodniej Chińskiej Republiki Ludowej i północnej Japonii, Stany Zjednoczone) (Alaska) i Kanada (na wschód do Zatoki Hudsona); zakres wysokości: do 2300 m n.p.m. DC: 8,5–12,3 cm
DO: 2,1–5 cm
MC: 14,5–50 g
 LC 
Clethrionomys californicus (C.H. Merriam, 1890) nornica kalifornijska 3 podgatunki endemit Stanów Zjednoczonych: zachodni Oregon (wybrzeże na południe od rzeki Kolumbia), na południe do północnej części zatoki San Francisco (północno-zachodnia Kalifornia), na wschód do Gór Kaskadowych DC: 8,7–10,9 cm
DO: 3,4–5,6 cm
MC: 15–40 g
 LC 
Clethrionomys gapperi (Vigors, 1830) nornica amerykańska 29 podgatunków środkowa i południowa Kanada oraz Stany Zjednoczone (na południe od Gór Skalistych do Nowego Meksyku, na północ od Wielkich Równin i Appalachów) DC: 10–11,4 cm
DO: 3–4,4 cm
MC: 16–42 g
 LC 
Clethrionomys glareolus (von Schreber, 1780) nornica ruda gatunek monotypowy od zachodniej Europy po rzekę Jenisej na wschodzie, na północ do arktycznej tundry, na południe do północnej Turcji i północnego Kazachstanu; zakres wysokości: 0–2350 m n.p.m. DC: 8–13,5 cm
DO: 3,2–7,2 cm
MC: 12–61 g
 LC 
Clethrionomys centralis (G.S. Miller, 1906) nornica tienszańska 2 podgatunki lasy w południowo-wschodnim Kazachstanie, Kirgistanie i północno-zachodniej Chińskiej Republice Ludowej (północno-zachodnim Sinciang); zakres wysokości: 1300–3500 m n.p.m. DC: 10,4–12 cm
DO: 4,1–5,6 cm
MC: 24–33 g
 LC 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski.

Opisano również gatunki wymarłe: