Wyszczerek lśniący

Wyszczerek lśniący
	Notiophilus palustris
	(Duftschmid, 1812)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze drapieżne
Rodzina	biegaczowate
Podrodzina	leszowe
Plemię	Notiophilini
Rodzaj	wyszczerek
Gatunek	wyszczerek lśniący
Synonimy
	Elaphrus palustris Duftschmid, 1812; Notiophilus brevis Waterhouse, 1833; Notiophilus davisii Waterhouse, 1833; Notiophilus latior Waterhouse, 1833; Notiophilus newmanni Waterhouse, 1833; Notiophilus nitidulus Waterhouse, 1833; Notiophilus parallelus Waterhouse, 1833; Notiophilus tibialis Waterhouse, 1833; Notiophilus hirticollis Chaudoir, 1882; Notiophilus melancholicus Dalla Torre, 1877; Notiophilus atavus Friederichs, 1903; Notiophilus decemstriatus Roubal, 1948; Notiophilus impunctatus Pulpan, 1948; Notiophilus mlynari Pulpan, 1948;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wyszczerek lśniący (Notiophilus palustris) – gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych i podrodziny leszowych. Zamieszkuje Europę, zachodnią i północną Azję oraz wschodnią Kanadę. Bytuje głównie w ściółce.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1812 roku przez Caspara Erasmusa Duftschmida pod nazwą Elaphrus palustris.

Morfologia

Chrząszcz o ciele długości od 4 do 6 mm. Wierzch ciała jest czarniawomiedzisty, silnie połyskujący, o jednobarwnie czarnych, czarnomiedzistych lub niebieskoczarnych, pozbawionych jaśniejszych plam wierzchołkowych pokrywach.

Głowa cechuje się rozbieżnymi bruzdami na czole. Oczy są bardzo duże i wyłupiaste, wskutek czego szerokość głowy jest większa niż przedplecza. Czułki są czarne z trzema początkowymi członami żółtoczerwonymi w częściach nasadowych lub na większości długości. Głaszczki są czarne z czerwonobrązowymi nasadami.

Przedplecze jest szersze niż u N. aestuans i N. aquaticus. Jego krawędzie boczne są głęboko wykrojone przed tylnymi kątami. Rzędów pokryw jest po dziewięć; są one grubo i nieregularnie punktowane, zwykle zanikające w wierzchołkowej ćwiartce z siódmym rzędem bardzo delikatnym już w połowie, rzadko dochodzące do wierzchołkowych 4/5 czy do ich szczytu. Rządek przytarczkowy pokryw może być pojedynczy lub podwojony. Boczne krawędzie pokryw często są nieco zafalowane za barkami. Międzyrzędy są błyszczące, gładkie nawet w pięćdziesięciokrotnym powiększeniu, o szagrynowaniu (ziarenkowatej mikrorzeźbie) dostrzegalnym tylko przy samym szczycie pokryw. Drugi międzyrząd jest dwukrotnie szerszy niż trzeci. Zwykle w międzyrzędzie czwartym leży tylko jeden punkt szczecinkowy (chetopor dorsalny), rzadko są one dwa lub nie ma ich wcale. Wierzchołkowe punkty szczecinkowe (chetopory apikalne) na każdej pokrywie są zwykle dwa, ale może być tylko jeden lub aż trzy. Występują zarówno osobniki o skrzydłach tylnych w pełni wykształconych (formy długoskrzydłe), jak i osobniki nielotne o skrzydłach skróconych (formy krótkoskrzydłe), jednak zdecydowanie dominują te ostatnie. Odnóża są czarne z goleniami żółtobrązowymi do czerwonobrązowych, rzadziej smolistymi lub czarnymi.

Ekologia i występowanie

Owad rozmieszczony od nizin po góry, dochodzący do piętra alpejskiego i rzędnych 1981 m n.p.m. Zamieszkuje stanowiska od otwartych po cieniste i od umiarkowanie suchych po wilgotne. Spotykany jest w lasach (zwłaszcza wilgotniejszych, w tym suchszych częściach olsów), zadrzewieniach, zaroślach, na łąkach, polach uprawnych, w parkach, ogrodach i miejskich zieleńcach. Preferuje gleby próchnicze. Bytuje najczęściej wśród ściółki, opadłego listowia i mchów, ale wiosną chętnie wygrzewa się na murach. Aktywne osobniki dorosłe obserwuje się od marca do listopada i są stadium zimującym. Polują na drobne bezkręgowce, głównie na skoczogonki i roztocze.

Gatunek pierwotnie palearktyczny o europejsko-syberyjskim typie rozsiedlenia. W Europie znany jest z Hiszpanii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Azji podawany jest z syberyjskiej części Rosji, Azerbejdżanu i Kazachstanu. Poza tym zawleczony został do nearktycznej Ameryki, gdzie stwierdzono go w Kandzie – w Nowej Szkocji i na Wyspie Księcia Edwarda.

Przypisy

1 2 3 4 Notiophilus palustris – Wyszczerek lśniący. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-04].
↑ Caspar E. Duftschmid: Fauna Austriae, oder Beschreibung der österreichischen Insekten für angehende Freunde der Entomologie. Zweyter Theil. Linz und Leipzig: Akademische Buchhandlung, 1812, s. 192.
1 2 3 4 Y.Y. Bousquet Y.Y., A.A. Barsevskis A.A., tribe Notiophilini Motschulsky, 1850, [w:] IvanI. Löbl, AlešA. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume I. Archostemata - Myxophaga - Adephaga, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2003, s. 96-98, ISBN 87-88757-73-0 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Gattung Notiophilus Dumeril, 1806. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2025-08-04].
1 2 3 4 5 6 7 8 Carl H. Lindroth: Handbooks for the Identification of British Insects Vol. 4 Part 2. Coleoptera (Carabidae). Royal Entomological Society of London, 1974, s. 30–32.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Karel Hůrka: Carabidae of the Czech and Slovak Republics. Zlin: Kabourek, 1996, s. 63-66.
1 2 3 4 5 Terry L. Erwin: A Treatise on the Western Hemisphere Caraboidea (Coleoptera). Their classification, distribution, and ways of life. Volume I. Trachypachida, Carabidae - Nebriiformes 1. Sofia, Moskwa: Pensoft Publishers, 2007, s. 58. ISBN 978-954-642-298-9.
1 2 3 BolesławB. Burakowski BolesławB., MaciejM. Mroczkowski MaciejM., JaninaJ. Stefańska JaninaJ., Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 1, „Katalog Fauny Polski”, 2, 13, Warszawa: Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, 1973 .
1 2 Arvīds Barševskis. Biogeography of the genus Notiophilus Dumeril, 1806 (Coleoptera: Carabidae). „Baltic Journal of Coleopterology”. 7 (1), 2007. ISSN 1407-8619.
1 2 3 4 WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Notiophilus palustris (Duftschmid, 1812) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .

[insektarium-1] 1 2 3 4 Notiophilus palustris – Wyszczerek lśniący. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-04].

[Duftschmid-2] Caspar E. Duftschmid: Fauna Austriae, oder Beschreibung der österreichischen Insekten für angehende Freunde der Entomologie. Zweyter Theil. Linz und Leipzig: Akademische Buchhandlung, 1812, s. 192.

[cpc-3] 1 2 3 4 Y.Y. Bousquet Y.Y., A.A. Barsevskis A.A., tribe Notiophilini Motschulsky, 1850, [w:] IvanI. Löbl, AlešA. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume I. Archostemata - Myxophaga - Adephaga, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2003, s. 96-98, ISBN 87-88757-73-0 .

[ke-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Gattung Notiophilus Dumeril, 1806. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2025-08-04].

[Lindroth-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 Carl H. Lindroth: Handbooks for the Identification of British Insects Vol. 4 Part 2. Coleoptera (Carabidae). Royal Entomological Society of London, 1974, s. 30–32.

[Hurka-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Karel Hůrka: Carabidae of the Czech and Slovak Republics. Zlin: Kabourek, 1996, s. 63-66.

[Erwin-7] 1 2 3 4 5 Terry L. Erwin: A Treatise on the Western Hemisphere Caraboidea (Coleoptera). Their classification, distribution, and ways of life. Volume I. Trachypachida, Carabidae - Nebriiformes 1. Sofia, Moskwa: Pensoft Publishers, 2007, s. 58. ISBN 978-954-642-298-9.

[Burakowskietal-8] 1 2 3 BolesławB. Burakowski BolesławB., MaciejM. Mroczkowski MaciejM., JaninaJ. Stefańska JaninaJ., Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 1, „Katalog Fauny Polski”, 2, 13, Warszawa: Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, 1973 .

[Barševskis-9] 1 2 Arvīds Barševskis. Biogeography of the genus Notiophilus Dumeril, 1806 (Coleoptera: Carabidae). „Baltic Journal of Coleopterology”. 7 (1), 2007. ISSN 1407-8619.

[col-10] 1 2 3 4 WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Notiophilus palustris (Duftschmid, 1812) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .