Obszar Lwowski Armii Krajowej

Obszar Lwów
Armii Krajowej
Historia
Państwo

 Polskie Państwo Podziemne

Organizacja
Kryptonim

„Orzech”, „Wazon”, „Lutnia”

Rodzaj sił zbrojnych

partyzantka

Formacja

ZWZ, AK

Podległość

Komenda Główna AK

Sztandar ŚZŻ AK Obszaru Lwów
Sztandar ŚZŻ AK Obszaru Lwów
Sztandar ŚZŻ AK Obszaru Lwów
Sztandar ŚZŻ AK Obszaru Lwów

Obszar Lwowski Armii Krajowej (Obszar Południowo-Wschodni AK) – struktura organizacyjna ZWZ a potem Armii Krajowej. Kryptonimy „Orzech”, „Wazon”, „Lutnia”.

Siedziba dowództwa mieściła się we Lwowie.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Pod okupacją sowiecką

22 września 1939 dowodzący obroną Lwowa gen. Władysław Langner zdecydował się na poddanie miasta Sowietom. Jeszcze w dniu kapitulacji gen. dyw. Marian Januszajtis-Żegota powołał Polską Organizację Walki o Wolność (inne nazwy: Polska Organizacja Walki Wolnościowej, Związek Obrońców Wolności i Ojczyzny, Polska Organizacja Wyzwolenia Ojczyzny, Polska Organizacja Wojskowa). W październiku podjęto decyzję, iż organizacja kierowana przez gen. Januszajtisa-Żegotę stanie się podstawą formowania struktur Związku Walki Zbrojnej. W tym samym czasie NKWD prowadziło aktywne rozpracowanie tworzących się struktur konspiracyjnych. Pod koniec października aresztowany został gen. Januszajtis-Żegota i 10 łączniczek organizacji. Nowym szefem organizacji został gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz. Narastający z każdym dniem terror ze strony NKWD spowodował, że Spiechowicz zdecydował się na opuszczenie miasta. Wcześniej przekazał dowodzenie organizacją w ręce płk. Jerzego Dobrowolskiego.

Likwidacja obszaru

Po akcji „Burza” we Lwowie, 30 lipca 1944 odbył się przed Teatrem Wielkim wiec, w którym wzięli udział m.in. I sekretarz KC KP Nikita Chruszczow, dowódca 1 Frontu Ukraińskiego marszałek Iwan Koniew, oficerowie Wojska Polskiego. Po pierwszych przemówieniach ludzie zaczęli śpiewać hymn Polski a potem padły okrzyki: Niech żyje polski Lwów! Lwów do Polski! Polski Lwów! Następnego dnia gen. Iwanow wezwał na 21:00 na odprawę oficerów sztabu Okręgu, komendantów dzielnic i ich zastępców, oraz dowódców zgrupowań i kompanii. Zgłosiło się ich około 20 z szefem sztabu mjr. dypl. Stasiewiczem na czele. Wszyscy zostali internowani.

1 sierpnia nieujawniony szef sztabu Komendy Obszaru (a jednocześnie komendant NIE na ten Obszar), ppłk Janson „Carmen” wydał ostatni rozkaz lwowskiego dowództwa AK, w którym nakazywał likwidację oddziałów sztabu Komendy Obszaru nr 3 AK.

2 sierpnia delegacja oficerów Obszaru z Władysławem Filipkowskim na czele, udała się na rozmowy z gen. Michałem Żymierskim do Żytomierza, gdzie została w całości aresztowana w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 przez NKWD.

Obsada personalna sztabu obszaru

Obsada „Orzech” – kwiecień 1942

Obsada „Wazonu” – wrzesień 1943:

Obsada „Lutni” – wiosna 1944

Struktura organizacyjna

Sztandar

Sztandar Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Obszaru Lwowskiego poświęcony został 10 września 1988 w czasie XVIII Ogólnopolskiej Pielgrzymki Kombatantów i Harcerzy na Jasną Górę. Poświęcenia sztandaru dokonał kapelan Armii Krajowej – Polski Walczącej, ks. Biskup Zawistowski w obecności: Matki Chrzestnej sztandaru – Joanny Darmaszewskiej ps. „Hanka”, Ojca Chrzestnego sztandaru – Bronisława Dzikowskiego ps. „Kiełbik”, senatora do spraw ludności polskiej za granicą – prof. Bogdana Skubiszewskiego oraz przedstawicieli Wojska Polskiego.

Sztandar ufundowany przez żołnierza 26 pułku piechoty AK 5 Lwowskiej Dywizji porucznika Mieczysława Rychlickiego ps. „Pantera”. Z kustoszem klasztoru o.o. Paulinów – ojcem Janem Golonką – ustalono, że po odejściu większości żołnierzy Obszaru Lwowskiego AK na „wieczną wartę”, sztandar ten będzie przekazany na Jasną Górę i umieszczony w Kaplicy Papieża Jana Pawła II.

Opis sztandaru

Na prawej stronie płatu sztandaru, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajdują się dwie gałązki wawrzynu ułożone w kształcie wieńca. Pośrodku wieńca mieści się orzeł państwowy. Pomiędzy ramionami krzyża kawaleryjskiego w rogach płatu są umieszczone mniejsze wieńce z wawrzynu, a w nich symbolika Polski Walczącej: POWW (Polska Organizacja Walk Wolnościowych), ZWZ (Związek Walki Zbrojnej), AK (Armia Krajowa), kotwica (znak Polski Walczącej). Na ramionach krzyża widnieją napisy: ARMIA KRAJOWA, 1939 – 1945, OBSZAR POŁUDNIOWO – WSCHODNI RP LWÓW. Na lewej stronie płatu, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajduje się wieniec, taki sam jak na prawej stronie płatu, a w wieńcu trzywierszowy napis: BÓG HONOR OJCZYZNA. Pomiędzy ramionami krzyża kawaleryjskiego w rogach płatu są umieszczone tarcze, a w nich znajdują się wizerunki patrona Lwowa – św. Jana z Dukli i Matki Boskiej Łaskawej oraz herb Lwowa i krzyż Armii Krajowej. Na ramionach krzyża kawaleryjskiego widnieją napisy: W OBRONIE ZIEMI PRAOJCÓW, KONSPIRACJA, WALKI PARTYZANCKIE, POWSTANIE LWOWSKIE 22-27 LIPCA 1944. Na podstawie orła widnieje napis: LUTNIA AK (kryptonim Obszaru używany dla lotów samolotów zrzutowych) i wyszczególnione są nazwy dywizji: 5, 11, 12 DP. Na drugiej strony podstawy napisy: AFRYKA, TARCZA AK (kryptonimy lotów samolotów zrzutowych) i wyszczególnione nazwy dywizji: 5, 11, 12 DP

Upamiętnienie

1 sierpnia 1980 w katedrze we Wrocławiu odsłonięto tablicę upamiętniającą żołnierzy Obszaru Lwowskiego i Okręgu Wileńskiego AK.