Oikistes – w starożytnej Grecji mianowany przywódca stojący na czele grupy kolonistów i założyciel kolonii.
Oikistes z reguły wywodził się z warstwy rządzącej w metropolii. Był delegowany przez macierzystą polis i wyposażony w szerokie uprawnienia, wykraczające daleko poza kompetencje zwyczajowo przyznawane urzędnikom. To on organizował ekspedycję, zasięgając wcześniej rady w wyroczni Apollina w Delfach (Apollo był patronem kolonistów), a następnie dowodził podbojem nowych ziem i obejmował rządy w założonym przez siebie mieście. Do jego zadań na nowym miejscu należało:
Po śmierci oikistes był często czczony w nowej polis jako heros-założyciel.