Paprotka

Paprotka
	; Paprotka zwyczajna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	telomowe
Gromada	naczyniowe
Klasa	paprocie
Podklasa	paprotkowe
Rząd	paprotkowce
Rodzina	paprotkowate
Rodzaj	paprotka
	Nazwa systematyczna
	Polypodium L.; Sp. Pl.2. 1082. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Polypodium vulgare L.
Synonimy
	Ctenopteris Newman; Lepicystis (Sm.) Sm.; Marginaria Bory; Micropteris J.Sm.; Pseudocolysis L.D.Gómez;
	Ctenopteris Newman; Lepicystis (Sm.) Sm.; Marginaria Bory; Micropteris J.Sm.; Pseudocolysis L.D.Gómez;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Paprotka (Polypodium) – rodzaj roślin należący do rodziny paprotkowatych. Liczba gatunków tu zaliczanych w różnych źródłach i ujęciach systematycznych waha się zazwyczaj od ok. 40 do 100–110. Taksonomiczne bazy danych zaliczają tu 58–59 gatunków zweryfikowanych. Rodzaj jest niemal kosmopolityczny – występuje na wszystkich kontynentach półkuli północnej, poza tym w południowej Afryce oraz w Ameryce Południowej. Największe zróżnicowanie osiąga w strefie międzyzwrotnikowej na kontynentach amerykańskich. We florze Polski występują dwa gatunki – pospolita paprotka zwyczajna P. vulgare i bardzo rzadka paprotka przejściowa P. interjectum oraz mieszaniec między nimi – paprotka mieszańcowa P. ×mantoniae.

Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne. Polypodium glycyrrhiza był rośliną jadalną dla Indian. Ten gatunek podobnie jak P. virginianum i paprotka zwyczajna stosowane były także jako rośliny lecznicze. Paprotka zwyczajna wykorzystywana była także do aromatyzowania tytoniu. W kłączach kilku gatunków (m.in. paprotki zwyczajnej) stwierdzono wysokie stężenia fitoekdysonów.

Systematyka

Jest to jeden z 9 rodzajów w ujęciu systemu PPG I (2016) z podrodziny Polypodioideae Sweet z rodziny paprotkowatych Polypodiaceae. W obrębie podrodziny jest siostrzany względem rodzaju Pleurosoriopsis. W tradycyjnym ujęciu rodzaj miał charakter polifiletyczny i wciąż w XXI wieku korygowano jego ujęcie wyłączając kolejne gatunki do innych rodzajów.

Wykaz gatunków

(gatunki zweryfikowane według Plants of the World Online)

Polypodium abitaguae Hook.
Polypodium aequale Maxon
Polypodium alavae A.R.Sm.
Polypodium amorphum Suksd.
Polypodium appalachianum Haufler & Windham
Polypodium arcanum Maxon
Polypodium × aztecum Windham & Yatsk.
Polypodium californicum Kaulf.
Polypodium calirhiza S.A.Whitmore & A.R.Sm.
Polypodium cambricum L.
Polypodium castaneum Maxon ex Tejero
Polypodium chiapense A.M.Evans & A.R.Sm.
Polypodium chionolepis Sodiro
Polypodium chirripoense Lellinger
Polypodium christensenii Maxon
Polypodium colpodes Kunze
Polypodium conterminans Liebm.
Polypodium diplotrichum Mickel & Beitel
Polypodium eatonii Baker
Polypodium echinolepis Fée
Polypodium ensiforme Thunb.
Polypodium eperopeutes Mickel & Beitel
Polypodium exsul Mett.
Polypodium fauriei Christ
Polypodium fissidens Maxon
Polypodium flagellare Christ
Polypodium × font-queri Rothm.
Polypodium fraternum Schltdl. & Cham.
Polypodium glycyrrhiza D.C.Eaton
Polypodium haitiense Urb.
Polypodium hesperium Maxon
Polypodium hispidulum Bartlett
Polypodium × huancayanum G.Kunkel
Polypodium × incognitum Cusick
Polypodium interjectum Shivas – paprotka przejściowa
Polypodium kamelinii Shmakov
Polypodium kunzeanum C.Chr.
Polypodium longipetiolatum Brade
Polypodium macaronesicum A.E.Bobrov
Polypodium × mantoniae Rothm. – paprotka mieszańcowa
Polypodium martensii Mett.
Polypodium moricandii Mett.
Polypodium moritzianum Link
Polypodium otites L.
Polypodium oxylepis C.Chr.
Polypodium pellucidum Kaulf.
Polypodium pinnatissimum R.C.Moran
Polypodium plectolepidioid es Rosenst.
Polypodium plesiosorum Kunze
Polypodium pleurosorum Kuntze
Polypodium praetermissum Mickel & Tejero
Polypodium puberulum Schltdl. & Cham.
Polypodium quitense Baker
Polypodium rhodopleuron Kunze
Polypodium riograndense Lindm.
Polypodium ryanii Kaulf.
Polypodium saximontanum Windham
Polypodium × schneideri G.Schneid.
Polypodium scouleri Hook. & Grev.
Polypodium × shivasiae Rothm.
Polypodium sibiricum Sipliv.
Polypodium subpetiolatum Hook.
Polypodium trinitense Jenman
Polypodium ursipes Moritz
Polypodium × vianei Shmakov
Polypodium virginianum L.
Polypodium vulgare L. – paprotka zwyczajna

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 3 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
↑ Polypodium vulgare. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-02-22].
1 2 3 4 Polypodium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-05].
1 2 Polypodium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-05].
1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 742, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Michael Hassler: Polypodium L.. [w:] World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora. Version 11.1 [on-line]. [dostęp 2021-01-05].
↑ Szczęśniak E., Zenkteler E., Gola E. M., Jędrzejczak I. 2012. The genus Polypodium L. in Poland - a key to the species determination. In: E. Szczęśniak, E. Gola (eds), Genus Polypodium L. in Poland. Polish Botanical Society, Wrocław, p. 5-25.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 137, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Gerard Nowak, Arletta Moroch, Maria Urbańska, Joanna Nawrot, Lidia Ratajczak, Renata Dawid-Pać. Ekdysony roślinne. „Postępy Fitoterapii”. 1, s. 15-21, 2012.
1 2 Elisabeth M.Otto, Thomas Janßen, Hans-Peter Kreier, Harald Schneider. New insights into the phylogeny of Pleopeltis and related Neotropical genera (Polypodiaceae, Polypodiopsida). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53, 1, s. 190-201, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.001.
↑ Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006. (ang.).
↑ Francine C. Assis, Thaís Elias Almeida, Stephen J. Russell, Harald Schneider, Alexandre Salino. Molecular Phylogeny and Recircumscription of the Fern Genus Pecluma (Polypodiaceae–Polypodiopsida). „Phytotaxa”. 247, 4, 2016. DOI: 10.11646/phytotaxa.247.4.1.
↑ Alan R. Smith, Hans-Peter Kreier, Christopher H. Haufler, Tom A. Ranker, Harald Schneider. Serpocaulon (Polypodiaceae), a new genus segregated from Polypodium. „Taxon”. 55, 4, s. 919-930B, 2006. DOI: 10.2307/25065686.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[ppgI-2] 1 2 3 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.

[A-3] Polypodium vulgare. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-02-22].

[powo-4] 1 2 3 4 Polypodium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-05].

[america-5] 1 2 Polypodium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-05].

[mabb-6] 1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 742, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[world-7] Michael Hassler: Polypodium L.. [w:] World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora. Version 11.1 [on-line]. [dostęp 2021-01-05].

[8] Szczęśniak E., Zenkteler E., Gola E. M., Jędrzejczak I. 2012. The genus Polypodium L. in Poland - a key to the species determination. In: E. Szczęśniak, E. Gola (eds), Genus Polypodium L. in Poland. Polish Botanical Society, Wrocław, p. 5-25.

[checklist-9] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 137, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[10] Gerard Nowak, Arletta Moroch, Maria Urbańska, Joanna Nawrot, Lidia Ratajczak, Renata Dawid-Pać. Ekdysony roślinne. „Postępy Fitoterapii”. 1, s. 15-21, 2012.

[otto-11] 1 2 Elisabeth M.Otto, Thomas Janßen, Hans-Peter Kreier, Harald Schneider. New insights into the phylogeny of Pleopeltis and related Neotropical genera (Polypodiaceae, Polypodiopsida). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53, 1, s. 190-201, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.001.

[smith-12] Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006. (ang.).

[13] Francine C. Assis, Thaís Elias Almeida, Stephen J. Russell, Harald Schneider, Alexandre Salino. Molecular Phylogeny and Recircumscription of the Fern Genus Pecluma (Polypodiaceae–Polypodiopsida). „Phytotaxa”. 247, 4, 2016. DOI: 10.11646/phytotaxa.247.4.1.

[14] Alan R. Smith, Hans-Peter Kreier, Christopher H. Haufler, Tom A. Ranker, Harald Schneider. Serpocaulon (Polypodiaceae), a new genus segregated from Polypodium. „Taxon”. 55, 4, s. 919-930B, 2006. DOI: 10.2307/25065686.