Papryka

Papryka
	; Morfologia (papryka roczna)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	psiankowce
Rodzina	psiankowate
Rodzaj	papryka
	Nazwa systematyczna
	Capsicum L.; Sp. Pl, 188. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Capsicum annuum L.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Papryka, pieprzowiec (Capsicum L.) – rodzaj roślin z rodziny psiankowatych. Obejmuje 37 gatunków. Rośliny te pochodzą z Ameryki Środkowej i Południowej z terenów między północnym Meksykiem i północną Argentyną. Współcześnie są szeroko rozprzestrzenione w uprawie na całym świecie, a jako zdziczałe spotykane są w strefie międzyzwrotnikowej i w ciepłym klimacie umiarkowanym.

Owoce kilku gatunków wykorzystywane są jako przyprawy. Mają one w drugiej dekadzie XXI wieku 25% udziału w rynku przypraw (na drugim miejscu jest pieprz czarny z udziałem 17%). Wyróżniają się wysoką zawartością witaminy C i kapsaicyny odpowiadającej za uczucie pieczenia. Poza wykorzystaniem kulinarnym stosowane są jako rośliny lecznicze i ozdobne. Uprawiane są od co najmniej 6000 lat. Wyhodowano wiele odmian, reprezentujących w ogromnej większości cztery gatunki: papryka roczna C. annuum, papryka habanero C. chinense, papryka owocowa C. frutescens i Capsicum pubescens.

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj z rodziny psiankowatych (Solanaceae) z rzędu psiankowców (Solanales). W obrębie rodziny jest klasyfikowany do plemienia Capsiceae w podrodzinie Solanoideae.

Wykaz gatunków

Capsicum annuum L. – papryka roczna, pieprzowiec roczny
Capsicum baccatum L. – papryka jagodowa
Capsicum buforum Hunz.
Capsicum caatingae Barboza & Agra
Capsicum caballeroi M.Nee
Capsicum campylopodium Sendtn.
Capsicum carassense Barboza & Bianch.
Capsicum cardenasii Heiser & P.G.Sm.
Capsicum ceratocalyx M.Nee
Capsicum chacoense Hunz.
Capsicum chinense Jacq. – papryka habanero
Capsicum coccineum (Rusby) Hunz.
Capsicum cornutum (Hiern) Hunz.
Capsicum cumanense Fingerh.
Capsicum dusenii Bitter
Capsicum eximium Hunz.
Capsicum flexuosum Sendtn.
Capsicum friburgense Bianch. & Barboza
Capsicum frutescens L. – papryka owocowa, pieprzowiec owocowy
Capsicum galapagoense Hunz.
Capsicum havanense Kunth
Capsicum hunzikerianum Barboza & Bianch.
Capsicum lanceolatum (Greenm.) C.V.Morton & Standl.
Capsicum longidentatum Agra & Barboza
Capsicum minutiflorum (Rusby) Hunz.
Capsicum mirabile Sendtn.
Capsicum mositicum Toledo ex Handro
Capsicum pereirae Barboza & Bianch.
Capsicum pubescens Ruiz & Pav.
Capsicum ramosissimum Witasek
Capsicum recurvatum Witasek
Capsicum regale Barboza & Bohs
Capsicum rhomboideum (Humb. & Bonpl. ex Dunal) Kuntze
Capsicum schottianum Sendtn.
Capsicum scolnikianum Hunz.
Capsicum tovarii Eshbaugh, P.G.Sm. & Nickrent
Capsicum villosum Sendtn.

Zastosowanie

Rośliny te znane są z jagód, które u odmian przyprawowych (pochodzących od kilku gatunków uprawianych) mają cienkie ścianki i są niewielkie. U odmian warzywnych papryki rocznej jagody są okazałe i mają ścianki zgrubiałe i mięsiste. O specyficznym, ostrym smaku owoców decyduje alkaloid kapsaicyna. Owoce są popularnie stosowane w sztuce kulinarnej. Przyrządza się z nich potrawy, a także stosuje jako przyprawę i składnik sałatek.
Owoce papryki mają właściwości lecznicze.
Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-13] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
↑ WiesławW. Gawryś WiesławW., Słownik roślin zielnych: łacińsko-polski, Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 46, ISBN 978-83-925110-5-2, OCLC 297569208 .
↑ Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
1 2 3 Capsicum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-30].
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 162, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus Capsicum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-12-30].
↑ MałgorzataM. Świdzińska MałgorzataM. (red.), Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe. T. 2, Warszawa: Muza SA, 1998, s. 227-228, ISBN 83-7079-779-2 .
1 2 Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.

Bibliografia

Rośliny przyprawowe, PWRiL, W-wa, 1983, ISBN 83-09-00456-7

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-13] (ang.).

[A-3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].

[gawrys-4] WiesławW. Gawryś WiesławW., Słownik roślin zielnych: łacińsko-polski, Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 46, ISBN 978-83-925110-5-2, OCLC 297569208 .

[slownik-5] Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.

[powo-6] 1 2 3 Capsicum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-30].

[mabb-7] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 162, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[8] Genus Capsicum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-12-30].

[9] MałgorzataM. Świdzińska MałgorzataM. (red.), Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe. T. 2, Warszawa: Muza SA, 1998, s. 227-228, ISBN 83-7079-779-2 .

[Mazerant-10] 1 2 Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.