Pedagog (łac.paedagōgus od stgr.παιδαγωγός [paidagōgós]) – profesjonalista wykonujący zawód po ukończeniu wyższych studiów pedagogicznych lub po dodatkowym kursie specjalizacyjnym, w szczególności nauczyciel, nauczyciel akademicki, pracownik poradni psychologiczno-pedagogicznej, wychowawca w jednostkach penitencjarnych lub zakładach dla nieletnich, a także pracownik naukowy niebędący nauczycielem akademickim prowadzący badania w dziedzinie wychowania i oświaty.
Pierwsze dzieło pedagogiczne w Polsce
Autorem najstarszego w Polsce dzieła o pedagogice jest Konrad Bitschin, zwany Konradem z Byczyny, pedagog i pisarz chełmiński, pochodzący z Luckau (Łuków) na Dolnych Łużycach. Stanowi ono czwartą księgę jego obszernej encyklopedii pt. Labyrinthus vitae coniugalis authore Bitschin, scriba Culmensi. Dedykacja tego dzieła, którego dwa rękopisy posiada biblioteka królewiecka, jest datowana na 1432 rok. Wydanie całości jest zapowiedziane w Monumenta Germaniae paedagogica.
Pedagog bada i opisuje zjawiska wychowawcze w kontekście i przy uwzględnieniu jednostkowych procesów psychicznych; określa wpływ na człowieka różnorodnych oddziaływań, warunkujących jego rozwój w poszczególnych fazach całego życia: rodziny, przedszkola, szkoły, kręgu rówieśników, otoczenia społecznego, środowiska lokalnego, zakładu pracy, służby wojskowej i policji, organizacji społecznych, placówek kulturalnych, środków masowego przekazu i innych instytucji powołanych do wywierania wpływów wychowawczych.
Zadania zawodowe
badanie i gromadzenie oraz przetwarzanie wiedzy o rzeczywistości wychowawczej, instytucjach edukacyjnych; problemach wychowawczych i zjawiskach społecznych, które mają wpływ na procesy wychowania;
prowadzenie badań empirycznych nad zjawiskami wychowawczymi, wykrywanie związków i zależności między zjawiskami wychowawczymi i formułowanie wniosków przedstawiających prawidłowości przebiegu procesów wychowawczych;
ustalanie ideałów, celów i zasad wychowania w funkcjonalnym związku z rozwojem społeczno-ekonomicznym;
wytyczanie metod realizacji celów wychowania, sprawdzanie ich skuteczności w praktyce wychowawczej
formułowanie wzoru osobowości nauczyciela – wychowawcy na podstawie analizy celów wychowawczych i wiedzy empirycznej o jego roli i działaniu w procesie wychowania;
wskazywanie możliwości i sposobów rozwiązywania problemów wychowawczych w konkretnych środowiskach wychowawczych i w odniesieniu do konkretnej sytuacji życiowej człowieka;
opracowywanie głównych założeń organizacji pracy wychowawczej i dydaktycznej, które zapewniałyby optymalną efektywność wysiłków, zmierzających do osiągnięcia określonych zmian w osobowości człowieka;
opracowywanie ekspertyz pedagogicznych na potrzeby różnych instytucji i organizacji, ze wskazaniem optymalnych rozwiązań praktycznych;
utrzymywanie kontaktów z przedstawicielami innych nauk humanistycznych i społecznych, np.: socjologami, psychologami, politologami oświatowymi i społecznymi;
publikowanie wyników badań, uczestniczenie w seminariach i konferencjach naukowych;
zrzeszanie się w kołach, stowarzyszeniach lub innych o charakterze naukowym;
planowanie tematyki godzin wychowawczych
stworzenie odpowiednich warunków oraz zaoferowanie czasu i własnego zainteresowania dla każdego ucznia i jego rodzica, którzy potrzebują kontaktu z pedagogiem szkolnym.
Zadania i rola pedagoga w zakresie edukacji
Pedagog:
układa programy kształcenia i nauczania;
przeprowadza okresową ewaluację jakości nauczania;
przeprowadza analizę statystyczną jakości wykształcenia absolwentów;
diagnozuje i orzeka o dojrzałości przedszkolnej, szkolnej, akademickiej;
organizuje koła naukowe i olimpiady wychowawcze;
kieruje do poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Dodatkowe zadania zawodowe
prowadzenie działalności dydaktycznej;
prowadzenie działalności terapeutycznej;
prowadzenie działalności popularyzatorskiej i szkoleniowej dla nauczyciel i pedagogów szkolnych i innych odbiorców zainteresowanych wdrażaniem wiedzy o zjawiskach wychowawczych do praktyki;
prowadzenie indywidualnej praktyki pedagogicznej;
prowadzenie nadzoru pedagogicznego w charakterze kuratora oświaty;
wykonywanie ekspertyz pedagogicznych;
popularyzowanie nowych metod wychowania;
wydawanie publikacji pedagogicznych;
opieka indywidualna nad uczniami wymagającymi takiego wsparcia
Pedagog pełni rolę:
kompetentnego konsultanta metodycznego pomaga nauczycielowi w radzeniu sobie z problemami dziecka;
Na potrzeby rozwoju społecznego człowieka i rynku edukacyjnego oraz cywilizacji, powołano pedagogiczne specjalności i nadano im kierunek i obszar operacyjny, np:
↑Okoń W., (2004), Nowy Słownik Pedagogiczny, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa, s. 285.
↑Witold Brzeziński, Relacje między rodzicami a dziećmi w piśmiennictwie dydaktyczno-moralizatorskim późnego średniowiecza (na przykładzie „De Prole et Regimine Filiorum” Konrada Bitschina), [w:] Odpowiedzialność za wychowanie. Kontekst edukacyjno-historyczny (praca zbiorowa), s. 119, Bydgoszcz 2010, ISBN978-83-7096-742-0.
↑Aronson E., (1997), Człowiek istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 19.
Danysz Antoni, (1902), ELŻBIETY, KRÓLOWEJ POLSKIEJ MAŁŻONKI KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA. TRAKTAT PEDAGOGICZNY O WYCHOWANIU KRÓLEWICZA. Wydawnictwo Związkowa Drukarnia we Lwowie. LWÓW.
Okoń Wincenty (2004), Nowy Słownik Pedagogiczny, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa, ISBN83-89501-19-8.
Lipkowski O., (1968), Józefa Joteyko – życie i działalność, PWN.
ElliotE.AronsonElliotE., JoshuaJ.AronsonJoshuaJ., Człowiek istota społeczna, JózefJ.Radzicki (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, ISBN978-83-01-15786-9, OCLC751167179.