Pezicula

Kustrzebianka
	; Pezicula ocellata
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	patyczniaki
Rząd	tocznikowce
Rodzina	Dermateaceae
Rodzaj	kustrzebianka
	Nazwa systematyczna
	Pezicula Tul. & C. Tul.; Select. fung. carpol. (Paris) 3: 182 (1865)
	Typ nomenklatoryczny
	Pezicula carpinea (Pers.) Tul. ex Fuckel 1870
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pezicula Tul. & C. Tul. (kustrzebianka) – rodzaj workowców z klasy patyczniaków (Leotiomycetes).

Charakterystyka

Grzyby nadrzewne, endofity, fitopatogeny lub grzyby saprotroficzne. Stadia płciowe (teleomorfa) jasne, mięsiste, oprószone lub ziarenkowate, z apotecjami siedzącymi lub krótkotrzonowymi. Stadia bezpłciowe anamorfy początkowo umieszczono w Cryptosporiopsis Bubák & Kabát (obecnie jest to synonim rodzaju Pezicula). Niektóre gatunki Pezicula mają zdolność antagonizowania patogenów roślinnych, wytwarzania związków o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, promowania wzrostu roślin i zwiększania odporności roślin na stres środowiskowy.W większości przypadków cechy morfologiczne są wystarczające do rozróżnienia gatunków Pezicula, zwłaszcza tych, które mają stadia płciowe i bezpłciowe.

Apotecja wyrastające z kory, pojedynczo lub w skupiskach (2–40) na podkładkach, siedzące lub na krótkich trzonkach, często wyrastające ze starych owocników. Miseczka dobrze odgraniczona, okrągła, eliptyczna lub nieregularna i zdeformowana w wyniku stłoczenia, początkowo wklęsła, potem płaska, następnie wypukła, biało oprószona, w stanie świeżym bladobiała, żółta, pomarańczowa, oliwkowa lub pomarańczowo-brązowa do ciemnobrązowej po wyschnięciu ciemniejsza, o średnicy 0,2–3,0 mm. Wklęsła powierzchnia nieco ciemniejsza lub jaśniejsza od wypukłej, oprószona lub ziarenkowata; brzeg początkowo cały, często lekko wzniesiony, potem lub nieregularnie rozdarty i ukryty pod elementami hymenium na obrzeżu wypukłych miseczek.

Podkładka rozwija się pomiędzy dolnymi warstwami komórkowymi kory, czasami na gołym drewnie lub liściach, zanurzona lub słabo wystająca z powierzchni kory, złożona z komórek izodiametrycznych, nieregularnych, pryzmatycznych lub strzępkowych, o ściankach pogrubionych do 1,5(–3) µm, u niektórych gatunków z ziarnistymi osadami międzykomórkowymi, powierzchnia naga lub oprószona konidiami lub kryształkami, bladobiała do prawie czarnej.

Worki cylindryczno-maczugowate do maczugowatych, z zaokrąglonymi, ściętymi lub stożkowymi wierzchołkami, dołem z trzonkiem o zmiennej długości, wyrastające z pastorałek, z 8 lub 4 askosporami, rzadko z inną liczbą; aparat apikalny z dobrze rozwiniętym zgrubieniem wierzchołkowym, nieciągłym, warstwowym pierścieniem i szerokim pierścieniowym występem, w odczynniku Melzera amyloidalne lub nieamyloidalne. Askospory nierównoboczne, jajowate, elipsoidalne lub wrzecionowate (Q = 2,0–5,1), końce zaokrąglone lub nieco spiczaste, proste lub zakrzywione, cienkościenne, gładkie, wypełnione licznymi zielonkawymi kropelkami oleju o średnicy 0,5–3,0 µm, początkowo szkliste i bez przegród, u większości gatunków w stanie dojrzałym z 1–3(–7)-przegrodami, u niektórych gatunków ostatecznie murkowate. U niektórych gatunków askospory (w niesprzyjających warunkach wzrostu wegetatywnego) tworzą konidia bezpośrednio z drobnych otworów w ścianie askospory lub kiełkują, tworząc takie konidia z fialid, które są oddzielne lub zintegrowane w krótkie, proste lub rozgałęzione, szkliste, gładkie konidiofory. Konidia maczugowate do cylindrycznych, zaokrąglone na wierzchołku, z niewielką blizną u podstawy, bez przegród, szkliste, cienkościenne i gładkie. Parafizy nitkowate, z przegrodami, tępe, proste lub rozgałęzione, czasem zespalające się w części bliższej, o szerokości 1,5–4,0 µm, szkliste, o gładkich ściankach. Ich komórki wierzchołkowe są często regularnie lub nieregularnie napęczniałe do 4–10 µm, ze szklistymi do brązowych ściankami, gładkimi lub delikatnie chropowatymi, zawartością ziarnistą lub z dużymi kropelkami oleju i wakuolami.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Dermateaceae, Helotiales, Leotiomycetidae, Leotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Rodzaj Pezicula utworzyli Louis René Tulasne i Charles Tulasne w 1865 r. Gatunkiem typowym jest Pezicula carpinea (Pers.) Tul. ex Fuckel 1870. Synonimy:

Cenangium sect. Phaeangium Sacc. 1889
Cryptosporiopsis Bubák & Kabát 1912
Dermatella P. Karst., 1871
Dermatella subgen. Dermatina Sacc. 1889
Dermatina (Sacc.) Höhn. 1909
Discosporiella Petr. 1923
Encoelia subgen. Ocellaria (Tul. & C. Tul.) Kirschst. 1935
Lagynodella Petr. 1922
Ocellaria (Tul. & C. Tul.) P. Karst. 1871
Pachydiscula Höhn. 1915
Phaeangium (Sacc.) Sacc. & P. Syd. 1902
Scleropezicula Verkley 1999
Sphaerangium Seaver 1951
Stictis ** Ocellaria Tul. & C. Tul. 1865
Tuberculariella Höhn. 1915
Tuberculis Clem. & Shear 1931.

Polską nazwę rodzaju nadała w 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego.

Gatunki występujące w Polsce

Pezicula acericola (Peck) Peck ex Sacc. & Berl. 1885 – kustrzebnianka klonowa
Pezicula alni (Fuckel) Rehm 1912
Pezicula carpinea (Pers.) Tul. ex Fuckel 1870 – kustrzebnianka grabowa
Pezicula cinnamomea (DC.) Sacc. 1889
Pezicula coryli (Tul.) Tul. & C. Tul. 1865
Pezicula corylina J.W. Groves 1938
Pezicula eucrita (P. Karst.) P. Karst. 1871
Pezicula frangulae (Fr.) Fuckel 1870
Pezicula livida (Berk. & Broome) Rehm 1878
Pezicula myrtillina (P. Karst.) P. Karst. 1871
Pezicula ocellata (Pers.) Seaver 1951
Pezicula rubi (Lib.) Niessl 1876

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum, wykaz gatunków według M.A. Chmiel i innych, nazwy polskie według Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2023-10-29] (ang.).
↑ Huan-DiH.D. Zheng Huan-DiH.D., Wen-YingW.Y. Zhuang Wen-YingW.Y., Additions to the Knowledge of the Genus Pezicula (Dermateaceae, Helotiales, Ascomycota) in China, „Biology (Basel)”, 11 (10), 2022, DOI: 10.3390/biology11101386, PMID: 3629029 [dostęp 2023-06-17] .
1 2 3 G.J.M.G.J.M. Verkley G.J.M.G.J.M., A monograph of the genus Pezicula and its anamorphs, „Studies in Mycology”, 44, Mycobank, 1999, s. 1–180 [dostęp 2023-06-17] .
↑ Index Fungorum [online] [dostęp 2023-10-29] (ang.).
1 2 Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-21] (pol.).
1 2 3 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-10-29] (pol.).
↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2023-10-29] (ang.).
↑ Maria AlicjaM.A. Chmiel Maria AlicjaM.A., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany PAN, 2006, s. 90–92, ISBN 978-83-89648-46-4 .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2023-10-29] (ang.).

[pezi-2] Huan-DiH.D. Zheng Huan-DiH.D., Wen-YingW.Y. Zhuang Wen-YingW.Y., Additions to the Knowledge of the Genus Pezicula (Dermateaceae, Helotiales, Ascomycota) in China, „Biology (Basel)”, 11 (10), 2022, DOI: 10.3390/biology11101386, PMID: 3629029 [dostęp 2023-06-17] .

[myko-3] 1 2 3 G.J.M.G.J.M. Verkley G.J.M.G.J.M., A monograph of the genus Pezicula and its anamorphs, „Studies in Mycology”, 44, Mycobank, 1999, s. 1–180 [dostęp 2023-06-17] .

[sf-4] Index Fungorum [online] [dostęp 2023-10-29] (ang.).

[kom6-5] 1 2 Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-21] (pol.).

[lit-6] 1 2 3 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-10-29] (pol.).

[if2-7] Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2023-10-29] (ang.).

[chm-8] Maria AlicjaM.A. Chmiel Maria AlicjaM.A., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany PAN, 2006, s. 90–92, ISBN 978-83-89648-46-4 .