Piaszczyk

Piaszczyk
	Ammospermophilus
	C.H. Merriam, 1892
	; Piaszczyk pustynny (A. harrisii)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	wiewiórkokształtne
Rodzina	wiewiórkowate
Podrodzina	afrowiórki
Plemię	świstaki
Rodzaj	piaszczyk
	Typ nomenklatoryczny
	Spermophilus leucurus C.H. Merriam, 1892
Gatunki
	8 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	8 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Piaszczyk (Ammospermophilus) – rodzaj ssaków z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych i północnych terenach Meksyku.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 188–267 mm, długość ogona 42–92 mm; masa ciała 96–179 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1892 roku amerykański zoolog Clinton Hart Merriam w artykule zatytułowanym Rozmieszczenie geograficzne życia w Ameryce Północnej ze szczególnym uwzględnieniem ssaków, opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Biological Society of Washington”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) piaszczyk białoogonowy (A. leucurus).

Etymologia

Ammospermophilus: gr. αμμος ammos ‘piasek’; rodzaj Spermophilus F. Cuvier, 1825 (suseł).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Ammospermophilus harrisii	(Audubon & Bachman, 1854)	piaszczyk pustynny	gatunek monotypowy	Stany Zjednoczone (Arizona i południowo-zachodni Nowy Meksyk) do Meksyku (północna Sonora); zakres wysokości: do 1350 m n.p.m.	DC: 27–28 cm DO: 8,7–9,2 cm MC: 113–150 g	LC
Ammospermophilus nelsoni	(C.H. Merriam, 1893)	piaszczyk opalony	gatunek monotypowy	endemit Stanów Zjednoczonych: San Joaquin Valley (południowa Kalifornia); zakres wysokości: 50–1100 m n.p.m.	DC: 23–27 cm DO: 6,7–7,8 cm MC: 142–179 g	EN
Ammospermophilus interpres	(C.H. Merriam, 1890)	piaszczyk teksański	gatunek monotypowy	Stany Zjednoczone (Nowy Meksyk i zachodni Teksas) oraz Meksyk (wschodnia Chihuahua, Coahuila, północno-wschodnie Durango i skrajnie północny Zacatecas)	DC: 22–23 cm DO: 6,8–8,4 cm MC: 99–122 g	LC
Ammospermophilus leucurus	(C.H. Merriam, 1889)	piaszczyk białoogonowy	10 podgatunków	Stany Zjednoczone (na południe od południowo-wschodniego Oregonu i południowo-zachodniego Idaho) do Meksyku (Półwysep Kalifornijski wraz z wyspami Espíritu Santo i Partida)	DC: 18,8–22 cm DO: 4,2–7,1 cm MC: 96–117 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, EN – gatunek zagrożony.

Opisano również gatunki wymarłe:

Ammospermophilus fossilis James, 1963 (Stany Zjednoczone; miocen)
Ammospermophilus hanfordi Gustafson, 1978 (Stany Zjednoczone; pliocen)
Ammospermophilus jeffriesi W.E. Miller, 1980 (Meksyk; pliocen)
Ammospermophilus junturensis (Shotwell & D.E. Russell, 1963) (Stany Zjednoczone; pliocen)

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 C.H. Merriam. The geographic distribution of life in North America with special reference to the Mammalia. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 7, s. 27, 1892. (ang.).
1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 207. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 622. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 J. Koprowski, E. Goldstein, K. Bennett & C. Pereira: Family Sciuridae (Tree, Flying and Ground Squirrels, Chipmunks, Prairie Dogs and Marmots). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 795–796. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Ammospermophilus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-29].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 399. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 93, 1904. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-21]. (ang.).
↑ Taxonomy: Ammospermophilus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-04-29]. (ang.).
↑ G.T. James. Paleontology and nonmarine stratigraphy of the Cuyama Valley Badlands, California. Part I. Geology, faunal interpretations, and systematic descriptions of Chiroptera, Insectivora, and Rodentia. „University of California Publications in Geological Sciences”. 45, s. 75, 1963. (ang.).
↑ E.P. Gustafson. The vertebrate faunas of the Pliocene Ringold Formation, south-central Washington. „Bulletin of the Museum of Natural History, University of Oregon”. 23, s. 20, 1978. (ang.).
↑ W.E. Miller. The Late Pliocene Las Tunas local fauna from southernmost Baja California, Mexico. „Journal of Paleontology”. 54 (4), s. 779, 1980. DOI: 10.2307/1304310. (ang.).
↑ J.A. Shotwell & D.E. Russell. Mammalian fauna of the Upper Juntura Formation, the Black Butte Local Fauna. „Transactions of the American Philosophical Society”. 53 (1), s. 44, 1963. (ang.).

[9] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Merriam-1] 1 2 C.H. Merriam. The geographic distribution of life in North America with special reference to the Mammalia. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 7, s. 27, 1892. (ang.).

[Cichocki&inni-2] 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 207. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-3] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 622. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Koprowski&inni-4] 1 2 3 4 5 J. Koprowski, E. Goldstein, K. Bennett & C. Pereira: Family Sciuridae (Tree, Flying and Ground Squirrels, Chipmunks, Prairie Dogs and Marmots). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 795–796. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).

[Wilson&Reeder-5] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Ammospermophilus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-29].

[amw-6] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 399. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-7] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 93, 1904. (ang.).

[mdd-8] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-21]. (ang.).

[10] Taxonomy: Ammospermophilus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-04-29]. (ang.).

[jam-11] G.T. James. Paleontology and nonmarine stratigraphy of the Cuyama Valley Badlands, California. Part I. Geology, faunal interpretations, and systematic descriptions of Chiroptera, Insectivora, and Rodentia. „University of California Publications in Geological Sciences”. 45, s. 75, 1963. (ang.).

[gus-12] E.P. Gustafson. The vertebrate faunas of the Pliocene Ringold Formation, south-central Washington. „Bulletin of the Museum of Natural History, University of Oregon”. 23, s. 20, 1978. (ang.).

[mil-13] W.E. Miller. The Late Pliocene Las Tunas local fauna from southernmost Baja California, Mexico. „Journal of Paleontology”. 54 (4), s. 779, 1980. DOI: 10.2307/1304310. (ang.).

[sho&rus-14] J.A. Shotwell & D.E. Russell. Mammalian fauna of the Upper Juntura Formation, the Black Butte Local Fauna. „Transactions of the American Philosophical Society”. 53 (1), s. 44, 1963. (ang.).