Pinakozaur

Pinakozaur
	Pinacosaurus
	Gilmore, 1933
	; Rekonstrukcja Pinacosaurus grangeri
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Infragromada	archozauromorfy
Nadrząd	dinozaury
Rząd	dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd	tyreofory
Infrarząd	ankylozaury
Rodzina	Ankylosauridae
Rodzaj	pinakozaur
Synonimy
	Syrmosaurus Maleev, 1952;
	Syrmosaurus Maleev, 1952;
Gatunki
	P. grangeri Gilmore, 1933 (typowy); P. mephistocephalus Godefroit et al., 1999;
	P. grangeri Gilmore, 1933 (typowy); P. mephistocephalus Godefroit et al., 1999;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pinakozaur (Pinacosaurus) – rodzaj tyreofora z rodziny ankylozaurów (Ankylosauridae) żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszej Azji. Gatunek typowy rodzaju, Pinacosaurus grangeri, został opisany w 1933 roku przez amerykańskiego paleontologa Charlesa Whitneya Gilmore'a w oparciu o czaszkę, osteodermy i przednie kręgi szyjne (AMNH 6523). Jest to pierwszy nowy takson ankylozaura opisany z terenów Azji.

Morfologia

Pinacosaurus był średniej wielkości ankylozaurem osiągającym około 5 m długości. U osobników dorosłych czaszka była dłuższa niż szersza. Wszystkie znane okazy Pinacosaurus wykazują cechy autapomorficzne występujące również u holotypu, w tym m.in. obecność dużych, przypominających rogi wypukłości nad oczami i co najmniej trzy pary otworów nosowych. Godefroit i współpracownicy opisali skamieniałość osobnika z czterema otworami, a Hill, Witmer i Norell – z pięcioma. Jak wszyscy przedstawiciele Ankylosauridae pinakozaur miał na ogonie charakterystyczną kostną maczugę, służącą prawdopodobnie od obrony przed napastnikami. W 2023 roku odkryto w szczątkach Pinacosaurus skamieniałą krtań, która pozwalała mu wydawać odgłosy podobne do ptaków. Jego skamieniałą krtań jest pierwszą odkrytą z okresu kredy.

Klasyfikacja

Pinacosaurus został początkowo zaklasyfikowany przez Gilmore'a do rodziny nodozaurów (Nodosauridae) – blisko spokrewnionej z Ankylosauridae. Według przeprowadzonej przez Hilla i współpracowników analizy filogenetycznej Pinacosaurus jest ankylozaurydem bardziej zaawansowanym od Minmi, lecz bazalniejszym od Talarurus i bardziej zaawansowanych Ankylosauridae. Analiza Matthew Vickaryousa, Teresy Maryańskiej i Davida Weishampela z 2004 roku przyniosła odmienne rezultaty – według niej rodzaj Pinacosaurus stanowi takson parafiletyczny; grupą siostrzaną Pinacosaurus mephistocephalus jest Tianzhenosaurus youngi, a ich grupą zewnętrzną Pinacosaurus grangeri.

Uproszczony kladogram Ankylosauridae według Hilla, Witmera i Norella, 2003

unnamed

unnamed

unnamed

Minmi

unnamed

Pinacosaurus

unnamed

Talarurus

unnamed

	Shamosaurus

	Tsagantegia

unnamed

	Tarchia

	Saichania

Shanxia

Przypisy

1 2 Charles W. Gilmore. Two new dinosaurian reptiles from Mongolia with notes on some fragmentary specimens. „American Museum Novitates”. 679, s. 1–20, 1933. (ang.).
1 2 3 4 Robert V. Hill, Lawrence W. Witmer, Mark A. Norell. A New Specimen of Pinacosaurus grangeri (Dinosauria: Ornithischia) from the Late Cretaceous of Mongolia: Ontogeny and Phylogeny of Ankylosaurs. „American Museum Novitates”. 3395, s. 1–29, 2003. (ang.).
↑ Pascal Godefroit, Xabier Pereda-Suberbiola, Li H., Dong Zhiming. A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P. R. China). „Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique”. 69(Suppl. B), s. 17–36, 1999. (ang.).
↑ Zdeněk V. Špinar, Philip J. Currie: Wielkie dinozaury. Dzieje ewolucji gigantów. Warszawa: Warszawski Dom Wydawniczy, 1994, s. 126–127. ISBN 83-85558-18-7.
↑ JunkiJ. Yoshida JunkiJ., YoshitsuguY. Kobayashi YoshitsuguY., Mark A.M.A. Norell Mark A.M.A., An ankylosaur larynx provides insights for bird-like vocalization in non-avian dinosaurs, „Communications Biology”, 6 (1), 2023, s. 1–6, DOI: 10.1038/s42003-023-04513-x, ISSN 2399-3642 [dostęp 2024-01-13] (ang.).
↑ Matthew K. Vickaryous, Teresa Maryańska, David B. Weishampel: Ankylosauria. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 363–392. ISBN 0-520-24209-2.

[CWG33-1] 1 2 Charles W. Gilmore. Two new dinosaurian reptiles from Mongolia with notes on some fragmentary specimens. „American Museum Novitates”. 679, s. 1–20, 1933. (ang.).

[HWN03-2] 1 2 3 4 Robert V. Hill, Lawrence W. Witmer, Mark A. Norell. A New Specimen of Pinacosaurus grangeri (Dinosauria: Ornithischia) from the Late Cretaceous of Mongolia: Ontogeny and Phylogeny of Ankylosaurs. „American Museum Novitates”. 3395, s. 1–29, 2003. (ang.).

[GSLD99-3] Pascal Godefroit, Xabier Pereda-Suberbiola, Li H., Dong Zhiming. A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P. R. China). „Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique”. 69(Suppl. B), s. 17–36, 1999. (ang.).

[WD-4] Zdeněk V. Špinar, Philip J. Currie: Wielkie dinozaury. Dzieje ewolucji gigantów. Warszawa: Warszawski Dom Wydawniczy, 1994, s. 126–127. ISBN 83-85558-18-7.

[5] JunkiJ. Yoshida JunkiJ., YoshitsuguY. Kobayashi YoshitsuguY., Mark A.M.A. Norell Mark A.M.A., An ankylosaur larynx provides insights for bird-like vocalization in non-avian dinosaurs, „Communications Biology”, 6 (1), 2023, s. 1–6, DOI: 10.1038/s42003-023-04513-x, ISSN 2399-3642 [dostęp 2024-01-13] (ang.).

[vickaryousetal2004-6] Matthew K. Vickaryous, Teresa Maryańska, David B. Weishampel: Ankylosauria. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 363–392. ISBN 0-520-24209-2.

Infrarzędy dinozaurów	ankylozaury ceratopsy ceratozaury ornitopody pachycefalozaury prozauropody stegozaury tetanury zauropody
Era dinozaurów	era mezozoiczna trias wymieranie triasowe jura kreda wymieranie kredowe
Dyscypliny powiązane	biologia paleontologia paleobotanika geologia ewolucja