Podocarpus nubigenus

*Podocarpus nubigenus*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	araukariowce
Rodzina	zastrzalinowate
Rodzaj	zastrzalin
Gatunek	Podocarpus nubigenus
	Nazwa systematyczna
	Podocarpus nubigenus Lindl.; J. Hort. Soc. London 6: 264 (1851)
Synonimy
	Nageia nubigena (Lindl.) F.Muell.; Saxegothaea gracilis Gordon & Glend.;
	Nageia nubigena (Lindl.) F.Muell.; Saxegothaea gracilis Gordon & Glend.;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; bliski zagrożenia
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Podocarpus nubigenus Lindl. – gatunek rośliny z rodziny zastrzalinowatych (Podocarpaceae). Występuje w południowej części Ameryki Południowej.

Rozmieszczenie geograficzne

Występuje w południowym Chile od regionu Araukania na północy do północnej części regionu Magallanes oraz w południowej Argentynie (prowincje Chubut, Neuquén, Santa Cruz). Najdalej na północy rośnie nad rzeką Toltén w prowincji Cautín (ok. 39°S), zaś na południu sięga do Isla Madre de Dios (50°S). Rozciągłość południkowa zasięgu w Argentynie jest mniejsza (mieści się między 40°S a 44°S). Gatunek ten jest najdalej na południe sięgającym przedstawicielem rodzaju zastrzalin.

Morfologia

Pokrój: Zimozielone drzewo rozgałęziające się monopodialnie o prosto wzniesionym, walcowatym pniu. Osiąga do 25 m, rzadko do 30 m wysokości i do 2 m średnicy pnia. Kora ma barwę od szarej do czerwonawobrązowej i jest płytko bruzdowana. Korona jest za młodu stożkowata, z wiekiem zaokrągla się i w końcu ma kształt nieregularny. Młode pędy są obłe, bruzdowane, żółtozielone. Pączki są drobne, do 6 mm długości na mocno rosnących gałęziach.
Liście: Kształtu równowąsko-lancetowatego o długości 1,5–3 cm i szerokości 2–4 mm. Liście są proste lub lekko wygięte; na wierzchołku są dość nagle zaostrzone; sztywno skórzaste. Na górnej powierzchni ciemnozielone z jaśniejszą żyłką środkową, od spodu z dwoma szerokimi, białymi pasami.
Organy generatywne: Szyszki męskie wyrastają skupione po 2–4 u nasady liści na szczytach gałązek. Są walcowate, o długości 10–25 mm i szerokości do 3,5 mm. Szyszki żeńskie wyrastają pojedynczo na krótkich szypułkach w kątach liści. Składają się z dwóch nierównych, zrastających się łusek, które w stanie dojrzałym mają barwę czerwoną do ciemnofioletowej oraz średnicę i długość od 6 do 8 mm. Łuski obejmują jajowate nasiono o długości 8–9 mm i szerokości 6–7 mm, w stanie dojrzałym fioletowe.

Biologia i ekologia

Zastrzalin ten rośnie na rzędnych od poziomu morza do ok. 1000 m n.p.m., maksymalnie do 1250 m n.p.m. Zwykle na glebach kwaśnych, wilgotnych do bagnistych, ze stagnującą wodą. Jest bardzo cienioznośnym gatunkiem, kiełkującym pod okapem nawet bardzo gęstych koron drzew i szybko rosnącym w przypadku pojawienia się luki w drzewostanie. W odpowiednich warunkach wyróżnia się szybkością wzrostu. Nie jest jednak zbyt długowieczny – rzadko osiąga 400 lat, zazwyczaj obumiera po 200 latach.

Gatunek ten zazwyczaj spotykany jest w deszczowych lasach strefy umiarkowanej, ale porasta też torfowiska (w tym tworząc lite drzewostany), a w części zasięgu położonej na wschód od Andów, w Argentynie oraz w wyższych położeniach górskich na południu zasięgu, rośnie zwykle w zbiorowiskach zaroślowych.

W lasach z jego udziałem skład gatunkowy bywa zróżnicowany – od dominacji różnych gatunków iglastych (z przewagą ficroji cyprysowatej Fitzroya cupressoides oraz udziałem Saxegothaea conspicua i Pilgerodendron uviferum) do lasów z dominacją drzew okrytonasiennych, zwykle Nothofagus nitida. Często w zbiorowiskach tych w warstwie drzew obecne są także: Drimys winteri, Laureliopsis philippiana, Nothofagus betuloides. W zbiorowiskach zaroślowych gatunkowi temu towarzyszą zazwyczaj: Embothrium coccineum, Ovidia andina i Desfontainia spinosa.

Systematyka

Gatunek z sekcji Australis w obrębie rodzaju zastrzalin Podocarpus. Inne gatunki z tej sekcji rosną w Nowej Zelandii, Australii i Nowej Kaledonii.

Zagrożenia

Ze względu na szerokie rozprzestrzenienie i lokalnie duże zasoby gatunek nie spełnia kryteriów gatunku zagrożonego – na czerwonej liście Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) uznany jest za gatunek bliski zagrożenia (NT). Zasoby populacji maleją z powodu przekształcania i niszczenia siedlisk, zajmowanych na potrzeby rolnictwa i plantacyjnej uprawy drzew. Stare okazy pozyskiwane są dla drewna, a młode na choinki.

Chroniony jest w szeregu parków narodowych, m.in. Chiloé, Alerce Andino, Laguna San Rafael.

Zastosowania

Drewno uznawane jest za bardzo wartościowe, o dużych walorach estetycznych ze względu na zabarwienie – żółtawe z czerwonymi smugami. Służy do wyrobu mebli. Wykorzystywane jest także w społecznościach wiejskich jako opałowe. Młode drzewka pozyskiwane są na choinki.

Drzewo sadzone jest także jako ozdobne. Poza naturalnym zasięgiem uprawiane jest w obszarach o łagodnym klimacie morskim w Europie, zwłaszcza w Irlandii i południowej Anglii.

Uprawa i rozmnażanie

Gatunek może być rozmnażany przez wysiew nasion i sadzonki. Nasiona zbiera się od grudnia do czerwca. Wymagają stratyfikacji polegającej na utrzymywaniu ich przez dwa lata w plastikowej torbie z torfowcem w temperaturze 4°C. Wysiane w podłoże z korą zastrzalinu lub sosnową w warunkach szklarniowych kiełkują w 60%.

W celu rozmnożenia wegetatywnego zalecane jest pozyskiwanie w okresie jesiennym półzdrewniałych pędów o długości 5 cm i umieszczenie ich pod osłoną foliową w warunkach szklarniowych w podłożu złożonym z piasku zmieszanego z torfem i kompostem w proporcji 1:1. Nie należy używać ukorzeniaczy. Po trzech miesiącach skuteczność ukorzeniania sięga 88%.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2026-02-10] (ang.).
↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
↑ Podocarpus nubigenus Lindl., [w:] Plants of the World [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-02-10] .
1 2 3 M.M. Gardner M.M., Podocarpus nubigenus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online], iucnredlist.org, 2011 [dostęp 2026-02-11] .
1 2 3 4 5 6 Nicolás GarcíaN.G. Berguecio Nicolás GarcíaN.G., César OrmazabalC.O. Pagliotti César OrmazabalC.O., Arboles Nativos de Chile, Gerencia de Comunicación Enersis S.A., 2008, s. 171, ISBN 978-956-7667-10-9 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 AljonA. Farjon AljonA., A Handbook of the World's Conifers, Leiden, Boston: Brill, 2017, s. 900, ISBN 978-90-04-32442-8 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 James E.J.E. Eckenwalder James E.J.E., Conifers of the World, Portland, London: Timber Press, 2009, s. 535-536, ISBN 978-0-88192-974-4 .
1 2 Martin F.M.F. Gardner Martin F.M.F. i inni, Threatened Plants of Central and South Chile. Distribution, Conservation and Propagation, Universidad Austral de Chile, Royal Botanic Garden Edinburgh, 2006, s. 112, ISBN 1-872291-25-2 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2026-02-10] (ang.).

[christenhusz2011-2] M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).

[powo-3] Podocarpus nubigenus Lindl., [w:] Plants of the World [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-02-10] .

[iucn-4] 1 2 3 M.M. Gardner M.M., Podocarpus nubigenus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online], iucnredlist.org, 2011 [dostęp 2026-02-11] .

[arboles-5] 1 2 3 4 5 6 Nicolás GarcíaN.G. Berguecio Nicolás GarcíaN.G., César OrmazabalC.O. Pagliotti César OrmazabalC.O., Arboles Nativos de Chile, Gerencia de Comunicación Enersis S.A., 2008, s. 171, ISBN 978-956-7667-10-9 .

[farjon_2017-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 AljonA. Farjon AljonA., A Handbook of the World's Conifers, Leiden, Boston: Brill, 2017, s. 900, ISBN 978-90-04-32442-8 .

[ecken-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 James E.J.E. Eckenwalder James E.J.E., Conifers of the World, Portland, London: Timber Press, 2009, s. 535-536, ISBN 978-0-88192-974-4 .

[martin-8] 1 2 Martin F.M.F. Gardner Martin F.M.F. i inni, Threatened Plants of Central and South Chile. Distribution, Conservation and Propagation, Universidad Austral de Chile, Royal Botanic Garden Edinburgh, 2006, s. 112, ISBN 1-872291-25-2 .