Węzławiec ogrodowy

Węzławiec ogrodowy
	Polydesmus complanatus
	(Linnaeus, 1761)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Podtyp	wije
Gromada	dwuparce
Podgromada	Chilognatha
Infragromada	Helminthomorpha
Rząd	węzławce
Rodzina	rosochatkowate
Rodzaj	Polydesmus
Gatunek	Polydesmus complanatus
	Multimedia w Wikimedia Commons

Węzławiec ogrodowy, węzławiec płaski (Polydesmus complanatus) – gatunek dwuparca z rzędu węzławców i rodziny rosochatkowatych. Jest najpospolitszym dwuparcem w Polsce. Ma ciało wydłużone, o spłaszczonej powierzchni grzbietowej. Znany jest również jako węzławiec płaski.

Opis

Polydesmus complanatus ma ciało wydłużone, o spłaszczonej powierzchni grzbietowej z charakterystycznym urzeźbieniem. Należy do większych krajowych przedstawicieli rodzaju Polydesmus. Osiąga długość 15-23 mm i szerokość 2,3-3,2 mm. Wierzch ciała ma barwy od brunatnej do szarozielonkawej, od spodu szarożółtej.

U dorosłych za głową można wyróżnić 20 segmentów (pierścieni). Oprócz nich po stronie brzusznej znajduje się jeszcze jeden, ostatni segment (analny), w formie płytki odbytowej. Pierwsze 4 segmenty za głową tworzą tułów, pozostałe odwłok. Razem z głową i segmentem analnym jest ich 22.

Samica posiada 31 par odnóży krocznych, samiec 30, o jedną parę mniej, ponieważ jedna para przekształcona jest w nóżki kopulacyjne (gonopodia).

Bardziej szczegółowo budowa przedstawia się następująco:

głowa

Brak oczu – zwierzę jest ślepe. Czułki krótkie, składające się z 8 członów.

tułów – 4 segmenty

pierwszy za głową (szyjny, collum) pozbawiony odnóży, trzy kolejne (II–IV) - po jednej parze odnóży krocznych

odwłok – pozostałe segmenty
- 14 diplosegmentów (segmentów podwójnych) - na każdym po 2 pary odnóży krocznych
  Samiec na segmencie 7. za głową ma tylko jedną, ponieważ przednia para przekształcona jest w nóżki kopulacyjne (gonopodia).
  W skład każdego diplosegmentu wchodzi przedpierścień (prosomit) i zapierścień (metasomit). Zapierścień jest spłaszczony i tworzy skrzydła boczne. Znajdują się na nich otwory gruczołów obronnych, chociaż nie na wszystkich segmentach. Sąsiadujące diplosegmenty mogą być wsuwane w siebie jak pierścienie składanego teleskopu.
  Diplosegmenty powstały poprzez zrośnięcie się dwóch sąsiednich metamerów.
- 1 segment bez odnóży. Jest to strefa wzrostu.
- przedostatni (20. za głową) segment (preanalny) tworzy płytkę ogonową zakończoną wyrostkiem, ostatni (analny) znajdującą się po stronie brzusznej płytkę odbytową.
  Według niektórych autorów segment analny dwuparców jest częścią preanalnego, stanowiącego wtedy ostatni pierścień (telson).

Liczba pierścieni wzrasta podczas rozwoju postembrionalnego. Normalne dorosłe osobniki znajdują się w stadium VIII. Mają wtedy głowę, 18 pierścieni z odnóżami, 1 pierścień pozbawiony odnóży oraz telson (w skrócie: 18+1+T). W warunkach laboratoryjnych niektóre osobniki przechodzą o jedno linienie więcej osiągając stadium IX (19+1+T), w którym mają o 1 pierścień z odnóżami więcej. Warto zwrócić uwagę, że przy tego rodzaju liczeniach segmenty szyjny (collum) oraz 2. są traktowane jako posiadające parę odnóży znajdującą się między nimi.

Przechodzenie dodatkowych linień lub zmienną liczbę pierścieni w niewoli lub na wolności zaobserwowano u paru innych gatunków dwuparców.

Gatunek ten identyfikuje się na podstawie rozmiarów ciała oraz budowy zewnętrznego ramienia nóżki kopulacyjnej. Nie ma ono garbka w dolnej części oraz jest długie i zgięte w połowie.

Występowanie

Polydesmus complanatus jest gatunkiem wschodnioeuropejskim. Swoim zasięgiem obejmuje obszar od Niemiec do Rosji i północnej Azji (bez Chin) oraz od Włoch i Grecji do Skandynawii.

W Polsce występuje w całym kraju i jest najpospolitszym dwuparcem, często dominantem. W Tatrach dochodzi do 1900m n.p.m., w Bieszczadach do 1000 m n.p.m..

Został też introdukowany do Stanów Zjednoczonych.

Siedlisko

Polydesmus complanatus jest gatunkiem eurytopowym, czyli zasiedlającym rozmaite środowiska, chociaż unika miejsc skrajnie wilgotnych. Żyje pod kamieniami, w spróchniałych pniach drzew i wśród leżących pni, w ściółce. Występuje w lasach liściastych i mieszanych, nad potokami, na torfowiskach na kępach, na wilgotnych łąkach, w uprawach, a nawet synantropijnie. W miastach jest spotykany tylko na obrzeżach.

Zobacz też

Przypisy

1 2 Sierwald, P.; Spelda, J. (2018). MilliBase. Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761). Accessed at: http://millibase.org/aphia.php?p=taxdetails&id=946481 on 2020-02-16
1 2 Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761) in GBIF Secretariat (2019). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset https://doi.org/10.15468/39omei accessed via GBIF.org on 2020-02-07.
1 2 3 Polydesmus complanatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 Heiko Bellmann: Pająki i inne pajęczaki. Lars Wilker (aktual.), Izabela Hajdamowicz (przekł.), Wojciech Staręga (aktual. przekł.). Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2021, s. 356, seria: Spotkania z Przyrodą.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Wanda Stojałowska: Krocionogi (Diplopoda) Polski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1961. Cytat: Polska Akademia Nauk, Instytut Zoologiczny.
1 2 3 John Gordon Blower: Millipedes: Keys and Notes for the Identification of the Especies. E. J. Brill/Dr. W. Backhuys, 1985, seria: Synopses of the British Fauna (New Series); No 35. ISBN 90-04-07698-0. [dostęp 2020-02-14]. (ang.).
↑ Antoni Ślósarski. Materyjały do fauny wijów (Myriopoda) krajowych. „Pamiętnik fizyjograficzny wydawany staraniem E. dziewulskiego i Br. Znatowicza”. Tom III (Dział III. Botanika i zoologija), s. 407–430, 1883. Warszawa. [dostęp 2020-02-08].
↑ Sprawozdanie z podróży naturalistów odbytej w r. 1854 do Ojcowa (dokończenie). „Biblioteka warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom, i przemysłowi”. 2, s. 161–227, 1857. Warszawa. [dostęp 2020-02-08].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Rząd: Dwuparce – Diplopoda. W: Jerzy Moraczewski, Wanda Riedel, Maria Sołtyńska, Tomasz Umiński: Ćwiczenia z zoologii bezkręgowców. Wyd. szóste. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 278–279. ISBN 83-01-04489-6.
1 2 3 4 5 Jean-Francois David, Jean-Jacques Geoffroy. Additional moults into 'elongatus' males in laboratory-reared Polydesmus angustus Latzel, 1884 (Diplopoda, Polydesmida, Polydesmidae) - Implications for taxonomy. „ZooKeys”. 156, s. 41-48, 2011-12-20. DOI: 10.3897/zookeys.156.2045. [dostęp 2020-02-08]. (ang.). www.researchgate.net
1 2 3 George Newport: VIII. On the Structure, Relations, and development of the Nervous and Circulatory Systems, and on the Existence of a Complete Circulation of the Blood in Vessels in the Myriapoda and the Macrourous Arachnida.–First Series.. W: Philosophical Transactions.. T. for the year 1843. Cz. Part II. London: Royal Society of London, 1843, s. 243–302. [dostęp 2020-02-08]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 Jadwiga Kaczmarek: 5.2. Gromada: Diplopoda – dwuparce. W: Eugeniusz Grabda, Hieronim Dastych, Jadwiga Kaczmarek, Stanisław L. Kazubski, Jan Koteja, Izabella Mikulska, Stanisław Smreczyński, Witold Stefański, Kazimierz Sembrat, Jarosław Urbański, Józef Wilkjalis: Zoologia; Bezkręgowce. Eugeniusz Grabda (red.). Wyd. drugie zmienione. T. 2. Cz. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 368–391. ISBN 83-01-05178-7.
1 2 3 Robert Mesibov: External Anatomy of Polydesmida: Body plans. External Anatomy of Polydesmida, 2019. [dostęp 2020-02-08]. (ang.).
↑ Rząd: Dwuparce – Diplopoda. W: Czesław Jura: Bezkręgowce; Zarys morfologii, systematyki, filogenezy. Wyd. drugie zmienione. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 379–382. ISBN 83-01-04489-6.
↑ Jean-François Chamberlin, Mathieu Coulis. Millipedes faced with drought: the life cycle of a Mediterranean population of Ommatoiulus sabulosus (Linnaeus) (Diplopoda, Julida, Julidae). „Zookeys”. 510, s. 115-124, 2015-06-30. DOI: 10.3897/zookeys.510.8838. PMID: 26257538. PMCID: PMC4523768. (ang.). (PDF)
1 2 3 4 5 6 7 8 Wojciech B. Jędryczkowski. Krocionogi (Diplopoda) Bieszczadów. „Fragmenta Faunistica”. XXV (6), s. 77–94, 1979-12-31. Warszawa: Polska Akademia Nauk; Muzeum i Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].
1 2 3 4 Piotr Jastrzębski, Marzena Stańska. Krocionogi (Diplopoda) rezerwatu „Dębniak”. „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”. 63 (5), s. 34–45, 2007. [dostęp 2020-02-07].
1 2 Ondřej Machač: Polydesmus complanatus - plochule křehká. Natura Bohemica; priroda České Republiky. [dostęp 2020-02-07]. (cz.).
1 2 Jaroslav Lang: Fauna ČSR. T. 2: Mnohonožky-Diplopoda. Praha: Nakladatelství ČSAV, 1954. (cz.).
1 2 Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761). Fauna Europaea. [dostęp 2020-02-10]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 Wojciech B. Jędryczkowski. Bezkręgowce lądowe (Isopoda, Diplopoda, Pseudoscorpiones, Opiliones) Pojezierza Mazurskiego. „Fragmenta Faunistica”. 37 (23), s. 505–520, 1995-04-30. Warszawa: Polska Akademia Nauk; Muzeum i Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].
↑ Ralph V. Chamberlin, Richard L. Hoffman. Checklist of the millipeds of North America. „United States National Museum, Bulletin”. 212, 1958. Washington, D. C.: Smithsonian Institution. [dostęp 2020-02-07]. (ang.).
1 2 Wojciech B. Jędryczkowski. Równonogi (Isopoda) i krocionogi (Diplopoda) rezerwatu „Las Bielański” w Warszawie. „Fragmenta Faunistica”. 29 (6), s. 85–91, 1985-01-15. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].
↑ Wojciech B. Jędryczkowski. Krocionogi (Diplopoda) wybranych środowisk Roztocza. „Fragmenta Faunistica”. 37 (2), s. 109–114, 1994-12-31. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].

[MilliBase_Polydesmus_complanatus-1] 1 2 Sierwald, P.; Spelda, J. (2018). MilliBase. Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761). Accessed at: http://millibase.org/aphia.php?p=taxdetails&id=946481 on 2020-02-16

[GBIF-2] 1 2 Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761) in GBIF Secretariat (2019). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset https://doi.org/10.15468/39omei accessed via GBIF.org on 2020-02-07.

[itis-3] 1 2 3 Polydesmus complanatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Bellmann-4] 1 2 Heiko Bellmann: Pająki i inne pajęczaki. Lars Wilker (aktual.), Izabela Hajdamowicz (przekł.), Wojciech Staręga (aktual. przekł.). Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2021, s. 356, seria: Spotkania z Przyrodą.

[Stojalowska61-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Wanda Stojałowska: Krocionogi (Diplopoda) Polski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1961. Cytat: Polska Akademia Nauk, Instytut Zoologiczny.

[Blower85-6] 1 2 3 John Gordon Blower: Millipedes: Keys and Notes for the Identification of the Especies. E. J. Brill/Dr. W. Backhuys, 1985, seria: Synopses of the British Fauna (New Series); No 35. ISBN 90-04-07698-0. [dostęp 2020-02-14]. (ang.).

[PamietnikFizjograficzny1883-7] Antoni Ślósarski. Materyjały do fauny wijów (Myriopoda) krajowych. „Pamiętnik fizyjograficzny wydawany staraniem E. dziewulskiego i Br. Znatowicza”. Tom III (Dział III. Botanika i zoologija), s. 407–430, 1883. Warszawa. [dostęp 2020-02-08].

[PodrozDoOjcowa1854-8] Sprawozdanie z podróży naturalistów odbytej w r. 1854 do Ojcowa (dokończenie). „Biblioteka warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom, i przemysłowi”. 2, s. 161–227, 1857. Warszawa. [dostęp 2020-02-08].

[Cwicz-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Rząd: Dwuparce – Diplopoda. W: Jerzy Moraczewski, Wanda Riedel, Maria Sołtyńska, Tomasz Umiński: Ćwiczenia z zoologii bezkręgowców. Wyd. szóste. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 278–279. ISBN 83-01-04489-6.

[David11-10] 1 2 3 4 5 Jean-Francois David, Jean-Jacques Geoffroy. Additional moults into 'elongatus' males in laboratory-reared Polydesmus angustus Latzel, 1884 (Diplopoda, Polydesmida, Polydesmidae) - Implications for taxonomy. „ZooKeys”. 156, s. 41-48, 2011-12-20. DOI: 10.3897/zookeys.156.2045. [dostęp 2020-02-08]. (ang.). www.researchgate.net

[Newport1843-11] 1 2 3 George Newport: VIII. On the Structure, Relations, and development of the Nervous and Circulatory Systems, and on the Existence of a Complete Circulation of the Blood in Vessels in the Myriapoda and the Macrourous Arachnida.–First Series.. W: Philosophical Transactions.. T. for the year 1843. Cz. Part II. London: Royal Society of London, 1843, s. 243–302. [dostęp 2020-02-08]. (ang.).

[Grabda85_2_2-12] 1 2 3 4 5 6 7 Jadwiga Kaczmarek: 5.2. Gromada: Diplopoda – dwuparce. W: Eugeniusz Grabda, Hieronim Dastych, Jadwiga Kaczmarek, Stanisław L. Kazubski, Jan Koteja, Izabella Mikulska, Stanisław Smreczyński, Witold Stefański, Kazimierz Sembrat, Jarosław Urbański, Józef Wilkjalis: Zoologia; Bezkręgowce. Eugeniusz Grabda (red.). Wyd. drugie zmienione. T. 2. Cz. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 368–391. ISBN 83-01-05178-7.

[myriapodologyorg-13] 1 2 3 Robert Mesibov: External Anatomy of Polydesmida: Body plans. External Anatomy of Polydesmida, 2019. [dostęp 2020-02-08]. (ang.).

[Jura83-14] Rząd: Dwuparce – Diplopoda. W: Czesław Jura: Bezkręgowce; Zarys morfologii, systematyki, filogenezy. Wyd. drugie zmienione. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 379–382. ISBN 83-01-04489-6.

[David15-15] Jean-François Chamberlin, Mathieu Coulis. Millipedes faced with drought: the life cycle of a Mediterranean population of Ommatoiulus sabulosus (Linnaeus) (Diplopoda, Julida, Julidae). „Zookeys”. 510, s. 115-124, 2015-06-30. DOI: 10.3897/zookeys.510.8838. PMID: 26257538. PMCID: PMC4523768. (ang.). (PDF)

[Jedryczkowski79-16] 1 2 3 4 5 6 7 8 Wojciech B. Jędryczkowski. Krocionogi (Diplopoda) Bieszczadów. „Fragmenta Faunistica”. XXV (6), s. 77–94, 1979-12-31. Warszawa: Polska Akademia Nauk; Muzeum i Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].

[Jastrzebski07-17] 1 2 3 4 Piotr Jastrzębski, Marzena Stańska. Krocionogi (Diplopoda) rezerwatu „Dębniak”. „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”. 63 (5), s. 34–45, 2007. [dostęp 2020-02-07].

[naturabohemica-18] 1 2 Ondřej Machač: Polydesmus complanatus - plochule křehká. Natura Bohemica; priroda České Republiky. [dostęp 2020-02-07]. (cz.).

[Lang54-19] 1 2 Jaroslav Lang: Fauna ČSR. T. 2: Mnohonožky-Diplopoda. Praha: Nakladatelství ČSAV, 1954. (cz.).

[FaunaEuropaea-20] 1 2 Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761). Fauna Europaea. [dostęp 2020-02-10]. (ang.).

[Jedryczkowski95-21] 1 2 3 4 5 6 Wojciech B. Jędryczkowski. Bezkręgowce lądowe (Isopoda, Diplopoda, Pseudoscorpiones, Opiliones) Pojezierza Mazurskiego. „Fragmenta Faunistica”. 37 (23), s. 505–520, 1995-04-30. Warszawa: Polska Akademia Nauk; Muzeum i Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].

[Chamberlin58-22] Ralph V. Chamberlin, Richard L. Hoffman. Checklist of the millipeds of North America. „United States National Museum, Bulletin”. 212, 1958. Washington, D. C.: Smithsonian Institution. [dostęp 2020-02-07]. (ang.).

[Jedryczkowski85-23] 1 2 Wojciech B. Jędryczkowski. Równonogi (Isopoda) i krocionogi (Diplopoda) rezerwatu „Las Bielański” w Warszawie. „Fragmenta Faunistica”. 29 (6), s. 85–91, 1985-01-15. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].

[Jedryczkowski94-24] Wojciech B. Jędryczkowski. Krocionogi (Diplopoda) wybranych środowisk Roztocza. „Fragmenta Faunistica”. 37 (2), s. 109–114, 1994-12-31. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2020-02-07].