Prazjolit

Prasiolit jako strefa krustalna - Sokołowiec, Dolny Śląsk, Polska

Prazjolit (prasiolit, kwarc zielony, zielony ametyst) – zielona odmiana kwarcu o charakterystycznym kolorze, który może mieć odcienie od żółtobrązowego do oliwkowozielonego. Jest przezroczysty, stosunkowo miękki, osiągając twardość około 6,5-7 w skali Mohsa. Jego kolor wynika z obecności jonów Fe2+ w strukturze krystalicznej. Jest minerałem rzadkim. Większość prazjolitów dostępnych na rynku wytwarzana jest sztucznie przez ogrzewanie ametystu lub naświetlenie go promieniami gamma z kobaltu-60 lub strumieniem elektronów(inne języki). Związki zawierające jony Fe3+ są zwykle żółtawe lub pomarańczowe, natomiast związki Fe2+ są zielonkawe. Prazjolit ma wyższą od ametystu zawartość pierwiastków śladowych, zwłaszcza, glinu (> 120 ppm).

Występowanie oraz powstawanie sztucznego prazjolitu stosowanego w celach jubilerskich

Na rynku jubilerskim dostępne są dwa główne źródła prasjolitu: ametyst pochodzący z kopalni w Montezumie w stanie Rio Grande do Sul w Brazylii oraz żółtawy kwarc z różnych miejscowości w Brazylii. Ametysty z kopalni Montezuma są poddawane procesowi podgrzewania w temperaturze 400-500 °C, co pozwala uzyskać pożądane intensywne zielone zabarwienie. Proces ten ma na celu zmianę koloru ametystu na prasjolitowy. Z kolei żółtawy kwarc, w celu osiągnięcia zielonego koloru, jest poddawany bombardowaniu izotopem 60Co. Jest on produkowany w Brazylii w ilości kilku ton rocznie. Napromieniowany kwarc zielony, zarówno ten powstały w wyniku podgrzewania ametystu, jak i ten sztucznie przetworzony, może z czasem stracić swój kolor pod wpływem światła słonecznego oraz temperatur przekraczających 150 °C. Dlatego też prasjolit często jest przechowywany w zacienionych miejscach i unika się jego ekspozycji na silne źródła światła oraz temperatury przekraczające 150 °C, aby zachować jego pierwotne zielone zabarwienie.

Historia

Prazjolit pojawił się po raz pierwszy w Stanach Zjednoczonych około roku 1950. Wtedy właśnie jubilerzy zaczęli sprzedawać biżuterię z tzw. „zielonym ametystem” (sztucznym wytworzonym zielonym kwarcem). W rezultacie został nazwany prasjolitem.

Występowanie naturalnych prazjolitów

Prazjolity naturalnie występują najczęściej w geodach i melafirach, znajdowane są w miejscach występowania ametystów i innych kwarców oraz agatów. Pierwszy naturalny prazjolit został odkryty na Dolnym Śląsku. W 1990 roku zespół ukraińskich i polskich naukowców po raz pierwszy opisał okazy występujące w melafirach z Suszyny koło Kłodzka i Płóczek Górnych koło Lwówka Śląskiego. W czerwcu 2013 roku odkryto nowe miejsce występowania prazjolitu – Sokołowiec k. Nowego Kościoła. Sporadycznie występuje także w okolicach Mrówieńca, Pogorzały i Dziećmorowic.

Poza Polską prazjolit został stwierdzony także w:

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Thomas R. Paradise, The Natural Formation and Occurrence of Green Quartz, „Gems & Gemology”, 18 (1), 1982, s. 39–42, DOI: 10.5741/GEMS.18.1.39 (ang.).
  2. ↑ Kurt Nassau, Betty E. Prescott, A unique green quartz, „American Mineralogist”, 65 (5-6), 1977, s. 589-590 [dostęp 2023-07-12] (ang.).
  3. ↑ Prasiolite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2023-07-12] (ang.).
  4. 1 2 3 Prasiolite gemstone information [online], Gemdat.org [dostęp 2023-07-12].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Tomasz Praszkier, Piotr Kenis, Piotr Komza, Prasiolite from Sokołowiec area, Kaczawskie Mountains, Lower Silesia, Poland [online], www.spiriferminerals.com [dostęp 2023-07-12] (ang.).
  6. 1 2 Prasiolite [online], www.quartzpage.de [dostęp 2023-07-12].
  7. ↑ Fernando Soares Lameiras, Eduardo Henrique Martins Nunes, Wander Luiz Vasconcelos, Infrared and chemical characterization of natural amethysts and prasiolites colored by irradiation, „Materials Research”, 12 (3), 2009, s. 315–320, DOI: 10.1590/S1516-14392009000300011 (ang.).