Prekarium, l.m. prekaria (łac. precarius – „wyproszony, dany z łaski”; preco – „proszę”) – nieodpłatne oddanie rzeczy (najczęściej nieruchomości gruntowej) lub prawa (np. służebności osobistej) drugiej osobie do używania, na jej prośbę, z możliwością odwołania w dowolnym czasie. Instytucja nie jest uregulowana w polskim prawie cywilnym.
Z uwagi na swą nieodpłatność oraz przekazanie rzeczy jedynie do korzystania, w starożytnym Rzymie prekarium było zbliżone do użyczenia. Nie było jednak kontraktem, choć widoczne jest podobieństwo do kontraktów realnych. Prekarium mogło zostać odwołane w każdej chwili. Wówczas prekarzysta miał obowiązek dokonać zwrotu tej samej rzeczy w stanie niepogorszonym, z uwzględnieniem zużycia wynikającego z normalnego używania. Odpowiadał przy tym zarówno za szkodę wyrządzoną umyślnie (dolus), jak i nieumyślne (culpa lata, culpa levis).
W realiach średniowiecznych prekaria pełniły istotną funkcję w procesie kształtowania zależności społecznych i gospodarczych. Stanowiły instrument umożliwiający uzyskanie ochrony i stabilizacji ekonomicznej, zwłaszcza w warunkach postępującej feudalizacji i ograniczania swobody osobistej zarówno chłopów, jak i niższego rycerstwa.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu: „Nie każde zachowanie, na mocy którego określona osoba uzyskuje prawo do nieodpłatnego korzystania z rzeczy, jest użyczeniem. [...] Współcześnie władztwo prekaryjne występuje w sytuacjach, gdy jedna osoba chce drugiej wyświadczyć przysługę, kierując się grzecznością lub względami humanitarnymi. Prekarium nie jest stosunkiem prawnym, strony nie składają oświadczeń woli i nie chcą przez to wywoływać skutków prawnych, a ich relacja ma charakter tylko faktyczny. [...] Właściciel może w każdej chwili rzecz odebrać prekarzyście, któremu nie przysługuje żadna ochrona prawna”.