Prinsepia

Prinsepia
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	różowce
Rodzina	różowate
Rodzaj	Prinsepia
	Nazwa systematyczna
	Prinsepia Royle; Ill. Bot. Himalayan Mount. 206. Apr 1835
	Typ nomenklatoryczny
	Prinsepia utilis Royle
Synonimy
	Cycnia Griff.; Plagiospermum Oliv.; Sinoplagiospermum Rauschert;
	Cycnia Griff.; Plagiospermum Oliv.; Sinoplagiospermum Rauschert;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Prinsepia (Prinsepia Royle) – rodzaj roślin z rodziny różowatych. Obejmuje cztery gatunki. Występują one w Azji na obszarze Himalajów w Pakistanie i Indiach poprzez Mjanmę, Chiny po Półwysep Koreański i Kraj Nadmorski w Federacji Rosyjskiej. Rosną w zbiorowiskach zaroślowych i na nagich stokach wzniesień.

Z nasion Prinsepia utilis wyrabiany jest olej. Owoce są też jadalne. Bywają uprawiane jako ozdobne.

Nazwa rodzaju utworzona została przez Johna F. Royle'a na cześć jego przyjaciela, sekretarza Royal Asiatic Society – Jamesa Prinsepa (1799–1840).

Morfologia

Pokrój: Zwykle niskie krzewy o łukowato przewisających pędach. Rzadziej o pędach wyprostowanych. Na pędach występują ciernie. Rdzeń w pędach pusty, z blaszkowatymi przegrodami.
Liście: Skrętoległe i sezonowe, rozwijające się wcześnie (w połowie kwietnia) i wcześnie opadające (w sierpniu). Liście wsparte są szydlastymi, drobnymi i szybko opadającymi przylistkami. Ogonki są krótkie, blaszki przeważnie lancetowate, całobrzegie lub drobno piłkowane.
Kwiaty: Drobne i bardzo liczne, obupłciowe. Krótkoszypułkowe lub siedzące, wyrastają pojedynczo, w pęczkach lub gronach na krótkopędach rozwijających się na ubiegłorocznych pędach. Działki kielicha w liczbie 5, są nierówne i trwałe. Płatki korony zaokrąglone, z krótkim paznokciem u nasady, zwykle białe, ale też kremowe lub żółte. Pręcików 10 lub więcej, na krótkich nitkach. Zalążnia górna, jednokomorowa, z dwoma zalążkami. Szyjka słupka wyrasta z pozycji bocznej, zwieńczona jest główkowatym znamieniem.
Owoce: Pestkowce, kuliste do eliptycznych, po dojrzeniu czerwone lub fioletowoczarne, na powierzchni woskowane. Miąższ soczysty otacza pojedynczą, twardą pestkę.

Systematyka

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj Prinsepia należy do plemienia Osmaronieae Rydberg, podrodziny Spiraeoideae C. Agardh, rodziny różowatych (Rosaceae), zaliczanej do obszernego rzędu różowców (Rosales) i wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.

Pozycja w systemu Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Erchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), rodzaj Prinsepia Royle.

Wykaz gatunków

Prinsepia scandens Hayata
Prinsepia sinensis (Oliv.) Hallier – prinsepia mandżurska
Prinsepia uniflora Batalin – prinsepia jednokwiatowa, p. chińska
Prinsepia utilis Royle

Zastosowanie i uprawa

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. Są łatwe w uprawie, nie mają specjalnych wymagań co do gleby, mogą rosnąć zarówno na stanowisku słonecznym, jak i w półcieniu. Rozmnaża się je przez sadzonki, odkłady lub nasiona. Nasiona wymagają przed siewem stratyfikacji w piasku. Młode rośliny przez pierwsze dwa–trzy lata należy chronić przed mrozami w chłodnej szklarni.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
1 2 3 4 5 Prinsepia Royle. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-07].
1 2 3 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].
1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 271. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 3 4 5 6 Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 341. ISBN 83-01-13434-8.
↑ Čestmír Böhm, Maciej Zagaja: Encyklopedia ogrodnictwa. Warszawa: Agencja Elipsa, 1993. ISBN 83-85152-39-3.
1 2 3 4 5 6 7 8 Gu Cuizhi (Ku Tsue-chih); Bruce Bartholomew: Prinsepia Royle. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-07].
↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Prinsepia. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-22]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Prinsepia Royle. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-07].

[A-4] 1 2 3 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].

[philips-5] 1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 271. ISBN 0-333-73003-8.

[Hrynkiewicz-Sudnik-2001-6] 1 2 3 4 5 6 Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 341. ISBN 83-01-13434-8.

[autonazwa1-7] Čestmír Böhm, Maciej Zagaja: Encyklopedia ogrodnictwa. Warszawa: Agencja Elipsa, 1993. ISBN 83-85152-39-3.

[china-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 Gu Cuizhi (Ku Tsue-chih); Bruce Bartholomew: Prinsepia Royle. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-07].

[9] Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Prinsepia. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-22]. (ang.).