Progne

	Progne
	Boie, 1826
	; Jaskółczak modry (P. subis)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	jaskółkowate
Podrodzina	jaskółki
Rodzaj	Progne
	Typ nomenklatoryczny
	Hirundo purpurea „Gm. Wils. pl. 39, fig. 2” (= Hirundo subis Linnaeus, 1758)
Synonimy
	Procne des Murs, 1853; Tapera Bonaparte, 1859; Phaeoprogne S.F. Baird, 1865;
	Procne des Murs, 1853; Tapera Bonaparte, 1859; Phaeoprogne S.F. Baird, 1865;
Gatunki
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Progne – rodzaj ptaków z podrodziny jaskółek (Hirundininae) w obrębie rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.

Morfologia

Długość ciała 15–19 cm, masa ciała 30–50 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1826 roku niemiecki zoolog Friedrich Boie w artykule zatytułowanym Ogólny przegląd rzędów, rodzin i rodzajów ptaków, opublikowanym w czasopiśmie „Isis von Oken”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) jaskółczak modry (P. subis).

Etymologia

Progne: łac. progne lub procne ‘jaskółka’, od Progne, Prokne lub Procne (gr. Πρoκνη Proknē), w mitologii greckiej córka króla Aten, Pandiona oraz żona króla Tracji, Tereusa. Tereus zgwałcił siostrę Prokne, Filomelę, a następnie obciął jej język i uwięził ją. Filomela utkała peplos, w którego deseniu umieściła słowa – klucz, dzięki którym Prokne dowiedziała się o losie siostry. Prokne uratowała siostrę, a następnie obie w akcie zemsty zabiły syna Prokne, Itysa i podały jego ciało w potrawie Tereusowi. Dzięki wysłuchaniu ich błagań bogowie dopomogli uniknąć im gniewu Tereusa, zamieniając je w ptaki: Prokne zamieniona została w jaskółkę, a Filomela w słowika. Tereus został zmieniony w dudka.
Procne: łac. progne lub procne ‘jaskółka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo concolor Gould, 1837 (= Progne modestus Darwin, 1838).
Tapera: tupijska nazwa Taperá ‘żyjąc w domu’ (ptak), dla czegoś w rodzaju jaskółki. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Hirundo tapera Linnaeus, 1766.
Phaeoprogne: gr. φαιος phaios ‘brązowy’; łac. progne lub procne ‘jaskółka’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Hirundo tapera Linnaeus, 1766.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Progne tapera (Linnaeus, 1766) – jaskółczak brunatny
Progne murphyi Chapman, 1925 – jaskółczak klifowy
Progne modesta Gould, 1838 – jaskółczak widłosterny
Progne subis (Linnaeus, 1758) – jaskółczak modry
Progne dominicensis (J.F. Gmelin, 1789) – jaskółczak antylski
Progne cryptoleuca S.F. Baird, 1865 – jaskółczak kubański
Progne sinaloae Nelson, 1898 – jaskółczak białobrzuchy
Progne chalybea (J.F. Gmelin, 1789) – jaskółczak szarogardły
Progne elegans S.F. Baird, 1865 – jaskółczak południowy

Uwagi

↑ Młodszy homonim Tapera Thunberg, 1819 (Cuculidae)

Przypisy

1 2 F. Boie. Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen. „Isis von Oken”. 19, s. kol. 971, 1826. (niem.).
↑ M.A.P.O. Des Murs: Oiseaux. W: J.-Ch. Chenu: Encyclopédie d’histoire naturelle; ou, traité complet de cette science d’après les travaux des naturalistes les plus éminents de tous les pays et de toutes les époques: Buffon, Daubenton, Lacépède, G. Cuvier, F. Cuvier, Geoffroy Saint-Hilaire, Latreille, De Jussieu, Brongniart, etc.. Cz. 2. Paris: Maresq, 1853, s. 229. (fr.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. Parallelismo fra la tribu' dei cantori fissirostri e quella dei velucri hianti e dei noturni ovvero insidenti. „Rivista Contemporanea”. 9, s. 211, 1857. Torino. (wł.).
↑ S.F. Baird: Review of American birds, in the Museum of the Smithsonian Institution. Cz. 1: North and Middle America. Washington: Smithsonian Institution, 1865, s. 269, 283. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): Swallows. IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-09-14]. (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Progne, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2026-09-14] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Progne [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Procne [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Tapera [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phaeoprogne [dostęp 2026-09-14] .
↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Passeriformes, or Perching birds, in the Collection of the British Museum. Cz. 10: Fringilliformes: Part I. containing tiie families dicæidÆ, Hirundinidæ, Ampelidæ, Mniotiltidæ, and Motacillidæ. Printed by order of the Trustees: London, 1885, s. 172, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-14].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[3] Młodszy homonim Tapera Thunberg, 1819 (Cuculidae)

[Boie-1] 1 2 F. Boie. Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen. „Isis von Oken”. 19, s. kol. 971, 1826. (niem.).

[chen&murs-2] M.A.P.O. Des Murs: Oiseaux. W: J.-Ch. Chenu: Encyclopédie d’histoire naturelle; ou, traité complet de cette science d’après les travaux des naturalistes les plus éminents de tous les pays et de toutes les époques: Buffon, Daubenton, Lacépède, G. Cuvier, F. Cuvier, Geoffroy Saint-Hilaire, Latreille, De Jussieu, Brongniart, etc.. Cz. 2. Paris: Maresq, 1853, s. 229. (fr.).

[bon-4] Ch.-L. Bonaparte. Parallelismo fra la tribu' dei cantori fissirostri e quella dei velucri hianti e dei noturni ovvero insidenti. „Rivista Contemporanea”. 9, s. 211, 1857. Torino. (wł.).

[bai-5] S.F. Baird: Review of American birds, in the Museum of the Smithsonian Institution. Cz. 1: North and Middle America. Washington: Smithsonian Institution, 1865, s. 269, 283. (ang.).

[ioc-6] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): Swallows. IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-09-14]. (ang.).

[botw-7] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Progne, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2026-09-14] (ang.).

[8] The Key to Scientific Names ↓, Progne [dostęp 2026-09-14] .

[9] The Key to Scientific Names ↓, Procne [dostęp 2026-09-14] .

[10] The Key to Scientific Names ↓, Tapera [dostęp 2026-09-14] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Phaeoprogne [dostęp 2026-09-14] .

[sha-12] R.B. Sharpe: Catalogue of the Passeriformes, or Perching birds, in the Collection of the British Museum. Cz. 10: Fringilliformes: Part I. containing tiie families dicæidÆ, Hirundinidæ, Ampelidæ, Mniotiltidæ, and Motacillidæ. Printed by order of the Trustees: London, 1885, s. 172, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-13] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-14].