Klęśnik czerwonoudy

Klęśnik czerwonoudy
	Prostemma guttula
	(Fabricius, 1787)
	; Imago
	; Larwa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	pluskwiaki
Podrząd	pluskwiaki różnoskrzydłe
Infrarząd	Cimicomorpha
Nadrodzina	Naboidea
Rodzina	zażartkowate
Podrodzina	Prostemmatinae
Plemię	Prostemmatini
Rodzaj	klęśnik
Podrodzaj	Prostemma s.str.
Gatunek	klęśnik czerwonoudy
Synonimy
	Reduvius guttula Fabricius, 1787; Cimex staphylinus Gmelin, 1790; Postemma brachelytrum Dufour, 1834; Prostemma fuscipenne Mulsant & Rey, 1873;
	Reduvius guttula Fabricius, 1787; Cimex staphylinus Gmelin, 1790; Postemma brachelytrum Dufour, 1834; Prostemma fuscipenne Mulsant & Rey, 1873;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Klęśnik czerwonoudy, klęśnik krasnobiodry (Prostemma guttula) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych, rodziny zażartkowatych i podrodziny Prostemmatinae. Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną oraz zachodnią i środkową część Azji.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1787 roku przez Johana Christiana Fabriciusa pod nazwą Reduvius guttula. Jako lokalizację typową wskazano Niemcy. Do nowego, monotypowego wówczas rodzaju Prostemma przeniósł go w 1832 roku François-Louis Laporte de Castelnau. W 1968 roku Izjasław Kerżner wprowadził podział omawianego taksonu na dwa podgatunki:

Prostemma guttula asiaticum Kerzhner, 1968
Prostemma guttula guttula (Fabricius, 1787)

Miejscem typowym dla tego pierwszego jest armeński Erywań.

Morfologia

Pluskwiak o owalnym w zarysie ciele długości od 7 do 10 mm. Oskórek jest mocno połyskujący i zaopatrzony w odstające włoski.

Barwa głowy jest czarna z połyskiem granatowym. Oczy są niezbyt wyłupiaste, ale duże. Brunatne czułki zbudowane są z czterech członów, z których drugi i trzeci mają jednakową długość. Stosunkowo krótką i grubą, stożkowatą kłujkę również budują cztery człony.

Przedplecze jest dłuższe niż szersze, trapezowate w obrysie, czarne. Kolorystyka tarczki również jest czarna. Półpokrywy u form krótkoskrzydłych zakrywają przednią ⅓ odwłoka i są matowo szkarłatnoczerwone z połyskiem jedynie na szerokim pasie zewnętrznym. U rzadko widywanych form długoskrzydłych półpokrywy mają długość odwłoka i mają barwę jaskrawo czerwoną z czarną plamą na tylnej krawędzi i na ich wewnętrznym styku oraz czarną z białymi kropkami zakrywką. Odnóża są jednolicie czerwone.

Odwłok jest czarny z granatowym połyskiem.

Biologia i ekologia

Owad ciepłolubny, preferujący otwarte tereny o dość skąpej roślinności. Tryb życia ma skryty. Dzień spędza głównie w rozetkach liściowych, pod kamieniami i w zwartych płatach roślinności. Jest drapieżnikiem, wyspecjalizowanym w polowaniu na larwy i osobniki dorosłe innych, mniejszych pluskwiaków różnoskrzydłych, zwłaszcza z rodzin brudźcowatych, zwińcowatych, ziemikowatych i tarczówkowatych. Ofiary tropi po zapachu. Atakuje przebijając zwykle głowę w okolicy nasady kłujki. Mniejsze pluskwiaki wysysa od razu, większe po ukłuciu ściga dopóki nie znieruchomieją.

Postacie dorosłe obecne są przez cały rok, przy czym aktywne są od wczesnej wiosny do jesieni. Do rozrodu przystępują wiosną, po przezimowaniu. Stadia larwalne obserwuje się od wiosny. Przechodzą przez pięć wylinek. Dorosłość osiągają zwykle w lipcu.

Rozprzestrzenienie i zagrożenie

Gatunek palearktyczny, należący do kirgisko-atlantyckiego elementu faunistycznego.

Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Kosowa, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. W Afryce podawany jest z Wysp Kanaryjskich, Maroka, Algierii i Tunezji.

W Polsce znany jest tylko z kilku stanowisk na zachodniej ścianie kraju. Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT).

Podgatunek P. g. asiaticum w Europie znany jest z Przedkaukaskiej części Rosji, a w Azji z Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Cypru, anatolijskiej części Turcji, Syrii, Libanu, Izraela, Jordanii, Iraku, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Tadżykistanu, Iranu i Afganistanu.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 Prostemma guttula – Klęśnik czerwonoudy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-11].
↑ Johan Christian Fabricius: Mantissa insectorum sistens species nuper detectas adiectis synonymis, observationibus, descriptionibus, emendationibus 2. Hafniae: Proft, 1787, s. 314.
↑ Berend Aukema (red.): Prostemma (Prostemma) guttula guttula (Fabricius, 1787) – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
↑ F.L. de Laporte. Essai d'une classification systématique de l'ordre des Hémiptères (Hémiptères Hétéroptères, Latr.). „Magasin de Zoologie”. 2, Suppl., s. 1-16, 1832.
1 2 I.M. Kerzhner. New and little known Palaearctic bugs of the family Nabidae (Heteroptera). „Entomologicheskoe Obozrenie”. 47, s. 848-863, 1968.
1 2 Berend Aukema (red.): Prostemma (Prostemma) guttula asiaticum Kerzhner, 1968 – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
1 2 3 4 Alicja Cmoluchowa: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 7: Nabidae, Reduviidae, Phymatidae. Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978. ISBN 83-88518-20-8.
1 2 3 Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil). Goecke & Evers, Keltern, 2006, s. 160. ISBN 3-931374-49-1.
1 2 3 4 5 GrzegorzG. Gierlasiński GrzegorzG., BarbaraB. Lis BarbaraB., NataliaN. Kaszyca-Taszakowska NataliaN., ArturA. Taszakowski ArturA., Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy, „Monographs of the Upper Silesian Museum”, 17, 2020, DOI: 10.5281/zenodo.4159311 .
1 2 Prostemma (Prostemma) guttula guttula (Fabricius, 1787) – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
1 2 Prostemma (Prostemma) guttula asiaticum Kerzhner, 1968 – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
↑ Heteroptera. W: R. Hejda, J. Farkač, K. Chobot: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Příroda, 2017.

[insektarium-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 Prostemma guttula – Klęśnik czerwonoudy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-11].

[Fabricius-2] Johan Christian Fabricius: Mantissa insectorum sistens species nuper detectas adiectis synonymis, observationibus, descriptionibus, emendationibus 2. Hafniae: Proft, 1787, s. 314.

[cph-g-3] Berend Aukema (red.): Prostemma (Prostemma) guttula guttula (Fabricius, 1787) – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].

[Laporte-4] F.L. de Laporte. Essai d'une classification systématique de l'ordre des Hémiptères (Hémiptères Hétéroptères, Latr.). „Magasin de Zoologie”. 2, Suppl., s. 1-16, 1832.

[Kerzhner-5] 1 2 I.M. Kerzhner. New and little known Palaearctic bugs of the family Nabidae (Heteroptera). „Entomologicheskoe Obozrenie”. 47, s. 848-863, 1968.

[cph-a-6] 1 2 Berend Aukema (red.): Prostemma (Prostemma) guttula asiaticum Kerzhner, 1968 – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].

[Cmoluchowa-7] 1 2 3 4 Alicja Cmoluchowa: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 7: Nabidae, Reduviidae, Phymatidae. Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978. ISBN 83-88518-20-8.

[Wachmann-8] 1 2 3 Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil). Goecke & Evers, Keltern, 2006, s. 160. ISBN 3-931374-49-1.

[gltt-9] 1 2 3 4 5 GrzegorzG. Gierlasiński GrzegorzG., BarbaraB. Lis BarbaraB., NataliaN. Kaszyca-Taszakowska NataliaN., ArturA. Taszakowski ArturA., Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy, „Monographs of the Upper Silesian Museum”, 17, 2020, DOI: 10.5281/zenodo.4159311 .

[cph-g2-10] 1 2 Prostemma (Prostemma) guttula guttula (Fabricius, 1787) – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].

[cph-a2-11] 1 2 Prostemma (Prostemma) guttula asiaticum Kerzhner, 1968 – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].

[Farkacetal-12] Heteroptera. W: R. Hejda, J. Farkač, K. Chobot: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Příroda, 2017.