Zamieszki w Monrovii

Zamieszki w Monrovii
Państwo

 Liberia

Miejsca wystąpień

Monrovia

Początek wystąpień

14 kwietnia 1979

Ofiary śmiertelne

około 40–200 osób

Ranni

około 500 osób

Aresztowani

setki osób

Przyczyny wystąpień

podwyżki cen ryżu

Charakter wystąpień

demonstracje, zamieszki

Rezultat wystąpień

osłabienie pozycji Williama Tolberta Juniora, zamach stanu(inne języki) w 1980 roku

Położenie na mapie Liberii
Mapa konturowa Liberii, po lewej znajduje się punkt z opisem „Zamieszki w Monrovii”
Ziemia6°18′01″N 10°47′54″W/6,300278 -10,798333

Zamieszki w Monrovii (zwane też zamieszkami ryżowymi lub 14 kwietnia) – demonstracje i zamieszki na tle gospodarczym, które miały miejsce 14 kwietnia 1979 roku w Monrovii, stolicy Liberii. Przyczyną wystąpień było podniesienie przez władze cen ryżu, co spowodowane było narastającym od poprzedniego roku kryzysem gospodarczym. Wydarzenia z 14 kwietnia są uznawane za najpoważniejszy kryzys od rozpoczęcia rządów Williama Tolberta Juniora w 1971 roku. W demonstracjach, które przerodziły się w zamieszki, zginęło między 40 a 200 osób, a około 500 zostało rannych.

Wydarzenia w stolicy osłabiły pozycję prezydenta i przyczyniły się do zamachu stanu(inne języki) dokonanego w 1980 roku, w wyniku którego William Tolbert Junior został zamordowany, a władzę w kraju objął Samuel Doe i Ludowa Rada Ocalenia(inne języki).

Geneza wydarzeń

William Tolbert Jr. objął władzę w Liberii w 1971 roku. Głównymi produktami eksportowymi Liberii w okresie jego rządów pozostawały ruda żelaza, kauczuk i diamenty. W wyniku światowej recesji w przemyśle stalowym w 1978 roku doszło do zmniejszenia wydobycia rudy żelaza, jak i wpływów z eksportu. W 1979 roku nastąpiła stagnacja w produkcji kauczuku wywołana starzeniem się drzew. Zjawiska te doprowadziły do zwiększenia ujemnego bilansu handlowego i deficytu budżetowego, pogorszenia terms of trade, a także wzrostu bezrobocia i inflacji.

Wobec zmniejszających się wpływów budżetowych na początku 1979 roku liberyjskie władze zdecydowały o podwyżce cen ryżu, podstawowego produktu żywnościowego większości Liberyjczyków. Zgodnie z propozycją minister rolnictwa, Florence Chenoweth(inne języki), cena za 100-funtowy worek miała wzrosnąć z 22 do 26 USD, przy średniej pensji wynoszącej 80 USD. Według rządu celem podwyżek była chęć wsparcia wysiłków liberyjskich rolników w celu maksymalizacji produkcji i rentowności ekonomicznej podstawowych produktów żywnościowych w kraju oraz przyspieszenia liberyjskiej samowystarczalności gospodarczej. Próbowano także przekonać rolników do pozostania na roli, zamiast coraz częstszych migracji do miast i na plantacje kauczuku. Liberyjska opozycja zwróciła uwagę na posiadanie przez minister Chenoweth oraz rodzinę prezydenta Tolberta wielkopowierzchniowych pól ryżowych.

W tym samym okresie zapowiedziano na lipiec 1979 roku organizację w Monrovii szczytu Organizacji Jedności Afrykańskiej, którego koszt wyniósł 100 milionów USD. Chociaż koszty zostały rozłożone pomiędzy wszystkich członków organizacji, to jednak liberyjska opozycja twierdziła, że rząd Liberii pokrywa całość wydatków.

Do najważniejszych ugrupowań opozycyjnych występujących przeciw polityce rządu należały centrolewicowy Liberyjski Sojusz Postępu(inne języki) (PAL, ang. Progressive Alliance of Liberia) Gabriela Baccusa Matthewsa(inne języki) oraz odwołujący się do idei panafrykanizmu Ruch na rzecz Sprawiedliwości w Afryce(inne języki) (MOJA, ang. Movement for Justice in Africa) Togba-Nah Tipoteha(inne języki). W marcu 1979 roku Matthews spotkał się z prezydentem Tolbertem, który odmówił mu zgody na zorganizowanie wiecu przeciwko wzrostowi cen ryżu. Prezydent uznał, że obywatele mają prawo do pokojowych spotkań oraz składania petycji do władz, ale nie mają prawa do przeprowadzania demonstracji ulicznych.

Protest

14 kwietnia 1979 roku doszło do protestu zorganizowanego przez PAL. Bezpośrednią przyczyną były planowane podwyżki cen ryżu. Przywódcy ugrupowania twierdzili, że importowany ryż może kosztować zaledwie 9 USD za 100-funtowy worek zamiast planowanych 26 USD. Organizatorzy protestu prawdopodobnie nie zakładali użycia przemocy. Chociaż rozpoczęcie marszu planowano na 15:00, to tłum zaczął gromadzić się przed siedzibą Sojuszu tuż po świcie. Początkowo dwa tysiące aktywistów, studentów oraz wykładowców University of Liberia, wzięło udział w pokojowym marszu na Pałac Prezydencki(inne języki). Następnie liczba demonstrantów wzrosła do blisko 15 tysięcy.

W trakcie marszu grupa demonstrantów prowadzona przez studentów odłączyła się od głównej części protestu. Żołnierze broniący pałacu usiłowali powstrzymać protestujących za pomocą gazu łzawiącego oraz wężów z wodą. Za zgodą prezydenta wojsko i policja otwarły ogień przeciwko demonstrantom. Wskutek rozproszenia demonstracji agresywni protestujący rozpierzchli się po stolicy. Około 10 tysięcy osób dokonało napadów na sklepy i magazyny z ryżem. Opanowanie sytuacji zajęło służbom 12 godzin. Aresztowano setki osób, w tym przywódców PAL, po dokonaniu szturmu na siedzibę organizacji. Na mocy traktatu obronnego podpisanego trzy tygodnie wcześniej z prezydentem Gwinei, Ahmedem Sekou Touré, do Monrovii wysłano kilkuset gwinejskich żołnierzy, mających pomóc w stabilizacji sytuacji w stolicy. Podczas zamieszek 14 kwietnia okradziono 163 sklepy, a straty oszacowano na 35 do 40 milionów USD.

Dokładna liczba ofiar pacyfikacji protestu oraz zamieszek nie jest znana. Najostrożniejsze szacunki mówią o co najmniej 40 ofiarach śmiertelnych, podawane są także liczby 41, 74, ponad 100, a nawet 200 osób. Rannych miało zostać około 500 osób. Według rządu ofiarami byli uczestnicy zamieszek i grabieży.

Następstwa

19 kwietnia rząd ogłosił rezygnację z planowanych podwyżek cen ryżu. Tolbert nazwał protesty dziełem „obcokrajowców” i „zdradzieckich lewicowców”, których celem miała być zmiana systemu rządów w kraju. W wywiadzie powiedział, że jest świadomy trudności ekonomicznych, podkreślając jednocześnie, że „koszty życia w Liberii są znacznie niższe niż w większości krajów sąsiednich”. Według prezydenta wiele problemów gospodarczych, w szczególności inflacja, pozostawały poza kontrolą rządu. Pod naciskiem twardogłowych polityków z rządzącej Partii Prawdziwych Wigów 22 kwietnia został zamknięty najstarszy uniwersytet w kraju, University of Liberia. Władze zarządziły także aresztowanie 39 działaczy opozycyjnych, w tym organizatora protestu, Gabriela Baccusa Matthewsa. Sprawę początkowo przydzielono sędzi Emmie Shannon Walser(inne języki), jednak została ona odwołana ze swojej funkcji w wyniku wspólnej rezolucji obu izb liberyjskiego parlamentu. Popularność Walser, która była pierwszą kobietą wybraną na sędzię w historii Liberii, doprowadziła do zorganizowania protestu 6 czerwca 1979 roku. W demonstracji wzięło udział ok. 500 wpływowych kobiet, w tym żona byłego prezydenta, była minister zdrowia oraz żony ministrów i parlamentarzystów. Skierowały one petycję do prezydenta, w której prosiły o przedstawienie przyczyn zwolnienia sędzi Walser.

Ponadto powołano 31-osobową komisję mającą zbadać przebieg wydarzeń z 14 kwietnia. Na czele Prezydenckiej Komisji Odbudowy Narodowej (CNR, ang. Presidential Commission on National Reconstruction) stał Nete Sie Brownell, jej członkiem była także Ellen Johnson-Sirleaf, późniejsza prezydent kraju. Raport komisji z 12 czerwca był krytyczny dla rządu. Zalecał on amnestię dla liderów demonstracji, a także przeprowadzenie śledztw dotyczących ministrów sprawiedliwości, rolnictwa, obrony i finansów oraz dyrektora policji. Komisja zaleciła przedłużenie czasu swojej pracy w celu przedstawienia szerszych zaleceń dotyczących nierówności w poziomie życia w Liberii. Wezwała także do sformułowania kodeksu postępowania w celu ograniczenia konfliktu interesów. Według jednego z doradców Tolberta prezydent był zaskoczony wynikami raportu, nie spodziewając się przeglądu swojej polityki. Raport komisji nie został upubliczniony, a jej prace zostały zakończone dwa tygodnie później.

Uważam za tragiczne to, że gdyby Tolbert wdrożył główne zalecenia Komisji Odbudowy Narodowej, sprawy mogłyby potoczyć się inaczej. Gdyby rząd wykorzystał okazję do dokonania poważnych zmian, mógłby obrócić całą sprawę i uniknąć rozlewu krwi.

Ellen Johnson-Sirleaf, This Child Will be Great

26 czerwca Tolbert zapowiedział obniżenie cen ryżu do 20 USD za 100-funtowy worek, podwyżkę pensji policjantów i żołnierzy oraz bezwarunkową amnestię dla „bezpośrednio lub pośrednio zaangażowanych odpowiedzialnych za zakłócenia porządku publicznego 14 kwietnia”. Minister rolnictwa, Florence Chenoweth, przyznała, że podniesienie cen było błędem, po czym zrezygnowała ze stanowiska. Po dwumiesięcznej przerwie wznowiono działalność University of Liberia.

W lipcu 1979 roku, podczas szczytu Organizacji Jedności Afrykańskiej, Tolbert został wybrany na jej przewodniczącego. Protest z 14 kwietnia osłabił jednak pozycję prezydenta w kraju, zarówno pośród środowisk opozycyjnych, jak i ministrów w liberyjskim rządzie. Próby wprowadzania reform przez Tolberta były ograniczane zarówno przez twardogłowych polityków z jego własnej partii, jak i ruchy opozycyjne. Protesty zwiększyły świadomość polityczną Liberyjczyków. W styczniu 1980 roku władze Liberii wyraziły zgodę na rejestrację PAL jako partii politycznej, która przekształciła się w Ludową Partię Postępu(inne języki) (PPP, Progressive People's Party). W marcu 1980 roku, po uzyskaniu poparcia społecznego, Matthews wezwał do strajku generalnego, który miał na celu paraliż krajowej gospodarki. Do strajku jednak nie doszło, gdyż prezydent Tolbert wykorzystał policję i armię do powstrzymania prób jego organizacji. 8 marca doszło do aresztowań wielu członków PPP. Matthews uzyskał schronienie w siedzibie Nuncjatury Apostolskiej, lecz już następnego dnia został przekazany liberyjskim władzom. Łącznie aresztowanych zostało 33 lub 38 polityków opozycyjnej partii. 10 marca przemawiając przed parlamentem prezydent Tolbert poinformował posłów, że PPP planowało jego zabójstwo i przejęcie władzy w kraju. W obliczu zarzutów przedstawionych przez prezydenta Senat i Izba Reprezentantów we wspólnej rezolucji przegłosowały delegalizację Ludowej Partii Postępu.

12 kwietnia 1980 roku doszło do zamachu stanu(inne języki), w którym zginął prezydent William Tolbert Jr. Władzę objął 28-letni starszy sierżant liberyjskiej armii Samuel Doe. Po brutalnym zabójstwie Tolberta i jego współpracowników powołano Ludową Radę Ocalenia(inne języki), zakazując działalności rządzącej dotychczas Partii Prawdziwych Wigów. Po przejęciu władzy przez Doego przywódcy PAL zostali uwolnieni, a niektórzy z nich objęli stanowiska rządowe.

Zdaniem Nemena Martina Kpahna z gazety „Liberian Observer”, jak i organizacji Amnesty International, protest z 14 kwietnia 1979 roku przyczynił się do zamachu stanu dokonanego niemal dokładnie rok później. Carey Winfrey z amerykańskiego „The New York Times” określił wydarzenia z 14 kwietnia jako najpoważniejszy kryzys za rządów Williama Tolberta Juniora.

Uwagi

  1. ↑ ang. rice riots

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Liberia. Submission to the Truth and Reconciliation Commission. Amnesty International, 2006-09-04. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 The Rice Riots. GlobalSecurity.org. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  3. 1 2 3 Aaron Weah: African Transitional Justice Research Project: Case Study on Transitional Justice in Liberia. csvr.org.za, 2018. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  4. ↑ Reminiscing Rice Riot: April 14, 1979 – Was It Tolbert’s Mistake?. Front Page Africa, 2016-04-14. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Carey Winfrey: After Liberia's Costly Rioting, Great Soul‐Searching. „The New York Times”, 1979-05-30. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Trzciński 2002 ↓, s. 31-33.
  7. 1 2 3 4 Liberia Rice Riot of 1979. The African Gourmet. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  8. ↑ Leon Dash: Africa's Leaders Assemble For OAU Meeting in Liberia. „The Washington Post”, 1979-07-15. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Carey Winfrey: Liberia's Leader Assumes O.A.U. Chairmanship in a Period of Political Crisis at Home. „The New York Times”, 1979-07-20. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  10. ↑ Gniadek 2006 ↓, s. 167-168.
  11. 1 2 Emma Shannon Walser. Historical Preservation Society of Liberia. [dostęp 2024-10-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-16)]. (ang.).
  12. ↑ Liberia: ‘Liberia Owes Judge Walser Debts of Gratitude’. africa-press.net, 2023-06-14. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  13. ↑ Carey Winfrey: O.A. U. 's Unity Loses Appeal. „The New York Times”, 1979-07-23. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  14. 1 2 3 Thomson 1988 ↓, s. 24-25.
  15. ↑ Liberia: Coup at Dawn. „Time”, 1980-04-21. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).
  16. 1 2 Trzciński 2002 ↓, s. 39-40.
  17. ↑ Nemen Martin Kpahn: The Legacy of April 14 on Rice Production or the Lack of It in Liberia. „Liberian Observer”, 2024-07-12. [dostęp 2024-10-14]. (ang.).

Bibliografia