Protium

*Protium*
	; Protium heptaphyllum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	mydleńcowce
Rodzina	osoczynowate
Rodzaj	Protium
	Nazwa systematyczna
	Protium Burm.f.; Fl. Indica: 88 (1768), nom. cons.
	Typ nomenklatoryczny
	P. javanicum N. L. Burman
Synonimy
	Caproxylon Tussac; Crepidospermum Hook.f.; Dammara Gaertn.; Hedwigia Sw.; Hemicrepidospermum Swart; Icica Aubl.; Icicopsis Engl.; Knorrea DC.; Managa Aubl.; Marignia Comm. ex Kunth; Paraprotium Cuatrec.; Schwaegrichenia Rchb.; Tetragastris Gaertn.; Tingulonga Rumph. ex Kuntze;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Protium – rodzaj roślin z rodziny osoczynowatych. Należą tu 154 gatunki. Zasięg rodzaju obejmuje międzyzwrotnikową część kontynentów amerykańskich, Azji i Madagaskar. Największe zróżnicowanie gatunkowe jest na kontynentach amerykańskich (tylko w Peru występuje 38 gatunków z tego rodzaju). Rośliny wykorzystywane są jako źródło żywicy (istotnym jej źródłem są gatunki P. carana i P. heptaphyllum) oraz surowca drzewnego (ze względu na odporność i trwałość duże znaczenie ma drewno P. javanicum).

Morfologia

Pokrój: Drzewa różnych rozmiarów, od niewielkich do okazałych, nierzadko z korzeniami szkarpowymi.
Liście: Nieparzysto-pierzaste, naprzemianległe. Listki ogonkowe, całobrzegie lub piłkowane, czasem kolczasto zakończone.
Kwiaty: W szczytowych lub wyrastających w kątach liści wiechach. Są jednopłciowe, obupłciowe lub poligamiczne. Kielich kubeczkowaty lub dzwonkowaty, 4- lub 5-działkowy, z działkami w dużym stopniu zrośniętymi, po dojrzeniu odgiętymi. Działki są trwałe, ale nie powiększają się podczas owocowania. Płatki korony w liczbie 5, z wierzchołkiem odgiętym. Dno kwiatowe płaskie w kwiatach męskich i wgłębione w kwiatach żeńskich. Pręciki w liczbie co najmniej 2 × takiej jak liczba płatków, wolne, w kwiatach żeńskich zredukowane. Dysk miodnikowy mięsisty i gruby, w kwiatach męskich spłaszczony, w kwiatach żeńskich i obupłciowych kubeczkowaty lub w kształcie pierścienia. Zalążnia 4- lub 5-komorowa, naga lub owłosiona, kulista lub jajowata, zredukowana w kwiatach męskich. W każdej z komór rozwijają się dwa zalążki. Szyjka słupka jest krótka lub długa; zwieńczona główkowatym lub płytko 4- lub 5-płatowym znamieniem.
Owoce: Pestkowce kulistawe lub jajowate, czasem spłaszczone, zawierające 4–5 (czasem bywa ich mniej) twardych pestek.

Systematyka

Rodzaj z rodziny osoczynowatych Burseraceae Kunth, w obrębie najbliżej spokrewnione są rodzaje Crepidospermum i Tetragastris.

Wykaz gatunków

Protium acrense Daly
Protium aguilarii D.Santam.
Protium aidanianum Daly
Protium altissimum (Aubl.) Marchand
Protium altsonii Sandwith
Protium alvarezianum Daly & P.Fine
Protium amazonicum (Cuatrec.) Daly
Protium amplum Cuatrec.
Protium apiculatum Swart
Protium aracouchini (Aubl.) Marchand
Protium araguense Cuatrec.
Protium atlanticum (Daly) Byng & Christenh.
Protium attenuatum (Rose) Urb.
Protium bahianum Daly
Protium balsamiferum (Sw.) Daly & P.Fine
Protium bangii Swart
Protium baracoense Bisse
Protium beandou Marchand ex Engl.
Protium boomii Daly
Protium brasiliense Engl.
Protium brenesii (Standl.) D.Santam.
Protium breviacuminatum (Swart) Byng & Christenh.
Protium buenaventurense Cuatrec.
Protium calanense Cuatrec.
Protium calendulinum Daly
Protium carana (Humb.) Marchand
Protium carnosum A.C.Sm.
Protium carolense Daly
Protium catuaba (Soares da Cunha) Daly & P.Fine
Protium cerradicola Daly
Protium chagrense (Pittier) Daly & P.Fine
Protium colombianum Cuatrec.
Protium confusum (Rose) Pittier
Protium connarifolium (G.Perkins) Merr.
Protium copal (Schltdl. & Cham.) Engl.
Protium cordatum Huber
Protium coriaceum Engl.
Protium cornutum Daly
Protium costaricense (Rose) Engl.
Protium cranipyrenum Cuatrec.
Protium crassipetalum Cuatrec.
Protium crenatum Sandwith
Protium cubense (Rose) Urb.
Protium cundinamarcense Cuatrec.
Protium cuneatum Swart
Protium cuneifolium (Cuatrec.) Byng & Christenh.
Protium dawsonii Cuatrec.
Protium decandrum (Aubl.) Marchand
Protium decorum Daly
Protium demerarense Swart
Protium divaricatum Engl.
Protium ecuadorense Benoist
Protium elegans Engl.
Protium ferrugineum (Engl.) Engl.
Protium fragrans (Rose) Urb.
Protium gallicum Daly
Protium gallosum Daly
Protium giganteum Engl.
Protium glabrescens Swart
Protium glabrum (Rose) Engl.
Protium glaucescens Urb.
Protium glaucum J.F.Macbr.
Protium glaziovii Swart
Protium glomerulosum Cuatrec.
Protium goudotianum (Tul.) Byng & Christenh.
Protium grandifolium Engl.
Protium guacayanum Cuatrec.
Protium guianense (Aubl.) Marchand
Protium hammelii D.Santam.
Protium hebetatum Daly
Protium heptaphyllum (Aubl.) Marchand
Protium herbertii Daly & P.Fine
Protium herisonii Daly
Protium icicariba (DC.) Marchand
Protium inodorum Daly
Protium insigne (Triana & Planch.) Engl.
Protium inversum Daly & Pankevich
Protium javanicum Burm.f.
Protium kleinii Cuatrec.
Protium klugii J.F.Macbr.
Protium krukoffii Swart
Protium laxiflorum Engl.
Protium leptostachyum Cuatrec.
Protium llanorum Cuatrec.
Protium macgregorii (F.M.Bailey) Leenh.
Protium macrocarpum Cuatrec.
Protium macrophyllum (Kunth) Engl.
Protium macrosepalum Swart
Protium madagascariense Engl.
Protium maestrense Bisse
Protium mcleodii I.M.Johnst.
Protium melinonis Engl.
Protium meridionale Swart
Protium minutiflorum Cuatrec.
Protium montanum Swart
Protium morii Daly
Protium mucronatum Rusby
Protium multijugum (Swart) Byng & Christenh.
Protium multiramiflorum Lundell
Protium nervosum Cuatrec.
Protium nitidifolium (Cuatrec.) Daly
Protium nodulosum Swart
Protium obtusifolium (Lam.) Marchand
Protium occhionii Rizzini
Protium occultum Daly
Protium opacum Swart
Protium ovatum Engl.
Protium oxapampae Daly & Reynel
Protium pallidum Cuatrec.
Protium panamense (Rose) I.M.Johnst.
Protium paniculatum Engl.
Protium pecuniosum Daly
Protium peruvianum Swart
Protium pilosellum Swart
Protium pilosissimum Engl.
Protium pilosum (Cuatrec.) Daly
Protium pittieri (Rose) Engl.
Protium plagiocarpium Benoist
Protium polybotryum Engl.
Protium prancei (Daly) Byng & Christenh.
Protium pristifolium Daly
Protium ptarianum Steyerm.
Protium pullei Swart
Protium puncticulatum J.F.Macbr.
Protium ravenii D.M.Porter
Protium reticulatum (Engl.) Endl.
Protium retusum Daly
Protium rhoifolium (Benth.) Byng & Christenh.
Protium rhynchophyllum (Rusby) Daly
Protium robustum (Swart) D.M.Porter
Protium rubrum Cuatrec.
Protium sagotianum Marchand
Protium santamariae Perdiz, Daly & P.Fine
Protium serratum (Wall. ex Colebr.) Engl.
Protium spruceanum (Benth.) Engl.
Protium stevensonii (Standl.) Daly
Protium strumosum Daly
Protium subacuminatum Swart
Protium subserratum (Engl.) Engl.
Protium surinamense Byng & Christenh.
Protium tenuifolium (Engl.) Engl.
Protium tonkinense (Guillaumin) Engl.
Protium tonyanum Daly
Protium tovarense Pittier
Protium trifoliolatum Engl.
Protium unifoliolatum Engl.
Protium urophyllidium Daly
Protium varians (Little) Byng & Christenh.
Protium veneralense Cuatrec.
Protium vestitum (Cuatrec.) Daly
Protium warmingianum Marchand
Protium widgrenii Engl.
Protium yanachagae Daly
Protium yunnanense (Hu) Kalkman

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-07-07] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-07-07] (ang.).
1 2 3 4 Protium Burm.f., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-07] .
↑ Protium Burm.f.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-07-07].
1 2 3 4 Protium N. L. Burman, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-07-07] .
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 755, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer-Verlag, 2011, s. 91-92. ISBN 978-3-642-14397-7.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-07-07] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-07-07] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Protium Burm.f., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-07] .

[ing-4] Protium Burm.f.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-07-07].

[china-5] 1 2 3 4 Protium N. L. Burman, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-07-07] .

[mabb-6] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 755, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-7] 1 2 3 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer-Verlag, 2011, s. 91-92. ISBN 978-3-642-14397-7.