| Notostraca | |
| G. O. Sars, 1867 | |
 Północnoamerykańska przekopnica długowidełkowa (Triops longicaudatus) | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Podtyp | |
| Gromada | |
| Rząd |
przekopnice |
Przekopnice, tarczowce, nieboraki (Notostraca) – rząd skrzelonogów (Branchiopoda) obejmujący rodzinę Triopsidae, do której należą dwa rodzaje – Triops oraz Lepidurus.
Przekopnice to skorupiaki rozprzestrzenione na całej kuli ziemskiej, występujące głównie w zbiornikach okresowo wysychających (często określanych w literaturze jako „zbiorniki astatyczne"). Wyjątkiem jest przekopnica arktyczna (Lepidurus arcticus), która zasiedla również stałe zbiorniki wodne. Obserwowane są także na uprawach ryżu oraz stawach hodowlanych, gdzie panują optymalne dla nich warunki.
W Polsce zostało stwierdzone występowanie dwóch gatunków przekopnic – Przekopnicy właściwej (Triops cancriformis) oraz Przekopnicy wiosennej (Lepidurus apus). Różnią się one przede wszystkim fenologią (L. apus występuje wiosną, natomiast T. cancriformis latem).
Ciało przekopnicy spłaszczone jest grzbietobrzusznie, przez co może przypominać kijankę (stąd w języku angielskim pojawia się określenie tadpole shrimp – krewetko-kijanka). Składa się z wielu segmentów. Na zakończeniu telsonu widoczna jest furka (u Lepidurus dodatkowo występuje listkowaty wyrostek). Tułów osłonięty jest miękkim karapaksem, jednak nie jest z nim połączony, co zapewnia wyjątkową mobilność podczas pływania. Pancerze mogą przyjmować różne zabarwienia, prawdopodobnie zależne nie tylko od gatunku, ale i od podłoża, na którym żyją.
Odnóża, tak jak u innych Branchiopoda pełnią zarówno funkcję oddechową jak i lokomotoryczną. Dodatkowo umożliwiają przesuwanie pokarmu w stronę otworu gębowego oraz przekopywanie podłoża. Pierwsza para odnóży jest silnie wydłużona i pełni funkcje czuciowe.
Na głowie znajdują się: para oczu złożonych, oko naupliusowe (będące pozostałością po etapie larwalnym). Czułki I i II pary są zredukowane, co prawdopodobnie jest wynikiem przystosowania do przydennego trybu życia.
Według strony WRoMS systematyka przekopnic przedstawiona jest w następujący sposób:
Gromada Branchiopoda Latreille, 1817
Podgromada Phyllopoda (Liścionogi) Preuss, 1951
Nadrząd Calmanostraca Tasch, 1969
Rząd Notostraca Sars, 1867
Rodzina Triopsidae Keilhack, 1909
Na stronie IUCN Red List of Threatened znajdują się 4 gatunki – T. emeritensis (Korn i Perez-Bote, 2010), T. gadensis (Korn i García-de-Lomas, 2010), T. baeticus (Korn, 2010), T. vicentinus (Korn, Machado, Cristo i Cancela da Fonseca, 2010), L. packardi (Simon, 1886). T. emeritensis ma status CR (Critically endangered) natomiast pozostałe gatunki – EN (Endangered). Są to gatunki stwierdzone na terenie Hiszpanii oraz Portugalii.
Przekopnica właściwa w Polsce jest objęta częściową ochroną gatunkową (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 roku).
