Psathyrella

Kruchaweczka
	; Kruchaweczka najdelikatniejsza (Psathyrella noli-tangere)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	kruchaweczkowate
Rodzaj	kruchaweczka
	Nazwa systematyczna
	Psathyrella (Fr.) Quél.; Mém. Soc. Émul. Montbéliard, Sér. 2 5: 152 (1872)
	Typ nomenklatoryczny
	Psathyrella gracilis (Fr.) Quél. 1872
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Psathyrella (Fr.) Quél. (kruchaweczka) – rodzaj grzybów z rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae).

Charakterystyka

Grzyby saprotroficzne rosnące na ziemi, drewnie i nawozie. Kapelusze przeważnie łamliwe, suche, przeważnie higrofaniczne, łuskowate, kosmkowate lub nagie, niebruzdowane i nierozpływające się. Trzony nagie do kosmkowatych, czasem korzeniaste. Przeważnie bez pierścienia. Blaszki przyrośnięte, nierozpływające się. Miąższ przeważnie bardzo kruchy. Wysyp zarodników ciemnobrązowy, czarnobrązowy (rzadko czerwonawobrązowy lub czarny). Zarodniki eliptyczne, gładkie, przeważnie z porą rostkową. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Elias Fries w 1838 r. utworzył takson Agaricus XXVIII Psathyrella, Lucien Quélet w 1872 r. zamienił go na rodzaj Psathyrella. Gatunkiem typowym jest Psathyrella gracilis (Fr.) Quél. 1872. Synonimy naukowe:

Agaricus trib. Psathyra Fr.
Agaricus trib. Psathyrella Fr.
Astylospora Fayod
Drosophila Quél.
Gymnochilus Clem.
Hypholomopsis Earle, Pannucia P. Karst.
Pluteopsis Fayod, Psalliotina Velen.
Psalliotina Velen. 1940
Psathyra (Fr.) P. Kumm.
Psilocybe Fayod.

Polską nazwę nadał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane był też pod nazwami: kołpaczek, łączak, kruszak, łysak, kruchawka, maślanka.

Gatunki występujące w Polsce:

Psathyrella almerensis Kits van Wav. 1985
Psathyrella ammophila (Durieu & Lév.) P.D. Orton – kruchaweczka piaskowa
Psathyrella artemisiae (Pass.) Konrad & Maubl. 1949
Psathyrella atomatoides (Peck) A.H. Sm. 1972
Psathyrella berolinensis Ew. Gerhardt 1978
Psathyrella bifrons Berk. A.H. Sm. – kruchaweczka białoostrzowa
Psathyrella bipellis (Quél.) A.H. Sm. 1946
Psathyrella caput-medusae Fr. Konrad & Maubl. – kruchaweczka meduzogłowa
Psathyrella casca (Fr.) Konrad & Maub – kruchaweczka czerwonawa
Psathyrella corrugis Pers. Konrad & Maubl. – kruchaweczka wysmukła, kruchaweczka czarnoblaszkowa
Psathyrella cortinarioides P.D. Orton 1960 – kruchaweczka osłonowa
Psathyrella cotonea Quél. Konrad & Maubl. – kruchaweczka brudnobiała
Psathyrella dicrani (A.E. Jansen) Kits van Wav. 1985
Psathyrella effibulata Örstadius & E. Ludw. 1997
Psathyrella fagetophila Örstadius & Enderle 1996
Psathyrella fatua (Fr.) P. Kumm. – kruchaweczka blada
Psathyrella fimiseda Örstadius & E. Larss. 2008
Psathyrella flexispora T.J. Wallace & P.D. Orton 1960 – kruchaweczka wygiętozarodnikowa
Psathyrella frustulenta (Fr.) A.H. Sm. – kruchaweczka fasolowatozarodnikowa
Psathyrella fulvescens (Romagn.) M.M. Moser ex A.H. Sm. – kruchaweczka żółknąca
Psathyrella fusca (J.E. Lange) A. Pearson – kruchaweczka stożkowata
Psathyrella gordonii (Berk. & Broome) A. Pearson & Dennis – kruchaweczka białoosłonowa
Psathyrella gyroflexa (Fr.) Konrad & Maubl. 1949
Psathyrella hirta Peck – kruchaweczka odchodowa
Psathyrella hydrophiloides Kits van Wav.
Psathyrella impexa (Romagn.) Bon 1983 – kruchaweczka różowawa
Psathyrella lutensis (Romagn.) Bon 1983 – kruchaweczka zielonokroplowa
Psathyrella maculata (C.S. Parker) A.H. Sm. 1972 – kruchaweczka plamista
Psathyrella microrhiza (Lasch) Konrad & Maubl. – kruchaweczka krótkokorzeniasta
Psathyrella minutissima Kits van Wav. 1987
Psathyrella murcida (Fr.) Kits van Wav. – kruchaweczka ochrowoczarna
Psathyrella noli-tangere (Fr.) A. Pearson & Dennis – kruchaweczka najdelikatniejsza
Psathyrella obtusata (Pers.) A.H. Sm. – kruchaweczka białotrzonowa
Psathyrella ochracea (Romagn.) M.M. Moser ex Kits van Wav. 1976
Psathyrella olympiana A.H. Sm. – kruchaweczka czerwonobrązowa
Psathyrella orbicularis (Romagn.) Kits van Wav. 1976 – kruchaweczka różowoostrzowa
Psathyrella panaeoloides (Maire) Arnolds – kruchaweczka kołpaczkowata
Psathyrella pennata Fr. A. Pearson & Dennis – kruchaweczka wypaleniskowa
Psathyrella pertinax (Fr.) Örstadius – kruchaweczka ziarnista
Psathyrella piluliformis Bull. P.D. Orton – kruchaweczka namakająca
Psathyrella potteri A.H. Sm – kruchaweczka ochrowobiała
Psathyrella praecox A.H. Sm. 1972
Psathyrella prona Fr. Gillet – kruchaweczka przydrożna, kruchaweczka różowobrzega
Psathyrella pseudocasca (Romagn.) Kits van Wav. – kruchaweczka pniakowa
Psathyrella pseudocorrugis (Romagn.) Bon 1983 – kruchaweczka prostokątnozarodnikowa
Psathyrella pseudogracilis (Romagn.) M.M. Moser – kruchaweczka workowatorozwierkowa
Psathyrella pygmaea (Bull.) Singer – kruchaweczka najmniejsza
Psathyrella senex (Peck) A.H. Sm. – kruchaweczka malutka, kruchaweczka szaroczerwonawa
Psathyrella seymourensis A.H. Sm. 1972
Psathyrella spadiceogrisea Schaeff. Maire – kruchaweczka wąskoblaszkowa
Psathyrella sphaerocystis P.D. Orton 1964
Psathyrella sphagnicola (Maire) J. Favre – kruchaweczka torfowcowa
Psathyrella spintrigera (Fr.) Konrad & Maubl. – kruchaweczka rdzawobrązowa
Psathyrella spintrigeroides P.D. Orton 1960 – kruchaweczka ząbkowana
Psathyrella storea (Fr.) Romagn. ex Bon – kruchaweczka żółtomiąższowa
Psathyrella squamosa (P. Karst.) A.H. Sm. 1972
Psathyrella tenuicula (P. Karst.) Örstadius & Huhtinen 1996 – kruchaweczka dzicza
Psathyrella tephrophylla (Romagn.) M.M. Moser – kruchaweczka popielatoblaszkowa
Psathyrella torpens (Fr.) Konrad & Maubl. – kruchaweczka bladomięsna
Psathyrella trepida (Fr.) Gillet – kruchaweczka bagienna
Psathyrella variata A.H. Sm. 1972
Psathyrella vernalis Velen. – kruchaweczka wiosenna

Niektóre inne:

Psathyrella laevissima (Romagn.) Singer 1969 – kruchaweczka gładkokapeluszowa
Psathyrella niveobadia (Romagn.) M.M. Moser 1978 – kruchaweczka białobrązowa

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Nazwy polskie i wykaz gatunków według Władysława Wojewody i Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-22] .
↑ E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] .
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 551–561, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-22] (pol.).
1 2 3 Psathyrella (kruchaweczka) [online], grzyby.pldata dostępu = 2024-01-23 .
↑ Nazwy polskie podane przez W. Wojewodę dla synonimów Psathyrella gracilis (Fr.) Quél. i Psathyrella atrolaminata Kits van Wav.
↑ Takson niepewny.
↑ A.A. Ronikier A.A., Rare and interesting species of Psathyrella found in the Tatra National Park, „Acta Mycologica”, 42, 2007, s. 85–92 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] .
↑ W. Wojewoda podaje polską nazwę dla synonimu Psathyrella chondroderma.
↑ Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Psathyrella albidula Romagn. ex M.M. Moser.
↑ Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Psathyrella infida Quél. 1877.
↑ Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Psathyrella ocellata (Romagn.) M.M. Moser 1877.
↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-10-20] .
↑ Komisja do spraw polskiego nazewnictwa grzybów [online] [dostęp 2017-08-28] .
↑ Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-28] (pol.).

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-22] .

[ger-2] E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .

[sf-3] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] .

[check-4] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 551–561, ISBN 83-89648-09-1 .

[lit-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-22] (pol.).

[atlas-6] 1 2 3 Psathyrella (kruchaweczka) [online], grzyby.pldata dostępu = 2024-01-23 .

[na-7] Nazwy polskie podane przez W. Wojewodę dla synonimów Psathyrella gracilis (Fr.) Quél. i Psathyrella atrolaminata Kits van Wav.

[niep-8] Takson niepewny.

[ron-9] A.A. Ronikier A.A., Rare and interesting species of Psathyrella found in the Tatra National Park, „Acta Mycologica”, 42, 2007, s. 85–92 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] .

[10] W. Wojewoda podaje polską nazwę dla synonimu Psathyrella chondroderma.

[na4-11] Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Psathyrella albidula Romagn. ex M.M. Moser.

[na2-12] Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Psathyrella infida Quél. 1877.

[na3-13] Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Psathyrella ocellata (Romagn.) M.M. Moser 1877.

[if2-14] Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-10-20] .

[kom-15] Komisja do spraw polskiego nazewnictwa grzybów [online] [dostęp 2017-08-28] .

[kom6-16] Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-28] (pol.).