Puffinus

	Puffinus
	Brisson, 1760
	; Burzyk północny (P. puffinus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	rurkonose
Rodzina	burzykowate
Rodzaj	Puffinus
	Typ nomenklatoryczny
	„Puffinus” Brisson, 1760 (= Procellaria puffinus Brünnich, 1764)
Synonimy
	Nectris Kuhl, 1820; Thyellas Gloger, 1827; Rhipornis Billberg, 1828; Cymotomus W. MacGillivray, 1842; Reinholdia Mathews, 1912; Alphapuffinus Mathews, 1913; Microzalias Mathews & Iredale, 1915; Cinathisma Hull, 1916;
	Nectris Kuhl, 1820; Thyellas Gloger, 1827; Rhipornis Billberg, 1828; Cymotomus W. MacGillivray, 1842; Reinholdia Mathews, 1912; Alphapuffinus Mathews, 1913; Microzalias Mathews & Iredale, 1915; Cinathisma Hull, 1916;
Gatunki
	20 gatunków – zobacz opis w tekście
	20 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Puffinus – rodzaj ptaków z rodziny burzykowatych (Procellariidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich oceanach świata.

Morfologia

Długość ciała 25–40 cm, rozpiętość skrzydeł 58–93 cm; masa ciała 82–575 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1760 roku francuski zoolog Mathurin Jacques Brisson w publikacji własnego autorstwa poświęconej ornitologii. Gatunkiem typowym jest (tautonimia) burzyk północny (P. puffinus).

Etymologia

Puffinus: angielskie nazwy Puffing (około 1502 roku) lub Puffin (około 1508), początkowo stosowane do tuszy z pisklęcia burzyka, przysmaku angielskiego stołu do końca XVIII wieku. Przez zamieszanie i skojarzenia nazwę tę stopniowo zaczęto stosować również na określenie maskonura, aż stała się nazwą tego gatunku w drugiej połowie XIX wieku, ale w ornitologii zachowano ją jako ogólną nazwę dla burzyków.
Nectris: gr. νηκτρις nēktris ‘pływak’, od νεω neō ‘pływać’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Procellaria puffinus Brünnich, 1764.
Thyellas: gr. θυελλα thuella ‘huragan, burza’, od θυω thuō ‘wściekać się’.
Rhipornis: gr. ῥιπη rhipē ‘szybki lot, gwałtowny ruch’, od ῥιπτω rhiptō ‘rzucać się’; ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’. Nowa nazwa dla Puffinus Brisson, 1760.
Cymotomus: gr. κυμοτομος kumotomos ‘rozbijający fale’, od κυμα kuma ‘fale’; τομος tomos ‘tnący’, od τεμνω temnō ‘ciąć’.
Reinholdia: epitet gatunkowy Puffinus reinholdi Mathews, 1912; Johann Reinhold Forster (1729–1798), niemiecki przyrodnik podczas drugiej wyprawy Cooka. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Puffinus reinholdi Mathews, 1912 (= Procellaria gavia J.R. Forster, 1844).
Alphapuffinus: gr. αλφα alpha ‘pierwszy’; rodzaj Puffinus Brisson, 1760. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Puffinus assimilis Gould, 1838.
Microzalias: gr. μικρος mikros ‘mały’; rodzaj Zalias Heine & Reichenow, 1890 (burzyk). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Puffinus nativitatis Streets, 1877.
Cinathisma: gr. κιναθισμα kinathisma, κιναθισματος kinathismatos ‘szelest skrzydeł’, od κινεω kineō ‘ruszać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cinathisma cyanoleuca Hull, 1916 (= Reinholdia reinholdi byroni Mathews, 1912 (= Procellaria gavia J.R. Forster, 1844)).

Podział systematyczny

Takson ten okazał się polifiletyczny, dlatego część gatunków (pacifus, bulleri, griseus, tenuirostris, creatopus, carneipes i gravis) przeniesiono do odrębnego rodzaju Ardenna. Do rodzaju Puffinus należą następujące gatunki:

Puffinus nativitatis Streets, 1877 – burzyk brunatny
Puffinus subalaris Ridgway, 1897 – burzyk galapagoski
Puffinus gavia (J.R. Forster, 1844) – burzyk nowozelandzki
Puffinus huttoni Mathews, 1912 – burzyk wędrowny
Puffinus opisthomelas Coues, 1864 – burzyk kalifornijski
Puffinus bryani Pyle, A. Welch & R.C. Fleischer, 2011 – burzyk siodłaty
Puffinus bannermani Mathews & Iredale, 1915 – burzyk boniński
Puffinus myrtae Bourne, 1959 – burzyk polinezyjski
Puffinus newelli Henshaw, 1900 – burzyk hawajski
Puffinus auricularis C.H. Townsend, 1890 – burzyk białorzytny
Puffinus bailloni Bonaparte, 1857 – burzyk tropikalny
Puffinus persicus Hume, 1872 – burzyk perski
Puffinus puffinus (Brünnich, 1764) – burzyk północny
Puffinus yelkouan (Acerbi, 1827) – burzyk śródziemnomorski
Puffinus elegans Giglioli & Salvadori, 1868 – burzyk ciemnolicy
Puffinus assimilis Gould, 1838 – burzyk mały
Puffinus lherminieri Lesson, 1839 – burzyk równikowy
Puffinus baroli Bonaparte, 1857 – burzyk malutki
Puffinus boydi Mathews, 1912 – burzyk brązoworzytny
Puffinus heinrothi Reichenow, 1919 – burzyk podbielały

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla Puffinus Brisson, 1760 ze względu na puryzm.
1 2 Nowa nazwa dla Puffinus Brisson, 1760.
↑ Synonim Puffinus gavia J.R. Forster, 1844.

Przypisy

1 2 M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 129–130. (fr. • łac.).
↑ H. Kuhl: Beiträge zur Zoologie und vergleichenden Anatomi. Frankfurt am Main: Verlag der Hermannschen Buchhandlung, 1820, s. 146. (niem.).
↑ C.W.L. Gloger. Etwas über einige ornithologische Gattungsbez nennungen. „Notizen aus dem Gebiete der Natur- und Heilkunde”. 16, s. kol. 279, 1827. (niem.).
↑ G.J. Billberg: Synopsis Faunae Scandinaviae. T. 1. Cz. 2: Aves. Holmiae: Ex officina typogr. Caroli Deleen, 1828, s. Tab. A. (łac.).
↑ W. MacGillivray: A manual of British ornithology: being a short description of the birds of Great Britain and Ireland, including the essential characters of the species, genera, families, and orders. Cz. 2: The water birds. London: Scott, Webster, and Geary, 1842, s. 13. (ang.).
↑ G.M. Mathews. New Generic Names for Australian Birds. „Austral Avian Record”. 1, s. 107, 1912–13. (ang.).
↑ G.M. Mathews. New genera. „Austral Avian Record”. 2, s. 110, 1913–15. (ang.).
↑ G.M. Mathews & T. Iredale. On some Petrels from the North-East Pacific Ocean. „The Ibis”. Tenth Series. 3, s. 597, 1915. (ang.).
↑ A.F. Basset Hull. Avifauna of New South Wales Island. „Emu”. 15, s. 205, 1916. DOI: 10.1071/MU915205. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2024-11-11]. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Shearwaters and Petrels (Procellariidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Puffinus, DOI: 10.2173/bow.procel3.01 [dostęp 2024-11-11] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Puffinus [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nectris [dostęp 2024-11-11] .
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 98. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Thyellas [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Rhipornis [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cymotomus [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Reinholdia [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Alphapuffinus [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Microzalias [dostęp 2024-11-11] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cinathisma [dostęp 2024-11-11] .
↑ J. Penhallurick & M. Wink. Analysis of the taxonomy and nomenclature of the Procellariiformes based on complete nucleotide sequences of the mitochondrial cytochrom b gene. „Emu”. 104, s. 125–147, 2004. (ang.).
↑ E.C. Dickinson (red.) & J.V. Remsen Jr.: The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World. Cz. 1: Non-passerines. Eastbourne: Aves Press, 2013. ISBN 978-0-9568611-0-8. (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Procellariidae Leach, 1820 – burzykowate - Petrels & Shearwaters (wersja: 2024-09-18). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-11-11].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[3] Nowa nazwa dla Puffinus Brisson, 1760 ze względu na puryzm.

[nn-5] 1 2 Nowa nazwa dla Puffinus Brisson, 1760.

[20] Synonim Puffinus gavia J.R. Forster, 1844.

[Brisson-1] 1 2 M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 129–130. (fr. • łac.).

[Kuhl-2] H. Kuhl: Beiträge zur Zoologie und vergleichenden Anatomi. Frankfurt am Main: Verlag der Hermannschen Buchhandlung, 1820, s. 146. (niem.).

[Gloger-4] C.W.L. Gloger. Etwas über einige ornithologische Gattungsbez nennungen. „Notizen aus dem Gebiete der Natur- und Heilkunde”. 16, s. kol. 279, 1827. (niem.).

[Billberg-6] G.J. Billberg: Synopsis Faunae Scandinaviae. T. 1. Cz. 2: Aves. Holmiae: Ex officina typogr. Caroli Deleen, 1828, s. Tab. A. (łac.).

[MacGillivray-7] W. MacGillivray: A manual of British ornithology: being a short description of the birds of Great Britain and Ireland, including the essential characters of the species, genera, families, and orders. Cz. 2: The water birds. London: Scott, Webster, and Geary, 1842, s. 13. (ang.).

[Mathews1912-8] G.M. Mathews. New Generic Names for Australian Birds. „Austral Avian Record”. 1, s. 107, 1912–13. (ang.).

[Mathews1913-9] G.M. Mathews. New genera. „Austral Avian Record”. 2, s. 110, 1913–15. (ang.).

[Mathews&Iredale-10] G.M. Mathews & T. Iredale. On some Petrels from the North-East Pacific Ocean. „The Ibis”. Tenth Series. 3, s. 597, 1915. (ang.).

[Hull-11] A.F. Basset Hull. Avifauna of New South Wales Island. „Emu”. 15, s. 205, 1916. DOI: 10.1071/MU915205. (ang.).

[ioc-12] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2024-11-11]. (ang.).

[botw-13] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Shearwaters and Petrels (Procellariidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Puffinus, DOI: 10.2173/bow.procel3.01 [dostęp 2024-11-11] (ang.).

[14] The Key to Scientific Names ↓, Puffinus [dostęp 2024-11-11] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Nectris [dostęp 2024-11-11] .

[gray-16] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 98. (ang.).

[17] The Key to Scientific Names ↓, Thyellas [dostęp 2024-11-11] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Rhipornis [dostęp 2024-11-11] .

[19] The Key to Scientific Names ↓, Cymotomus [dostęp 2024-11-11] .

[21] The Key to Scientific Names ↓, Reinholdia [dostęp 2024-11-11] .

[22] The Key to Scientific Names ↓, Alphapuffinus [dostęp 2024-11-11] .

[23] The Key to Scientific Names ↓, Microzalias [dostęp 2024-11-11] .

[24] The Key to Scientific Names ↓, Cinathisma [dostęp 2024-11-11] .

[Penhallurick&Wink-25] J. Penhallurick & M. Wink. Analysis of the taxonomy and nomenclature of the Procellariiformes based on complete nucleotide sequences of the mitochondrial cytochrom b gene. „Emu”. 104, s. 125–147, 2004. (ang.).

[Dickinson&Remsen-26] E.C. Dickinson (red.) & J.V. Remsen Jr.: The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World. Cz. 1: Non-passerines. Eastbourne: Aves Press, 2013. ISBN 978-0-9568611-0-8. (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-27] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Procellariidae Leach, 1820 – burzykowate - Petrels & Shearwaters (wersja: 2024-09-18). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-11-11].