Tulia (roślina)

Tulia
	; Pycnanthemum curvipes
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	tulia
	Nazwa systematyczna
	Pycnanthemum Michx.; Fl. Bor.-Amer. 2: 7 (1803), nom. cons.
	Typ nomenklatoryczny
	P. incanum (Linnaeus) A. Michaux
Synonimy
	Brachystemum Michx.; Furera Adans.; Koellia Moench; Pycnanthes Raf.; Tullia Leavenw.;
	Brachystemum Michx.; Furera Adans.; Koellia Moench; Pycnanthes Raf.; Tullia Leavenw.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tulia (Pycnanthemum Michx.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Obejmuje 19 gatunków. Występują one w środkowej i wschodniej części Ameryki Północnej, z centrum zróżnicowania w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Jeden gatunek (tulia kalifornijska P. californicum) jest endemitem Kalifornii. Rośliny te rosną w formacjach nieleśnych i na skrajach lasu, często w miejscach przekształconych.

Niektóre gatunki wykorzystywane są do aromatyzowania potraw i jako lecznicze. P. incanum jest potencjalnym surowcem do pozyskiwania gum naturalnych. Rośliny bywają uprawiane w ogrodach ze względu na silnie aromatyczne liście, obfite kwiatostany. Rośliny te są bardzo atrakcyjne dla pszczół.

Morfologia

Pokrój: Silnie aromatyczne kłączowe byliny.
Liście: Naprzemianległe, siedzące lub krótkoogonkowe, o blaszkach pojedynczych, jajowatych do równowąskich, całobrzegich lub ząbkowanych.
Kwiaty: Zebrane na szczytach pędów w luźne lub gęste kwiatostany złożone w postaci główek lub podbaldachów, tworzonych przez kwiaty skupione w wierzchotki. Kielich jest promienisty lub grzbiecisty, nie powiększa się w czasie owocowania. Kształt ma walcowaty do dzwonkowatego, z 10–13 wiązkami przewodzącymi, zakończony 5 ząbkami. Ząbki mają różne kształty – są trójkątne, jajowate, lancetowate lub ościste; podobne do siebie lub górne dwa są głębiej rozdzielone niżeli dolne trzy. Korona jest biała lub lawendowa, z purpurowymi plamkami, dwuwargowa, z czterema łatkami, z czego trzy są dolne i jedna górna. Górna łatka jest całobrzega lub wycięta na szczycie. Rurka korony jest prosta. Pręciki są cztery, dwusilne lub podobnej długości, wystające z korony lub schowane w jej rurce. Zalążnia zwieńczona szyjką słupka z dwudzielnym znamieniem o równych lub nierównych ramionach.
Owoce: Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki, które są jajowate lub w postaci spłaszczonej kuli, czasem mniej lub bardziej trójkanciaste, na powierzchni gładkie lub szorstkie, nagie lub owłosione.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Gatunek i rodzaj z podplemienia Menthinae, plemienia Mentheae, podrodziny Nepetoideae z rodziny jasnotowatych Lamiaceae.

Wykaz gatunków

Pycnanthemum albescens Torr. & A.Gray
Pycnanthemum beadlei (Small) Fernald
Pycnanthemum californicum Torr. ex Durand – tulia kalifornijska
Pycnanthemum clinopodioides Torr. & A.Gray
Pycnanthemum curvipes (Greene) E.Grant & Epling
Pycnanthemum flexuosum (Walter) Britton, Sterns & Poggenb.
Pycnanthemum floridanum E.Grant & Epling
Pycnanthemum incanum (L.) Michx.
Pycnanthemum loomisii Nutt.
Pycnanthemum monotrichum Fernald
Pycnanthemum montanum Michx.
Pycnanthemum muticum (Michx.) Pers.
Pycnanthemum nudum Nutt.
Pycnanthemum pycnanthemoides (Leavenw.) Fernald
Pycnanthemum setosum Nutt.
Pycnanthemum tenuifolium Schrad.
Pycnanthemum torreyi Benth.
Pycnanthemum verticillatum (Michx.) Pers.
Pycnanthemum virginianum (L.) T.Durand & B.D.Jacks. ex B.L.Rob. & Fernald – tulia wirginijska

Uprawa

Rośliny wymagają stanowisk słonecznych lub półcienistych oraz gleb żyznych i wilgotnych. Rozmnażane są przez podział lub siew nasion.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2023-12-17] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-12-17] (ang.).
1 2 3 4 5 6 Pycnanthemum Michx., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-12-17] .
↑ Pycnanthemum Michx., [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2023-12-17] .
1 2 3 LudmiłaL. Karpowiczowa LudmiłaL. (red.), Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 65 .
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 773, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 248. ISBN 978-3-642-62200-7.
1 2 B. Grabowska, T. Kubala: Encyklopedia bylin, tom II, K–Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 731. ISBN 978-83-7506-846-7. (pol.).
↑ Genus Pycnanthemum Michx.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-12-17].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2023-12-17] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-12-17] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 6 Pycnanthemum Michx., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-12-17] .

[ing-4] Pycnanthemum Michx., [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2023-12-17] .

[karpowiczowa-5] 1 2 3 LudmiłaL. Karpowiczowa LudmiłaL. (red.), Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 65 .

[mabb-6] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 773, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-7] 1 2 3 4 5 6 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 248. ISBN 978-3-642-62200-7.

[grabowska-8] 1 2 B. Grabowska, T. Kubala: Encyklopedia bylin, tom II, K–Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 731. ISBN 978-83-7506-846-7. (pol.).

[grin-9] Genus Pycnanthemum Michx.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-12-17].