Rdestnica

Rdestnica
Ilustracja
Rdestnica przeszyta
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

żabieńcowce

Rodzina

rdestnicowate

Rodzaj

rdestnica

Nazwa systematyczna
Potamogeton L.
Sp. Pl.: 126 (1753)
Typ nomenklatoryczny

Potamogeton natans L.

Synonimy
  • Buccaferrea Bubani
  • Hydrogeton Lour.
  • Peltopsis Raf.
  • Spirillus J.Gay
Homonimy

Potamogeton Walter = Myriophyllum

Pływające liście rdestnicy pływającej
Kwiatostan rdestnicy pływającej
Zanurzone liście rdestnicy przeszytej

Rdestnica (Potamogeton L.) – rodzaj roślin wodnych z rodziny rdestnicowatych (Potamogetonaceae). Należy do niego 90 gatunków i co najmniej 70 mieszańców. Rodzaj jest kosmopolityczny, przy czym najbardziej zróżnicowany jest w strefie umiarkowanej na półkuli północnej. W Polsce występuje 18 gatunków i liczne mieszańce. Są to rośliny wód słodkich i słabo zasolonych, odgrywające ważną rolę w ekosystemach wodnych.

Rośliny wykorzystywane są jako paszowe, kłącza zawierające skrobię są jadalne, niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne w stawach i akwariach. Potamogeton diversifolius jest rośliną włóknodajną – z włókien tego gatunku sporządzane są sieci rybackie.

Rozmieszczenie geograficzne

Rdestnica kędzierzawa
Rdestnica ostrolistna

Rodzaj jest niemal kosmopolityczny, przy czym najbardziej zróżnicowany na półkuli północnej. W Ameryce Północnej rosną 33 gatunki, w Europie 22, w Chinach 20.

W Polsce rośnie (wszystkie jako rośliny rodzime) 18 gatunków i liczne mieszańce.

Gatunki flory Polski

Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna)

Dotychczas wyróżniane w ramach rodzaju gatunki flory Polski rdestnica grzebieniasta Potamogeton pectinatus L. i rdestnica nitkowata Potamogeton filiformis Pers. obecnie są zaliczane do rodzaju stuckenia Stuckenia jako stuckenia grzebieniasta i stuckenia nitkowata.

Morfologia

Kwiatostan rdestnicy drobnej
Rdestnica nawodna
Pokrój
Rośliny zielne, wieloletnie lub jednoroczne, całkowicie zanurzone lub z liśćmi pływającymi po powierzchni wody. Pędy wykształcone w postaci kłącza lub wzniesionych łodyg. Łodygi cylindryczne lub spłaszczone, rzadko płaskie.
Liście
Ulistnienie naprzemianległe, rzadko naprzeciwległe. Przylistki błoniaste, wolne lub częściowo zrośnięte z pochwą liściową. Liście wszystkie jednakowe – zanurzone lub dwupostaciowe – z odmiennymi liśćmi pływającymi i zanurzonymi. Liście zanurzone siedzące lub ogonkowe, równowąskie lub lancetowate, całobrzegie, ząbkowane lub piłkowane. Liście pływające ogonkowe, skórzaste, lancetowate do jajowatych lub szeroko eliptyczno-podługowatych. Pływające liście zawsze z kutykulą przynajmniej na górnej stronie.
Kwiaty
Zebrane w kłos, wyrastający na pędzie kwiatostanowym wierzchołkowo lub pachwinowo, wynurzony, pływający lub zanurzony w czasie kwitnienia. Okwiat czterokrotny, wolny, przysadkopodobny i drobno poszarpany. Pręciki 4, zrośnięte z okwiatem u nasady. Główki pręcików siedzące, dwukomorowe. Słupki (1-)4 (lub 5), wolne, o znamionach siedzących lub osadzonych na krótkich szyjkach, główkowatych lub tarczowatych.
Owoce
Pestkowiec z mięsistym egzokarpem i zdrewniałym endokarpem. Zarodek spiralny lub zakrzywiony, rzadko prosty. Bielmo nieobecne.

Biologia i ekologia

Rdestnice to rośliny wodne zasiedlające wody słodkie lub brachiczne. Odgrywają ważną rolę w ekosystemach tworząc siedliska bytowania wielu organizmów i służąc jako rośliny pokarmowe, stabilizują też osady denne i przyśpieszają wytrącanie nanosu niesionego przez wodę. Ich ryzosfera zasiedlana jest przez bakterie nitryfikacyjne. Gatunki wieloletnie zimują w postaci kłączy, bulwek lub turionów tworzonych na pędach.

Systematyka

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026

Należy do plemienia Potamogetoneae, rodziny rdestnicowatych (Potamogetonaceae) w obrębie rzędu żabieńcowców (Alismatales) należących do jednoliściennych. W zależności od ujęcia systematycznego podrodzaj Potamogeton subg. Coleogeton bywa tu włączany lub wyodrębniany jako rodzaj siostrzany – stuckenia Stuckenia.

Wykaz gatunków (z wyłączeniem gatunków zaliczanych do rodzaju stuckenia Stuckenia)