Recykling (recyklizacja, recyrkulacja) – proces polegający na ponownym przetwarzaniu odpadów na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach; obejmuje także recykling organiczny, ale nie obejmuje odzysku energii. Jest jedną z form odzysku odpadów i elementem hierarchii postępowania z odpadami, odrębnym od zapobiegania powstawaniu odpadów oraz przygotowania do ponownego użycia.
Recyklingu nie należy utożsamiać z ponownym użyciem ani z odzyskiem energii: wyróżnia go ponowne przetwarzanie odpadów na materiały, produkty lub substancje. Materiały nadające się do ponownego wykorzystania bywają oznaczone symbolem recyklingu.
Recykling a inne sposoby postępowania z odpadami
Selektywna zbiórka odpadów jest pierwszym etapem recyklingu – pojemniki na Politechnice Gdańskiej
Zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami najpierw należy zapobiegać ich powstawaniu, następnie przygotowywać do ponownego użycia i recyklingować, a dopiero w dalszej kolejności stosować inne metody odzysku i unieszkodliwianie. Pozycja recyklingu w tej hierarchii nie oznacza, że w każdej sytuacji ma najkorzystniejszy bilans – efekt środowiskowy i ekonomiczny zależy od materiału, technologii, transportu i systemu zbiórki.
Proces recyklingu
Na proces recyklingu składają się m.in.: selektywna zbiórka odpadów, sortowanie, przygotowanie (oczyszczanie, rozdrabnianie), przetwarzanie materiałów oraz wykorzystanie uzyskanych recyklatów w produkcji nowych wyrobów. Warunkiem skuteczności jest spójny łańcuch: adekwatne źródło recyklatów, system ich pozyskiwania ze strumienia odpadów oraz realne zapotrzebowanie na produkty z recyklingu – samo zebranie odpadów nie wystarcza.
Rodzaje recyklingu
Ustawa o odpadach wyróżnia recykling materiałowy oraz recykling organiczny (np. obróbka tlenowa, w tym kompostowanie, lub obróbka beztlenowa, w wyniku której powstaje materia organiczna albo metan); składowanie nie jest recyklingiem organicznym. Recykling może dotyczyć różnych grup materiałów, m.in. metali, szkła, papieru i tworzyw sztucznych.
Znaczenie ekonomiczne i środowiskowe
Recykling może ograniczać zużycie surowców pierwotnych i emisje oraz zmniejszać ilość odpadów trafiających na składowiska; osiągany efekt zależy jednak od konkretnych procesów i bywa oceniany metodą analizy cyklu życia. Korzyści mogą być częściowo niwelowane przez efekt odbicia: recyrkulacja materiałów nie zawsze przekłada się na proporcjonalne ograniczenie całkowitej produkcji i zużycia zasobów.
Ograniczenia
Do ograniczeń recyklingu należą m.in. koszty zbiórki i przetwarzania, obniżanie się jakości recyklatów w kolejnych cyklach (downcycling), straty materiałowe i zużycie energii oraz niewystarczające zapotrzebowanie na materiały z recyklingu.
Recykling w Polsce
Obowiązująca definicja recyklingu jest zawarta w ustawie o odpadach: przez recykling rozumie się ponowne przetwarzanie odpadów na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach, co obejmuje recykling organiczny, ale nie obejmuje odzysku energii ani przetwarzania na paliwa lub do wypełniania wyrobisk. Wcześniejsza ustawa z 2001 r. definiowała recykling i odzysk inaczej; obecnie obowiązujące przepisy zastąpiły te ujęcia.
Polskie prawo nakłada obowiązek selektywnego zbierania wielu rodzajów odpadów na samorządy gminne i przedsiębiorców wprowadzających towary na rynek. Wymagane poziomy recyklingu określane są jako odsetek (np. dla opakowań, baterii, bioodpadów) albo jako masa (np. zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny), jaką w danym roku należy poddać recyklingowi.
Najważniejsze akty prawne regulujące gospodarkę odpadami i ich recykling w Polsce:
ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach,
ustawa z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej,
ustawa z 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach,
ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach,
ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi,
ustawa z 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.
Recykling a gospodarka o obiegu zamkniętym
Recykling jest jednym z mechanizmów realizacji gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), ale GOZ ma szerszy zakres – oprócz recyklingu obejmuje m.in. zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne użycie, naprawę, regenerację i modernizację (remanufacturing).
12Recycle and Compost. W:Pamela Murphy, Christine R. Mueller, Mamatha Gowda:The Garbage Primer.New York:Lyons & Burford; League of Women Voters of the United States,1993,s.35–72. ISBN978-1-55821-250-3.
↑DeniseD.ReikeDeniseD., Walter J.V.W.J.V.VermeulenWalter J.V.W.J.V., SjorsS.WitjesSjorsS., The circular economy: New or Refurbished as CE 3.0? – Exploring Controversies in the Conceptualization of the circular economy through a focus on history and resource value retention options, „Resources, Conservation and Recycling”, 2018, DOI:10.1016/j.resconrec.2017.08.027(ang.).
↑JulianJ.KirchherrJulianJ., DeniseD.ReikeDeniseD., MarkoM.HekkertMarkoM., Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions, „Resources, Conservation and Recycling”, 2017, DOI:10.1016/j.resconrec.2017.09.005(ang.).
