Reforma (łac.reformatio – przekształcenie) – proces ewolucyjnego, stopniowego i zwykle długotrwałego wprowadzenia zmian. Reformy stanowią przeciwwagę i uzupełnienie zmian rewolucyjnych.
Wprowadzana jest przez uchwalenie lub wydanie jednego lub kilku aktów prawnych (z reguły jest to ustawa parlamentu i rozporządzenia do niej), a następnie przez działania organów władzy wykonawczej.
Zasadność wprowadzenia reformy, jej długofalowe koszty i skutki społeczne często mogą być ocenione dopiero po wielu latach od jej wprowadzenia.
Powody reform
Do powodów, z jakich przeprowadzane są reformy, należą:
niska efektywność systemu politycznego i jego otoczenia, stanowiąca podłoże realnych lub potencjalnych konfliktów społecznych;
żądania zmiany sposobów i rozmiarów dystrybucji dóbr, zgłaszane przez różne grupy społeczne
zwiększanie się liczby, natężenia i gwałtowności konfliktów społecznych, prowadzących do podważenia istniejącego porządku społecznego;
pojawienie się formułowanych wewnątrz elity władzy postulatów wprowadzenia zmian;
przenikanie wzorów i praktycznych regulacji życia społecznego istniejących w otoczeniu międzynarodowym.
Klasyfikacja reform
Według źródła i przyczyn pojawiania się impulsu zmian:
reformy prewencyjne – podjęte odgórnie przez ośrodek władzy, w celu niedopuszczenia do ewentualnej eskalacji niepożądanych sprzeczności i konfliktów, które grożą osłabieniem lub destrukcją systemu politycznego;
reformy wymuszone – będące rezultatem wcześniejszego wystąpienia oddolnych działań podejmowanych przez niezadowolone grupy społeczne.
Według kryterium skutków przekształceń:
reformy adaptacyjne – przystosowujące system polityczny i jego instytucje do otoczenia:
regulujące – porządkujące i ukierunkowujące procesy zmian o żywiołowym charakterze;
innowacyjne – wprowadzające do systemu nowe rozwiązania zwiększające jego skuteczność;
wsteczne – cofające postęp społeczny, odbierające całemu społeczeństwu lub jego części zdobycze postępu;
stabilizujące – umacniające istniejący stan rzeczy w państwie;
postępowe – umożliwiające czy przyśpieszające postęp społeczny;
z uwagi na ich miejsce w czasie rewolucji:
częściowo rozładowujące napięcie rewolucyjne;
przygotowujące rewolucję;
umacniające przesłanki rewolucji.
Konsekwencje reformy
Analiza przebiegu reformy pozwala na wskazanie jej konsekwencji dla systemu politycznego i zakresu władzy posiadanego przez podmiot inicjujący reformę. Reforma może dla niego oznaczać:
zwiększenie zakresu władzy;
utrzymanie dotychczasowego stanu posiadania;
dokonanie dobrowolnej lub przymuszonej delegacji części swych uprawnień władczych na rzecz innego podmiotu;
zmuszenie do podziału kompetencji władczych lub oddania większości z nich;
utracenie władzy w wyniku nieprzewidzianych konsekwencji reformy.
