Regiolekt

Regiolekt, interdialekt – postdialektalna odmiana językowa, zajmująca pozycję pośrednią między mową miejscową (gwarą) a językiem standardowym. Od standardu odróżnia się naleciałościami gwarowymi, zwykle nieuświadamianymi lub trudno usuwalnymi. Regiolektem posługuje się duża grupa przedstawicieli grupy etnicznej, ponieważ jego terytorium obejmuje obszar szeregu sąsiednich dialektów, w tym nie tylko wsie, ale także miasta i osady typu miejskiego.

W socjolingwistyce proces niwelacji dialektów i ich wypierania przez język literacki nie zawsze uchodzi za nieunikniony i często zamiast o wymieraniu dialektów mówi się o ich przekształcaniu w odmiany przejściowe. Takie narzecza, niestabilne w porównaniu do dialektów, są określane mianem interdialektów lub regiolektów. Do rosyjskiej lingwistyki termin „regiolekt” (ros. региолект) wprowadzili W.I. Trubinskij i A.S. Gierd. Pojęcie to występuje także w dialektologii romańskiej (fr. régiolecte), a w niemieckiej tradycji lingwistycznej takie odmiany nazywa się również półdialektami/gwarami połowicznymi (niem. Halbmundart), regionalnymi językami potocznymi (niem. regionale Umgangssprache) lub dialektoidami. W językoznawstwie polskim jako synonimiczne wobec regiolektu funkcjonują terminy: intergwara, supragwara (interdialekt, supradialekt), odmiana mieszana (język mieszany), subdialekt, substandard wiejski, lekt łączony, pandialekt.

W odniesieniu do interdialektów stosuje się również termin koiné, określający pierwotnie grekę hellenistyczną, która funkcjonowała jako lingua franca w strefie śródziemnomorskiej. Pojęcie to odnosi się najczęściej do takich regiolektów, których zasięg występowania wyraźnie wykroczył poza obszar macierzysty i które zyskały status ogólnie akceptowanego środka komunikacji. Czasem określa się tym mianem interdialekt ogólnoczeski (obecná čeština).

Termin „regiolekt” bywa także traktowany jako synonim terminu „język regionalny”; niekiedy określa się nim również dialekty geograficzne (geolekty), odróżniając je tym samym od odmian wydzielonych socjalnie (socjolektów).

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Wyderka 2014 ↓, s. 103.
  2. 1 2 Wyderka 2014 ↓, s. 110.
  3. ↑ Topolińska 1990 ↓, s. 32–34.
  4. ↑ Ludmiła A. Gruzbierg, Riegiolekt, „Fiłołog”, 11, Piermʹ: Piermskij gosudarstwiennyj gumanitarno-piedagogiczeskij uniwiersitiet, 2010, ISSN 2076-4154 (ros.).
  5. ↑ Šipková 2017 ↓.
  6. ↑ Tatjana W. Żeriebiło, Słowarʹ lingwisticzeskich tierminow, wyd. 5, Nazranʹ: «Piligrim», 2010, s. 486, ISBN 978-5-98993-133-0 (ros.).
  7. ↑ Natalja W. Choroszewa, Riegiolekt kak promieżutocznyj idiom wo francuzskom i russkom jazykach, „Wiestnik Piermskogo uniwiersitieta. Rossijskaja i zarubieżnaja fiłołogija”, 3 (15), 2011, s. 32–36 (ros.), patrz s. 32.
  8. ↑ Löffler 1986 ↓, s. 234.
  9. ↑ Elżbieta Sękowska, „Polszczyzna osób bilingwalnych w Zagłębiu Ruhry w sytuacji oficjalnej” – recenzja, „Poradnik Językowy”, 4/1992, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1992, s. 305–308, ISSN 0551-5343, patrz s. 307.
  10. ↑ Stanisław Dubisz, Halina Karaś, Nijola Kolis, Dialekty i gwary polskie, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995, s. 95, ISBN 978-83-214-0989-4, OCLC 33232743.
  11. ↑ Encyklopedický slovník češtiny, Praha: SPN, 2002, s. 81 (cz.).
  12. ↑ Marie Krčmová, Obecná čeština, [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  13. ↑ Wyderka 2014 ↓, s. 112.
  14. ↑ Zofia Rudnik-Karwatowa, Hanna Karpińska, Słownik słów kluczowych językoznawstwa slawistycznego, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1999, s. 83, ISBN 83-86619-48-1.
  15. ↑ Kateřina Čečilová, Charakteristika současné aragonštiny, Praha: Univerzita Karlova, 2007, s. 3 [zarchiwizowane 2019-04-27] (cz.).
  16. ↑ Margaret E. Winters, Language across time: Historical linguistics, [w:] René Dirven, Marjolyn Verspoor (red.), Cognitive Exploration of Language and Linguistics, wyd. 2. popr., Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins Publishing, 2004 (Cognitive Linguistics in Practice 1), s. 203–230, DOI: 10.1075/clip.1.10lan, ISBN 978-90-272-1906-0 (ang.), patrz s. 204.

Bibliografia