Reinhard Mohn

Reinhard Mohn
Ilustracja
Reinhard Mohn (2008)
Data i miejsce urodzenia

29 czerwca 1921
Gütersloh

Data i miejsce śmierci

3 października 2009
Gütersloh

Zawód, zajęcie

przedsiębiorca, wydawca

Reinhard Mohn (ur. 29 czerwca 1921 w Gütersloh, zm. 3 października 2009 tamże) – niemiecki przedsiębiorca, wydawca i fundator. W latach 1947–1981 kierował rodzinnym przedsiębiorstwem Bertelsmann, które z regionalnej drukarni i wydawnictwa literatury ewangelickiej rozbudował w jeden z największych koncernów medialnych świata. W 1977 roku założył fundację Bertelsmann Stiftung(inne języki), której w 1993 roku przekazał większość kapitału akcyjnego koncernu. Laureat Nagrody Księcia Asturii w dziedzinie komunikacji i humanistyki (1998).

Życiorys

Młodość i wojna

Urodził się 29 czerwca 1921 roku w Gütersloh w Westfalii jako piąte z sześciorga dzieci wydawcy Heinricha Mohna(inne języki), właściciela założonego w 1835 roku wydawnictwa C. Bertelsmann, które publikowało głównie literaturę ewangelicką i pedagogiczną. Chciał zostać inżynierem, lecz wybuch II wojny światowej przekreślił te plany. Po odbyciu Reichsarbeitsdienstu zgłosił się na ochotnika do Luftwaffe, służył w artylerii przeciwlotniczej i awansował do stopnia porucznika. Walczył w Afrika Korps w Tunezji, gdzie został ranny i w 1943 roku dostał się do niewoli amerykańskiej. Przewieziono go do obozu jenieckiego w Kansas, gdzie nauczył się angielskiego i zapoznał się z amerykańską literaturą o zarządzaniu. Do Gütersloh wrócił w styczniu 1946 roku.

Odbudowa wydawnictwa

Zakłady w Gütersloh zostały zniszczone przez bombardowanie, a z 400 pracowników pozostało 150. Najstarszy brat Reinharda poległ, drugi z braci, Sigbert, przebywał w niewoli radzieckiej, a ojciec był ciężko chory. Na życzenie ojca Reinhard Mohn odbył skrócony kurs księgarski i wystąpił do brytyjskich władz okupacyjnych o licencję wydawniczą. W przeciwieństwie do ojca, który był członkiem wspierającym SS, został uznany za nieobciążonego. W 1947 roku przejął od ojca licencję i kierownictwo firmy.

W 1950 roku wraz z szefem sprzedaży Fritzem Wixforthem założył klub książki Bertelsmann Lesering, który stał się podstawą szybkiego wzrostu przedsiębiorstwa. Cztery lata później klub miał milion członków, a w 1960 roku 2,5 miliona. Gdy wydawnictwo Brockhaus odmówiło sprzedaży swoich encyklopedii przez klub, Mohn wydał własny leksykon, a gdy niemieckie wytwórnie płytowe odmówiły licencji, założył wytwórnię Ariola, która z artystami takimi jak Udo Jürgens i Peter Alexander stała się jedną z najbardziej dochodowych w kraju. Pod koniec lat 50. wprowadził udział pracowników w zyskach, początkowo tylko księgowy, co przynosiło firmie oszczędności podatkowe, a później rzeczywisty, w formie cichego wspólnictwa. Rozwiązanie to przyniosło mu w środowisku przedsiębiorców przydomek "czerwony Mohn".

Koncern medialny

W 1964 roku Bertelsmann przejął wytwórnię filmową UFA, a w 1969 roku wszedł na rynek czasopism, nabywając udziały w hamburskim wydawnictwie Gruner + Jahr(inne języki). Zakup pakietu 25 procent Gruner + Jahr Mohn sfinansował kredytem z Westdeutsche Landesbank. W 1970 roku klub książki miał cztery miliony stałych klientów, a grupa obejmowała ponad 50 firm, w tym największą drukarnię książek i największą dystrybucję filmową w kraju. W kwietniu 1971 roku Mohn przekształcił firmę w spółkę akcyjną, która nigdy nie weszła na giełdę, i został prezesem jej zarządu. Dochody z klubu książki pozwoliły później koncernowi wejść w wydawnictwa książkowe w Stanach Zjednoczonych, zwieńczone przejęciem Random House, oraz w telewizję komercyjną (RTL).

Styl zarządzania Mohna opierał się na decentralizacji. Odpowiedzialność za bieżącą działalność przekazywał kierownikom poszczególnych spółek, którym dobrze płacił i zostawiał dużą swobodę. Pod koniec lat 90. koncern składał się z ponad 300 centrów zysku, rozliczanych z rentowności całego kapitału na poziomie 15 procent. Swoje zasady spisał w artykułach i książkach, między innymi w „Erfolg durch Partnerschaft” z 1986 roku. Sam przypisywał swoje poglądy między innymi doświadczeniu z wojny, kiedy jako 21-letni oficer zagroził spóźnionemu żołnierzowi karną kompanią, a ten się zastrzelił.

Fundacja i wycofanie się z zarządzania

Zgodnie z wprowadzoną przez siebie zasadą, że kadra kierownicza Bertelsmanna odchodzi w wieku 60 lat, Mohn opuścił zarząd w 1981 roku i przeszedł do rady nadzorczej, której przewodniczył do 1991 roku. W 1977 roku założył Bertelsmann Stiftung. W 1993 roku przekazał fundacji większość kapitału akcyjnego koncernu (w 2009 roku 76,9 procent), a pozostałe akcje zachowała rodzina. W 1999 roku prawa głosu na walnym zgromadzeniu przypisał nowo utworzonej spółce Bertelsmann Verwaltungsgesellschaft, w której rodzina Mohnów ma jedno z sześciu miejsc, rozdzielając w ten sposób własność kapitału od kontroli nad przedsiębiorstwem. Mimo formalnego wycofania się zachował wpływ na koncern. W 2002 roku doprowadził do odwołania prezesa Thomasa Middelhoffa, który przygotowywał wejście Bertelsmanna na giełdę. Plany debiutu giełdowego zarzucono.

Mohn należał do pierwszych niemieckich przedsiębiorców, którzy zlecili niezależnym historykom zbadanie dziejów własnej firmy w okresie III Rzeszy. Komisja pod przewodnictwem Saula Friedländera, powołana pod koniec 1998 roku, przedstawiła w październiku 2002 roku raport, według którego C. Bertelsmann był w czasie wojny największym dostawcą książek dla Wehrmachtu, a rozpowszechniana po 1945 roku legenda o zamknięciu wydawnictwa jako "wydawnictwa oporu" służyła uzyskaniu licencji od władz okupacyjnych. Według raportu Reinhard Mohn podpisał w 1946 roku upiększony wniosek o licencję, wiedząc o powiązaniach ojca.

Życie prywatne i śmierć

W 1948 roku ożenił się z Magdalene Raßfeld, z którą miał troje dzieci. Od połowy lat 60. był związany z Elisabeth (Liz) Beckmann, matką jego kolejnych trojga dzieci, Brigitte, Christopha i Andreasa. Pierwsze małżeństwo zostało rozwiązane zimą 1981 roku, po czym Mohn poślubił Liz(inne języki), której w ostatnich latach życia przekazał decydujący głos w rodzinie. W 2009 roku magazyn „Forbes” umieścił go na 261. miejscu listy najbogatszych ludzi świata z majątkiem szacowanym na 2,5 miliarda dolarów.

Zmarł 3 października 2009 roku po długiej chorobie w swoim gospodarstwie w Gütersloh, w wieku 88 lat. Koncern zatrudniał wówczas ponad 100 tysięcy pracowników w ponad 50 krajach.