Rumian

Rumian
	; Rumian psi
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	rumian
	Nazwa systematyczna
	Anthemis L.; Sp. Pl. 893. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	A. arvensis Linnaeus
Synonimy
	Ammanthus Boiss. & Heldr.; Lyonnetia Cass.; Maruta (Cass.) Gray;
	Ammanthus Boiss. & Heldr.; Lyonnetia Cass.; Maruta (Cass.) Gray;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rumian (Anthemis L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje ok. 160 gatunków (licząc po wyłączeniu 36 gatunków do rodzaju Cota). Występują one w całej Europie, zachodniej Azji, w północnej i wschodniej Afryce. Rosną one zwykle w miejscach suchych, trawiastych lub kamienistych, często na obszarach górskich.

Rośliny aromatyczne, niektóre gatunki są stosowane jako rośliny lecznicze. Niektóre też uprawiane są jako rośliny ozdobne.

Rozmieszczenie geograficzne

Gatunki z rodzaju rumian występują w całej Europie, zachodniej Azji (po Pakistan i Kazachstan na wschodzie), w północnej Afryce, jeden gatunek rośnie także we wschodniej części tego kontynentu, sięgając na południe po Tanzanię. Centrum zróżnicowania stanowi obszar wokół Morza Śródziemnego. W Polsce w zależności od ujęcia systematycznego rodzaju występują trzy gatunki lub siedem.

Do polskiej flory należą trzy gatunki będące zadomowionymi antropofitami:

rumian polny Anthemis arvensis L.
rumian psi Anthemis cotula L.
rumian ruski Anthemis ruthenica M. Bieb.

Poza tym tradycyjnie do tego rodzaju bywają lub bywały zaliczane gatunki klasyfikowane we współczesnych bazach taksonomicznych w innych rodzajach:

rumian austriacki Anthemis austriaca Jacq. ≡ Cota austriaca (Jacq.) Sch.Bip. – efemerofit
rumian wysoki Anthemis altissima L. ≡ Cota altissima (L.) J.Gay – efemerofit
rumian rzymski, r. szlachetny Anthemis nobilis L. ≡ Chamaemelum nobile (L.) All. – gatunek uprawiany
rumian żółty, r. barwierski Anthemis tinctoria L. ≡ Cota tinctoria (L.) J.Gay – gatunek rodzimy
rumian dwubarwny Chamaemelum mixtum (L.) All. ≡ Cladanthus mixtus (L.) Chevall. – efemerofit

Morfologia

Pokrój: Owłosione rośliny jednoroczne, byliny i małe krzewy do 1 m wysokości.
Liście: Aromatyczne, zwykle pierzasto podzielone lub wcinane.
Kwiaty: Zebrane w koszyczki kwiatowe umieszczone pojedynczo na szczytach gałązek. Brzeżne kwiaty żeńskie, języczkowate, zakończone dwoma lub trzema ząbkami, zwykle białe. Wewnętrzne kwiaty rurkowate, żółte.
Owoce: Obłe lub nieco spłaszczone niełupki. Puch kielichowy zredukowany zupełnie lub w postaci drobnych łusek tworzących koronę na szczycie owocu.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podplemienia Anthemidinae, plemienia Anthemideae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych Asteraceae. Rodzaj wyewoluował około 12 milionów lat temu we wschodniej części obszaru śródziemnomorskiego, skąd rozprzestrzeniał się i różnicował w dwóch falach stymulowanych zmianami klimatycznymi – ok. 9 milionów lat temu spowodowanych zmianą klimatu na bardziej suchy i ok. 3,5 miliona lat temu wraz z ukształtowaniem się w regionie klimatu śródziemnomorskiego. Grupę siostrzaną względem rodzaju Anthemis stanowi rodzaj Cota, przy czym cztery gatunki zaliczane wcześniej do rodzaju Anthemis (A. calcarea, A. fruticulosa, A. marschalliana, A. trotzkiana) tworzą z kolei grupę siostrzaną względem pary Anthemis i Cota, w związku z czym zaproponowano ich wyłączenie do rodzaju Archanthemis.

Wykaz gatunków

Anthemis aaronsohnii Eig
Anthemis abrotanifolia (Willd.) Guss.
Anthemis abylaea (Font Quer & Maire) Oberpr.
Anthemis aciphylla Boiss.
Anthemis adonidifolia Boiss.
Anthemis aeolica Lojac.
Anthemis aetnensis Spreng.
Anthemis alpestris (Hoffmanns. & Link) R.Fernandes
Anthemis ammanthus Greuter
Anthemis ammophila Boiss. & Heldr.
Anthemis anthemiformis (Freyn & Sint.) Grierson
Anthemis arenicola Boiss.
Anthemis argyrophylla Velen.
Anthemis arvensis L. – rumian polny
Anthemis atropatana Iranshahr
Anthemis auriculata Boiss.
Anthemis austroiranica Rech.f., Aellen & Esfand.
Anthemis × bollei Sch.Bip. ex Asch.
Anthemis bornmuelleri Stoj. & Acht.
Anthemis bourgei Boiss. & Reut.
Anthemis boveana J.Gay
Anthemis brachycarpa Eig
Anthemis brachystephana Bornm. & Gauba
Anthemis breviradiata Eig
Anthemis bushehrica Iranshahr
Anthemis candidissima Willd. ex Spreng.
Anthemis chia L.
Anthemis chrysantha J.Gay
Anthemis concolor Lojac.
Anthemis confusa Pomel
Anthemis cornucopiae Boiss.
Anthemis corymbulosa Boiss. & Hausskn.
Anthemis cotula L. – rumian psi
Anthemis cretica L.
Anthemis cuneata Hub.-Mor. & Reese
Anthemis cupaniana Tod. ex Nyman
Anthemis cyrenaica Coss.
Anthemis davisii Yavin
Anthemis deserti Boiss.
Anthemis deserticola Krasch. & Popov
Anthemis dicksoniae Ghafoor
Anthemis didymaea Mouterde
Anthemis edumea Eig
Anthemis eliezrae Eig
Anthemis emasensis Eig
Anthemis fayedina Zareh
Anthemis filicaulis (Boiss. & Heldr.) Greuter
Anthemis fimbriata Boiss.
Anthemis freitagii Iranshahr
Anthemis fumariifolia Boiss.
Anthemis fungosa Boiss. & Hausskn.
Anthemis funkii (Sch.Bip. ex Willk. & Lange) Benedí
Anthemis gharbensis Oberpr.
Anthemis gilanica Bornm. & Gauba
Anthemis gillettii Iranshahr
Anthemis glaberrima (Rech.f.) Greuter
Anthemis glareosa E.Durand & Barratte
Anthemis gracilis Iranshahr
Anthemis hamrinensis Iranshahr
Anthemis handel-mazzettii Eig
Anthemis haussknechtii Boiss. & Reut.
Anthemis hebronica Boiss. & Kotschy
Anthemis hemistephana Boiss.
Anthemis hermonis Eig
Anthemis hirtella C.Winkl.
Anthemis homalolepis Eig
Anthemis hyalina DC.
Anthemis hydruntina E.Groves
Anthemis indurata Delile
Anthemis iranica Parsa
Anthemis ismelia Lojac.
Anthemis jordanovii Stoj. & Acht.
Anthemis kandaharica Iranshahr
Anthemis karacae Güner
Anthemis kermanica Parsa
Anthemis kitaibelii Spreng.
Anthemis kotschyana Boiss.
Anthemis kruegeriana Pamp.
Anthemis laconica Franzén
Anthemis leptophylla Eig
Anthemis leucanthemifolia Boiss. & C.I.Blanche
Anthemis leucolepis Eig
Anthemis lithuanica Besser ex DC.
Anthemis lorestanica Iranshahr
Anthemis macedonica Boiss. & Orph.
Anthemis macrotis (Rech.f.) Oberpr. & Vogt
Anthemis maris-mortui Eig
Anthemis maritima L.
Anthemis marocana Batt. & Pit.
Anthemis mauritiana Maire & Sennen
Anthemis melampodina Delile
Anthemis melanacme Boiss. & Hausskn.
Anthemis micrantha Boiss. & Hausskn.
Anthemis microcephala (Schrenk) B.Fedtsch.
Anthemis microlepis Eig
Anthemis microsperma Boiss. & Kotschy
Anthemis mirheydari Iranshahr
Anthemis moghanica Iranshahr
Anthemis monilicostata Pomel
Anthemis muricata (DC.) Guss.
Anthemis nabataea Eig
Anthemis odontostephana Boiss.
Anthemis orbelica Pancic
Anthemis orientalis (L.) Degen
Anthemis parnesia Boiss. & Heldr.
Anthemis parvifolia Eig
Anthemis patentissima Eig
Anthemis pauciloba Boiss.
Anthemis pedunculata Desf.
Anthemis peregrina L.
Anthemis persica Boiss.
Anthemis pignattiorum Guarino, Raimondo & Domina
Anthemis pindicola Heldr. ex Halácsy
Anthemis plebeia Boiss. & Noë
Anthemis plutonia Meikle
Anthemis pseudocotula Boiss.
Anthemis pulvinata Brullo, Scelsi & Spamp.
Anthemis punctata Vahl – rumian kropkowany
Anthemis pungens Yavin
Anthemis rascheyana Boiss.
Anthemis regis-borisii Stoj. & Acht.
Anthemis retusa Delile
Anthemis rhodensis Boiss.
Anthemis rhodocentra Iranshahr
Anthemis rigida Boiss. ex Heldr.
Anthemis rosea Sm.
Anthemis rumelica (Velen.) Stoj. & Acht.
Anthemis ruthenica M.Bieb. – rumian ruski
Anthemis samariensis Turland
Anthemis scariosa Banks & Sol.
Anthemis schizostephana Boiss. & Hausskn.
Anthemis scopulorum Rech.f.
Anthemis scrobicularis Yavin
Anthemis secundiramea Biv.
Anthemis sheilae Ghafoor & Al-Turki
Anthemis sibthorpii Griseb.
Anthemis sintenisii Freyn
Anthemis spruneri Boiss. & Heldr.
Anthemis sterilis Steven
Anthemis stiparum Pomel
Anthemis susiana Nábelek
Anthemis taubertii E.Durand & Barratte
Anthemis tenuicarpa Eig
Anthemis tenuisecta Ball
Anthemis tigreensis J.Gay ex A.Rich.
Anthemis tomentella Greuter
Anthemis tomentosa L.
Anthemis tranzscheliana Fed.
Anthemis tricolor Boiss.
Anthemis tricornis Eig
Anthemis tripolitana Boiss. & C.I.Blanche
Anthemis tubicina Boiss. & Hausskn.
Anthemis ubensis Pomel
Anthemis virescens Velen.
Anthemis wallii Hub.-Mor. & Reese
Anthemis werneri Stoj. & Acht.
Anthemis wettsteiniana Hand.-Mazz.
Anthemis xylopoda O.Schwarz
Anthemis yemensis Podlech
Anthemis zaianica Oberpr.
Anthemis zoharyana Eig

Zobacz też: rumianek i maruna.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
↑ Anthemis Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-04-19].
1 2 3 4 5 6 7 Anthemis L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-19].
1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 55, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 368. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 33, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Compositae. The Global Database. The International Compositae Alliance. [dostęp 2022-04-19].
↑ Genus Anthemis L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-04-19].
↑ Rosa Maria Lo Presti, Christoph Oberprieler. Evolutionary history, biogeography and eco-climatological differentiation of the genus Anthemis L. (Compositae, Anthemideae) in the circum-Mediterranean area. „Journal of Biogeography”. 36, 7, s. 1313-1332, 2009. DOI: 10.1111/j.1365-2699.2009.02121.x.
↑ Rosa Maria Lo Presti, Stephanie Oppolzer, Christoph Oberprieler. A molecular phylogeny and a revised classification of the Mediterranean genus Anthemis s.l. (Compositae, Anthemideae) based on three molecular markers and micromorphological characters. „Taxon”. 59, 5, s. 1441-1456, 2010. DOI: 10.1002/tax.595010.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[ing-3] Anthemis Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-04-19].

[Anthemis-4] 1 2 3 4 5 6 7 Anthemis L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-19].

[mabb-5] 1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 55, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 368. ISBN 0-333-74890-5.

[checklist-7] 1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 33, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[tica-8] Compositae. The Global Database. The International Compositae Alliance. [dostęp 2022-04-19].

[grin-9] Genus Anthemis L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-04-19].

[10] Rosa Maria Lo Presti, Christoph Oberprieler. Evolutionary history, biogeography and eco-climatological differentiation of the genus Anthemis L. (Compositae, Anthemideae) in the circum-Mediterranean area. „Journal of Biogeography”. 36, 7, s. 1313-1332, 2009. DOI: 10.1111/j.1365-2699.2009.02121.x.

[11] Rosa Maria Lo Presti, Stephanie Oppolzer, Christoph Oberprieler. A molecular phylogeny and a revised classification of the Mediterranean genus Anthemis s.l. (Compositae, Anthemideae) based on three molecular markers and micromorphological characters. „Taxon”. 59, 5, s. 1441-1456, 2010. DOI: 10.1002/tax.595010.