Rungwe
 Rungwe widziana z plantacji herbaty koło Tukuyu | |
| Państwo | |
|---|---|
| Położenie | |
| Pasmo |
Kipengere↗ |
| Wysokość |
2953 m n.p.m. |
| Dane wulkanu | |
| Rok erupcji |
ok. 1250 |
| Typ wulkanu | |
| Aktywność | |
Położenie na mapie Tanzanii  | |
| 9°08′06″S 33°40′05″E/-9,135000 33,668056 | |
Rungwe (ang. Mount Rungwe) – stratowulkan w południowo-zachodniej Tanzanii, w regionie Mbeya, o wysokości 2953 m n.p.m. Jest największym wulkanem w basenie Karonga na północny zachód od jeziora Niasa i drugim co do wysokości szczytem południowej Tanzanii. Ostatnia znana erupcja miała miejsce około 1250 roku. Na górze znajduje się rezerwat przyrody Mount Rungwe.
Budowa geologiczna i erupcje
Rungwe jest największym z trzech głównych wulkanów prowincji wulkanicznej Rungwe – obok Ngozi i Kyejo – a wszystkie trzy uważa się za czynne. Wulkan wznosi się w miejscu, w którym przecinają się aktywne uskoki otaczających go ryftów.
Szczyt Rungwe przecina kaldera o szerokości 4 km, otwarta na zachód-południowy zachód. Wypełniają ją młode, słabo porośnięte stożki z pumeksu, kopuły lawowe i kratery. Co najmniej raz osunęła się część szczytu i zachodniego zbocza wulkanu, a powstała przy tym lawina gruzowa dotarła co najmniej 20 km na południowy zachód.
W holocenie Rungwe miała zarówno erupcje eksplozywne, jak i wylewy lawy. W osadach z tego okresu zachowały się ślady co najmniej pięciu erupcji eksplozywnych, podczas których na okolicę opadał pumeks. Najstarsza i najważniejsza z nich, erupcja pliniańska sprzed około 4 tys. lat, wytworzyła kolumnę erupcyjną o szacowanej wysokości 30,5–35 km. Kolejna, słabsza, nastąpiła około 2 tys. lat temu, a trzy mniejsze – w ciągu ostatnich 1,5 tys. lat. Ostatnia znana erupcja miała miejsce około 1250 roku. W późnym holocenie przeważały na Rungwe erupcje eksplozywne, do których dochodziło średnio co najmniej raz na 500 lat. Dlatego głównym zagrożeniem, jakie wulkan stwarza dla gęsto zaludnionej okolicy, jest opad popiołu.
Klimat
Opady wynoszą rocznie około 900 mm na nizinach u podnóża góry, 2700 mm w jej wyższych partiach i aż 3000 mm na zboczach południowo-wschodnich. Temperatura waha się od −6 °C w wyższych partiach do 29 °C na nizinach. Dzięki obfitym opadom i rozległym lasom liczne potoki z góry dostarczają wodę wsiom, miastom i polom uprawnym oraz zasilają duże rzeki uchodzące do jeziora Niasa.
Ochrona
W 1949 roku las na Rungwe uznano za las chroniący zlewnię (Catchment Forest), a w 2009 roku nadano mu status przyrodniczego rezerwatu leśnego (Nature Forest Reserve). Rezerwat leży w dystrykcie Rungwe, ma powierzchnię 13 652 ha i podlega państwowej agencji Tanzania Forest Services. Od wschodu graniczy z lasem Livingstone, należącym do Parku Narodowego Kitulo, od północy – z plantacją leśną Kiwira, a od zachodu – z farmą awokado i misją braci morawskich. Mieszkańcy 23 okolicznych wsi utrzymują się głównie z rolnictwa, ręcznego cięcia drewna i wypalania węgla drzewnego. Do głównych zagrożeń rezerwatu należą gatunki inwazyjne, kłusownictwo, zajmowanie gruntów, wyrąb, handel dzikimi zwierzętami i roślinami oraz pożary wzniecane przy karczowaniu, wypalaniu węgla drzewnego i zbieraniu miodu.
Przyroda
Roślinność Rungwe układa się w piętra. Niższe partie zboczy w granicach rezerwatu porasta las górski, a na wysokości około 2600 m ciągnie się pas bambusów. Wyżej las przechodzi w strefę, w której przeważają wrzośce, a rosną też protee i Hagenia abyssinica. Wierzchołek zajmują łąki z rozproszonymi krzewami. Wypiera je sosna meksykańska – obcy gatunek, który przenika z sąsiedniej plantacji Kiwira i opanował już około 16,6% rezerwatu.
W rezerwacie żyje około 100 gatunków ssaków, ponad 230 gatunków ptaków, 45 gatunków płazów i 10 gatunków ryb. Gatunkami flagowymi rezerwatu są dujker tanzański i kipunja wyżynna. Kipunję odkryto tu w 2003 roku, a w 2006 roku na podstawie okazu z Rungwe opisano dla niej nowy rodzaj Rungwecebus. Od góry wzięły nazwy dwie żaby opisane w 1932 roku przez Arthura Loveridge’a, znane dziś jako Phrynobatrachus rungwensis i Probreviceps rungwensis.
Uwagi
- ↑ Wysokość według Global Volcanism Program. Tanzania Forest Conservation Group w The Arc Journal podaje 2981 m n.p.m.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Rungwe. Global Volcanism Program, Smithsonian Institution. [dostęp 2026-11-05]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Mount Rungwe Nature Reserve. „The Arc Journal”, s. 16–17, 2017-05. Tanzania Forest Conservation Group. [dostęp 2026-11-05]. (ang.).
- 1 2 3 4 Karen Fontijn. Physical volcanological study of the Rungwe volcanic province, Tanzania. „Afrika Focus”. 24 (1), s. 109–111, 2011. DOI: 10.21825/af.v24i1.18032. (ang.).
- ↑ Tim R.B. Davenport, William T. Stanley, Eric J. Sargis, Daniela W. De Luca, Noah E. Mpunga, Sophy J. Machaga, Link E. Olson. A New Genus of African Monkey, Rungwecebus: Morphology, Ecology, and Molecular Phylogenetics. „Science”. 312 (5778), s. 1378–1381, 2006. DOI: 10.1126/science.1125631. (ang.).
- ↑ Arthur Loveridge. New reptiles and amphibians from Tanganyika Territory and Kenya Colony. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 72, s. 375–387, 1932. (ang.).
- Darrel R. Frost: Amphibian Species of the World 6.2. American Museum of Natural History. [dostęp 2026-11-05]. (ang.).