Ryś

Ryś
Lynx
Kerr, 1792
Ilustracja
Ryś kanadyjski (Lynx canadensis)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

drapieżne

Podrząd

kotokształtne

Infrarząd

Feloidea

Rodzina

kotowate

Podrodzina

koty

Rodzaj

ryś

Typ nomenklatoryczny

Felis lynx Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

12 gatunków (w tym 8 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Zasięg występowania
Mapa występowania

Ryś (Lynx) – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). Dawniej zwany ostrowidzem.

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w lasach Europy (Portugalia, Hiszpania, Francja, Niemcy, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Białoruś, Ukraina, Polska, Czechy, Słowacja, Austria, Szwajcaria, Włochy, Słowenia, Węgry, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Macedonia, Serbia, Bułgaria i Rumunia), Azji (Rosja, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Turcja, Irak, Iran, Turkmenistan, Uzbekistan, Kazachstan, Mongolia, Chińska Republika Ludowa, Kirgistan, Tadżykistan, Afganistan, Pakistan, Indie, Nepal, Bhutan i Korea Północna) i Ameryki Północnej (Kanada, Stany Zjednoczone i Meksyk).

Charakterystyka

Długość ciała 65–110 cm, długość ogona 5–23 cm; masa ciała 5–29 kg (samce są o około 25% większe i cięższe od samic). Są to zwierzęta średniej wielkości, o uszach zaokrąglonych, zakończonych pędzelkami ciemnych, najczęściej czarnych włosów. Ciało rysia jest zakończone krótkim ogonem.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1792 roku brytyjski przyrodnik Robert Kerr w publikacji własnego autorstwa dotyczącej królestwa zwierząt. Na gatunek typowy Kerr wyznaczył (Linneuszowska tautonimia) rysia euroazjatyckiego (L. lynx).

Etymologia

  • Lynx (Linx): gr. λυγξ lynx, λυγκος lynkos ‘ryś’.
  • Lynceus (Lyncus, Lynchus): Linkeus (gr. Λυγκεύς Lynkeús, Λυγκέας Lynkéas), w mitologii greckiej jeden z Argonautów słynący z bystrego wzroku. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Felis lynx Linnaeus, 1758.
  • Pardina: zdrobnienie łac. pardus ‘lampart, pantera’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Felis pardina Temminck, 1827.
  • Cervaria: łacińskie określenie odnoszące się do jelenia; lupus cemarius – termin używany przez Pliniusza na określenie rysia. Gatunek typowy: Gray wymienił pięć gatunków – Felis isabellina Blyth, 1847 (= Felis lynx Linnaeus, 1758), Felis pardina Temminck, 1825, Felis rufa von Schreber, 1777, Lynx fasciatus Rafinesque, 1817, Felis maculata Horsfield & Vigors, 1829 (= Felis rufa von Schreber, 1777) – z których gatunkiem typowym jest Felis pardina Temminck, 1827.
  • Eucervaria: gr. ευ eu ‘typowy’; rodzaj Cervaria J.E. Gray, 1867.

Podział systematyczny

Rodzaj Lynx prawdopodobnie dzieli swój klad z rodzajami Puma, Prionailurus i Felis. Lynx pierwszy oddzielił się od głównej linii rozwojowej. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiary Status
IUCN
Lynx rufus (von Schreber, 1777) ryś rudy 4 podgatunki od południowej Kanady (od Kolumbii Brytyjskiej na wschód do Quebecu) na południe przez całe Stany Zjednoczone do środkowego Meksyku; zakres wysokości: 0–3500 m n.p.m. DC: 65–105 cm
DO: 9–11 cm
MC: 5,8–13,3 kg
 LC 
Lynx canadensis Kerr, 1792 ryś kanadyjski gatunek monotypowy tajga Alaski, środkowej i południowej Kanady (w tym Nowa Fundlandia) na południe wzdłuż Gór Skalistych do Kolorado (Stany Zjednoczone); zakres wysokości: 0–4310 m n.p.m. DC: 76–107 cm
DO: 5–12,7 cm
MC: 5–17,3 kg
 LC 
Lynx lynx (Linnaeus, 1758) ryś euroazjatycki 6 podgatunków Eurazja od Skandynawii i Francji na wschód po wschodnią Syberię i Chińską Republikę Ludową, na południe do Turcji, Kaukazu, północnego Iranu, Wyżyny Tybetańskiej i Himalajów; wytępiony z części zachodniej i środkowej Europy; zakres wysokości: 0–5500 m n.p.m. DC: 80–110 cm
DO: 16–23 cm
MC: 15–29 kg
 LC 
Lynx pardinus (Temminck, 1827) ryś iberyjski gatunek monotypowy południowo-zachodnia Hiszpania, reintrodukowany do południowej Portugalii; zakres wysokości: 0–1400 m n.p.m. DC: 68–82 cm
DO: 12,5–16 cm
MC: 7–14 kg
 VU 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  VU  – gatunek narażony.

Opisano również gatunki wymarłe: