Ryka Aoki (2025) | |
| Miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Zawód, zajęcie |
pisarka, nauczycielka, kompozytorka |
| Narodowość |
Amerykańska |
| Alma Mater | |
| Strona internetowa | |
Ryka Aoki – amerykańska autorka powieści, poezji i esejów. Wykłada język angielski w Santa Monica College oraz gender studuies na Antioch University.
Twórczość Ryka Aoki obejmuje tomy poezji Seasonal Velocities oraz Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul, a także powieści He Mele a Hilo i Światło niezwykłych gwiazd. Zarówno Seasonal Velocities, jak i Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul znalazły się w gronie finalistów Lambda Literary Awards.
Powieść Światło niezwykłych gwiazd była nominowana do Nagrody Hugo w 2022 oraz Nagrody im. Raya Bradbury’ego, a ponadto otrzymała Nagrodę Otherwise za 2021 podczas 46. konwentu Wiscon w maju 2023.
Urodzona w rodzinie japońsko-amerykańskiej, Ryka Aoki dorastała w południowej Kalifornii, w regionie San Gabriel Valley. Studiowała chemię na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles po tym jak jej rodzice początkowo zniechęcali ją do zostania pisarką. Jest pierwszym pokoleniem w swojej rodzinie, które ukończyło studia wyższe. Po ukończeniu studiów Aoki przez rok pracowała jako techniczka laboratoryjna w dziedzinie ochrony środowiska.
Ryka Aoki uzyskała tytuł magistra sztuk pięknych w dziedzinie kreatywnego pisania na Uniwersytecie Cornella oraz zdobyła nagrodę przyznawana przez Academy of American Poets – University Award. Została również uhonorowana przez California State Senate za swoją działalność przy Trans/Giving — serii występów w Los Angeles skierowanej do osób transpłciowych i niebinarnych.
Ryka Aoki opublikowała Seasonal Velocities w 2012 nakładem Trans-Genre Press. Zbiór zawiera poezję, eseje i opowiadania. Koncentruje się na ludzkim doświadczeniu oraz transpłciowych historiach miłości i przemocy.Aoki rozpoczęła pracę nad książką w ramach wcześniejszej umowy wydawniczej, która ostatecznie nie doszła do skutku. Następnie skontaktowała się z A. J. Bryce’em, twórcą Trans-Genre Project, internetowej bazy prac artystów transpłciowych. Przekonała go do rozszerzenia działalności o publikowanie książek dla społeczności trans, a Seasonal Velocities stało się pierwszą publikacją Trans-Genre Press. Według Bryce’a było to pierwsze dzieło zarówno stworzone przez osobę transpłciową, jak i wydane przez wydawnictwo prowadzone przez osoby trans. Książka ukazała się kilka miesięcy przed pierwszą publikacją Topside Press. Bryce przypisuje jej także impuls do powstania Lambda Literary Award for Transgender Poetry. Seasonal Velocities było nominowane do tej właśnie nagrody.
Będąca transpłciową kobietą Aoki powiedziała, że stara się pisać nie tylko dla innych osób transpłciowych, lecz także dla ich rodzin oraz szerszej publiczności. Jej książka He Mele a Hilo miała na celu przedstawienie typowego doświadczenia hawajskiego. Poza swoimi ksiązkami pisała również dla „Publishers Weekly”. Autorka wyraziła nadzieję, że poprzez pisanie dla ogólnego odbiorcy, a nie wyłącznie dla osób transpłciowych, może przyczynić się do postrzegania osób trans po prostu jako ludzi. Aoki napisała: Jeśli transpłciowa muzyczka może doprowadzić publiczność do łez, grając Chopina, to jak inaczej, jeśli nie jako człowieka, można ją postrzegać? A jeśli książka napisana przez queerową transpłciową Amerykankę pochodzenia azjatyckiego sprawia, że myślisz o własnych plażach, własnych zachodach słońca albo o ukochanej zmarłej babci, z którą wciąż czujesz potrzebę rozmowy, to jakie jeszcze silniejsze świadectwo naszej wspólnej człowieczeństwa może istnieć?.
W 2009 roku wystąpiła w dokumencie Diagnosing Difference w reżyserii Annalise Ophelian. W następnym roku pojawiła się w filmie Angelo Madsen Minax Riot Acts: Flaunting Gender Deviance in Music Performance. Aoki została również wymieniona jako autorka scenariusza w filmie science fiction Transfinite z 2019.
Wywiad z Ryka Aoki został opublikowany w książce z 2014 Queer and Trans Artists of Color: Stories of Some of Our Lives, autorstwa Nia King, która została uznana za jedną z najlepszych książek non-fiction o tematyce transpłciowej 2014 przez „The Advocate”. Aoki odbyła trasę występów z Tranny Roadshow oraz Fully Functional Cabaret, tworząc widoczną przestrzeń performatywną dla osób transpłciowych w całych Stanach Zjednoczonych.
W 2015 Ryka Aoki opublikowała swój pierwszy tom poezji poświęcony wyłącznie jej, zatytułowany Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul. Cat Fitzpatrick zrecenzowała i pochwaliła ten zbiór w Lambda Literary Review. Książka była nominowana do Lambda Literary Award for Transgender Poetry.
W 2021 opublikowała powieść Światło niezwykłych gwiazd. Według niej książka była częściowo inspirowana historią Teda Ngoy, kambodżańsko-amerykańskiego przedsiębiorcy znanego jako „Donut King”, twierdząc, że chciała otworzyć własny literacki sklep z pączkami. Powieść została opisana w recenzji „Kirkus Reviews” jako utwór pełen apetycznych opisów jedzenia oraz poruszających refleksji nad muzyką. Maya Gittelman z Tor.com określiła książkę jako często dającą radość w czytaniu… ale też często bolesną w odbiorze. Alana Joli Abbott w Den of Geek opisała ją jako niezwykle poruszającą opowieść o nadziei i odkupieniu.
W 2023 pisarka została również laureatką nagrody Jim Duggins, PhD Outstanding Mid-Career Novelist Prize przyznawanej przez Lambda Literary Foundation. Wyróżnieniu towarzyszyła nagroda finansowa w wysokości 5 000 $.
W 2025 redagowała antologię We're Here: The Best Queer Speculative Fiction 2024 wraz z Charlesem Payseur.
Ryka Aoki posiada czarny pas w judo, które zaczęła trenować w wieku 9 lat. Jest byłą juniorską mistrzynią kraju w judo oraz pełniła funkcję głównej trenerki judo na Uniwersytecie Cornella i Uniwersytecie Kalifornijskim.
Według sdanych z 2021 Aoki prowadziła Supernova Martial Arts – program sztuk walki i samoobrony – oraz prowadziła seminaria z zakresu samoobrony w południowej Kalifornii. Na temat nauczania samoobrony Aoki stwierdziła: Uważam, że każdy zasługuje na jak największe poczucie bezpieczeństwa, ale kiedy zaczynałam, wiele zajęć z samoobrony, było prowadzonych przez osoby cispłciowe, które nie rozumiały różnych problemów, z jakimi mierzy się kobieta transpłciowa, a nawet rodzaju przemocy, który jest zupełnie inny.
| Polski tytuł | Oryginalny tytuł | Rok oryginalnego wydania | Oryginalny wydawca | Oryginalny ISBN | Polski wydawca | Polski ISBN | Komentarz |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| - | He Mele A Hilo | 2014 | Topside Signature | ISBN 978-1-4895-2041-8 | - | - | |
| Światło niezwykłych gwiazd | Light from Uncommon Stars | 2021 | Tor Books | ISBN 978-1-250-78906-8 | Wydawnictwo Mag | ISBN 978-83-68591-20-0 | W Polsce powieść wydana w ramach serii Uczta Wyobraźni |
| Oryginalny tytuł | Rok oryginalnego wydania | Oryginalny wydawca | Oryginalny ISBN |
|---|---|---|---|
| Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul | 2015 | Biyuti publishing | ISBN 978-0-9919008-5-5 |
| Oryginalny tytuł | Rok oryginalnego wydania | Publikacja | Oryginalny wydawca |
|---|---|---|---|
| The Gift | 2014 | Where We’re Going We Don’t Need Roads | Unknown Binding |
| Oryginalny tytuł | Rok oryginalnego wydania | Oryginalny wydawca | Oryginalny ISBN |
|---|---|---|---|
| Seasonal Velocities | 2012 | Trans-Genre Press | ISBN 978-0-9851105-0-5 |
| The Great Space Adventure | 2019 | Flamingo Rampant | ISBN 9781999156213 |