Rzesza

Ten artykuł od 2025-06 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.
Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
„Proklamacja Cesarstwa Niemieckiego” – obraz olejny, Anton von Werner, 1885

Rzesza (niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego, stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych.

Można wyróżnić cztery okresy historyczne, w których państwowość niemiecka określana była w ten sposób:

Pod względem prawnym pierwszy z powyższych organizmów przestał istnieć w 1806 r., natomiast trzy kolejne nazwy odnoszą się do pojedynczego podmiotu prawa międzynarodowego, utworzonego w 1867 r. jako Związek Północnoniemiecki (niem. Norddeutscher Bund) i pomimo kilkukrotnych zmian terytorium, ustroju oraz nazwy, zachowującego odtąd ciągłość prawną, jako Niemcy.

Historia

Nazwa zrodziła się w średniowieczu, kiedy wskutek podziałów plemiennych i feudalnych Królestwo Niemieckie, będące rdzeniem Świętego Cesarstwa Rzymskiego, przybrało postać związku kilkuset księstw, biskupstw, opactw, miast, hrabstw i drobniejszych majątków, cieszących się szeroką autonomią, ale uznających zwierzchnictwo elekcyjnego króla niemieckiego, będącego również cesarzem rzymskim.

Cesarstwo Niemieckie, powstałe w 1871 roku w wyniku przekształcenia Związku Północnoniemieckiego, przyjęło formułę „Rzesza Niemiecka” za swoją urzędową nazwę, dla podkreślenia ciągłości historycznej względem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. „Rzesza” (w różnych kontekstach jako „Rzesza Niemiecka” czy „Rzesza Wielkoniemiecka”) pozostała oficjalną nazwą niemieckiego państwa narodowego aż do 1945 roku, obejmując trzy odrębne okresy historyczne: Cesarstwo Niemieckie, Rzeszę Niemiecką (Republikę Weimarską) i III Rzeszę. Mimo że te trzy okresy charakteryzowały się skrajnie różnymi ustrojami politycznymi (monarchia, republika, dyktatura dyktatura faszystowska), nieprzerwane używanie nazwy „Rzesza” miało podkreślić, że kolejne formy państwa niemieckiego, pomimo zmian ustrojowych, są kontynuacją tego samego organizmu państwowego, a nie zupełnie nowymi tworami. Nazwa ta miała również na celu wzmocnienie idei narodowej i legitymizacji władzy w danym okresie.

Nazwa wyszła z oficjalnego użycia po II wojnie światowej, na skutek procesu denazyfikacji, ponieważ kojarzyła się z imperialistycznymi ambicjami i nacjonalistycznym światopoglądem. Powstanie w 1949 roku dwóch państw niemieckich – Republiki Federalnej Niemiec (RFN) i Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) – ostatecznie utrwaliło koniec „Rzeszy” jako oficjalnego określenia Niemiec.

Etymologia oraz użycie w innych językach

Etymologia: Germańskie słowo *rikaz zostało zapożyczone z języków celtyckich i pochodzi od słowa *rīxs – „król”, to zaś wywodzi się z praindoeuropejskiego tematu *reg, oznaczającego „rządzić, władać”.

Pokrewieństwo z innymi językami indoeuropejskimi
Słowo „rzesza” w innych językach germańskich
Słowo „rzesza” występuje w nazwach państw
Słowo „rzesza” występuje w nazwach parlamentów
Słowo „rzesza” w językach słowiańskich

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Online Etymology Dictionary: rex. etymonline.com. [dostęp 2013-03-21].
  2. ↑ Online Etymology Dictionary: rich. etymonline.com. [dostęp 2013-03-21].