SCADA (ang. Supervisory Control And Data Acquisition) – system informatyczny nadzorujący przebieg procesu technologicznego lub produkcyjnego. Jego główne funkcje obejmują zbieranie aktualnych danych (pomiarów), ich wizualizację, sterowanie procesem, alarmowanie oraz archiwizację danych.
Termin SCADA zwykle odnosi się do systemu komputerowego, który pełni rolę nadrzędną (centralną) w stosunku do zdalnych urządzeń końcowych (RTU, ang. Remote Terminal Unit). Urządzenia RTU zbierają informacje o stanie urządzeń technicznych poprzez pomiary wielkości ciągłych (np. natężenia prądu, prędkości przepływu płynu czy temperatury) oraz dyskretnych (o wartościach rozdzielnych, np. stan zaworu otwarty/zamknięty, pozycja przełącznika 1,2,...n) i transmitują je do centralnego systemu SCADA, a także przyjmują polecenia z systemu centralnego i według nich oddziałują na urządzenia (np. włączają i wyłączają, ustawiają zadane parametry pracy). Rolę RTU mogą pełnić uniwersalne sterowniki (PLC, ang. programmable logic controller) bądź specjalizowane urządzenia, w tym modułowe (o konfiguracji sprzętowej dostosowywanej do potrzeb). Poza podstawowymi funkcjami RTU zbierania danych i przekazywania poleceń sterujących, mogą one pełnić rolę lokalnych sterowników lub zabezpieczeń, prowadząc automatyczny nadzór i sterowanie urządzeniami (np. wykrywanie nieprawidłowości w pracy urządzeń i ich zatrzymywanie lub wyłączanie).
Centralnym składnikiem systemu SCADA jest baza danych przechowująca bieżące informacje o stanie urządzeń biorących udział w nadzorowanym procesie technologicznym. W bazie tej zapisywane są także informacje o wszystkich istotnych zdarzeniach zachodzących w urządzeniach, zarówno typowych, jak i alarmowych (np. fakt włączenia lub wyłączenia urządzenia, wykonania sterowania urządzeniem, przekroczenia przez nadzorowane parametry zadanych progów ostrzegawczych i alarmowych) oraz informacje archiwalne. Z bazą danych współpracuje podsystem łączności, wymieniający informacje z RTU, oraz podsystem wizualizacji i raportowania, udostępniający operatorom informacje w postaci schematów, wykresów i zestawień tabelarycznych. Za pośrednictwem systemu SCADA operatorzy zadają generalne parametry procesu, nadzorują jego przebieg i w razie potrzeby prowadzą proces w trybie ręcznym czy awaryjnym.
Interfejs HMI (ang. Human Machine Interface) – to interfejs komunikacyjny, umożliwiający interakcję operatora z maszyną. Często występuje w postaci paneli HMI.
Przedstawia informacje o instalacji w formie diagramów synoptycznych. Interfejs HMI jest połączony z komputerem nadzorującym SCADA w celu dostarczania danych w czasie rzeczywistym do sterowania diagramami synoptycznymi, wyświetleniami alarmów i wykresami trendów.
Interfejs HMI realizuje podstawowe funkcje systemu SCADA, ale to SCADA jest systemem nadrzędnym. Co więcej, to SCADA ma kontrolę nad całością procesu, a panel HMI – zazwyczaj tylko nad pojedynczą maszyną (sterowanie lokalne). Nowoczesne systemy SCADA łączą w sobie obie te funkcje, stąd często nazywane są systemami HMI/SCADA.
Systemy SCADA zbudowane są z 3 komponentów: