Sasanka (Pulsatilla Mill.) – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych. Należy do niego ok. 40 gatunków. Rozprzestrzenione są one szeroko w strefie umiarkowanej półkuli północnej. W Polsce występuje 6 gatunków sasanki (wszystkie podlegają ochronie gatunkowej). Zasiedlają nasłonecznione i suche murawy zakwitając zwykle wczesną wiosną, krótko po stopnieniu śniegów. Kwiaty zapylane są przez owady, zwłaszcza pszczoły, a owoce rozprzestrzeniane są przez wiatr. Ze względu na efektowne, duże kwiaty uprawiane są jako rośliny ozdobne. Są blisko spokrewnione z zawilcami i w wielu ujęciach systematycznych rodzaje te bywają łączone.
Zasięg rodzaju obejmuje znaczną część Europy – bez Islandii, Portugalii i wysp na Morzu Śródziemnym (rośnie tu w sumie 8 gatunków) i Azji – na południu tego kontynentu sięgając po Turcję, Iran, Pakistan i południowe Chiny. Najbardziej zróżnicowany jest w Azji Środkowej i Wschodniej – w Chinach obecnych jest 11 gatunków. W Ameryce Północnej zasięg rodzaju obejmuje północno-zachodnią część kontynentu sięgając na południe do Kalifornii, Nowego Meksyku i Illinois. Na tym kontynencie rodzaj reprezentowany jest tylko przez dwa gatunki.
Byliny z prosto wzniesionym kłączem, silnie rozgałęziającym się w górnej części, stąd często rosnące kępiasto, nieprzekraczające 20 cm wysokości w czasie kwitnienia, ale o pędach wydłużających się w czasie owocowania. Rośliny często pokryte długimi, miękkimi włoskami.
Odziomkowe, długoogonkowe. Blaszka liściowa dłoniasto lub nieparzysto pierzasto podzielona, zwykle 2–4-krotnie z wąskimi odcinkami liści, z użyłkowaniem dłoniastym, liście silnie jedwabisto owłosione przynajmniej za młodu.
Wyrastają pojedynczo na szczytach łodyżek kwiatowych, na których znajduje się okółek trzech siedzących, silnie podzielonych liści, określanych też mianem podsadek. Okwiat niezróżnicowany, składający się z 5 lub 6 listków, identyfikowanych z działkami kielicha (płatków korony brak). Listki te (działki) są jedwabiście owłosione od zewnątrz, zwykle purpurowe lub fioletowe, czasem białe, żółte, jasnoniebieskie, czerwone do czarniawych. Pręciki są liczne, przy czym często najbardziej zewnętrzny okółek zredukowany jest do prątniczków, pełniących funkcję miodników. Pylniki są żółte lub purpurowe, podługowate do nitkowatych. Słupki liczne, z pojedynczymi zalążkami w zalążniach. Szyjki słupków długie, szczeciniasto owłosione.
Liczne niełupki z silnie wydłużającą się, owłosioną szyjką słupka. Skupienie owoców stanowi owoc zbiorowy (zwane czasem jest też owocostanem) i ma kształt kulisty z powodu wydłużonych i rozpostartych we wszystkie strony wydłużonych szyjek słupków.
Systematyka
Pozycja systematyczna
W pierwszych pracach systematycznych Linneusza (Species Plantarum 1753) gatunki zaliczane później do tego rodzaju włączone zostały do rodzaju zawilecAnemone. Później jednak dominował w systematyce pogląd o odrębności rodzaju Pulsatilla ustalony też wcześnie, bo już w 1754 roku przez Philipa Millera. Kwestia odrębności rodzaju Pulsatilla wróciła w końcu XX wieku wraz z analizami filogenetycznymi bazującymi na cechach molekularnych i morfologicznych. W ich rezultacie bowiem zaproponowano włączenie kilku linii rozwojowych sztucznie rozdzielanych, a tworzących jeden klad określany mianem rodzaju zawilecAnemonesensu lato.
Kluczowe znaczenie dla wyodrębnienia rodzaju Pulsatilla miało odkrycie, że Anemonesensu lato nie tworzy grupy monofiletycznej, lecz stanowi parafiletycznygrad ewolucyjny prowadzący do pary rodzajów powojnikClematis i Anemoclema (wcześniej uznawano, że cała grupa Anemonesensu lato jest monofiletyczna, ponieważ w badaniach w latach 90. użyto rodzaju Clematis w roli grupy zewnętrznej). Ze względu na rozpoznawalność i znaczenie rodzaju Clematis, jego włączenie do rodzaju Anemone uznano za zbyt wywrotowe dla klasyfikacji i w efekcie dla jego zachowania wrócono do koncepcji podziału całej grupy Anemone na drobne, monofiletyczne rodzaje, w tym też ponownie wyodrębniając rodzaj sasanka Pulsatilla. Rodzaj jako akceptowany figuruje w aktualizowanych bazach taksonomicznych takich jako Plants of the World Online, World Flora Online, Catalogue of Life.
Rodzaj klasyfikowany jest do plemienia Anemoneae z podrodziny Ranunculoideae i rodziny jaskrowatychRanunculaceae.
↑Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2021-03-26](ang.).
123456I.I.KucowaI.I., Pulsatilla Miller, Sasanka, [w:] AdamA.Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom IV, t. IV, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 39-40, ISBN83-01-05853-6.
123456789Wang Wencai; Bruce Bartholomew:Pulsatilla Miller.[w:] Flora of China [on-line].eFloras.org.[dostęp 2022-12-31].
12ZbigniewZ.MirekZbigniewZ., HalinaH.Piękoś-MirkowaHalinaH., AdamA.ZającAdamA., MariaM.ZającMariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 53, ISBN978-83-62975-45-7.
12Sara B. Hoot, Anton A. Reznicek, Jeffrey D. Palmer.Phylogenetic Relationships in Anemone (Ranunculaceae) Based on Morphology and Chloroplast DNA.„Systematic Botany”.19, 1,1994. DOI: 10.2307/2419720.
↑Anemone Linnaeus.Flora of North America.[dostęp 2010-03-03].(ang.).
12Maarten J.M.M.J.M.ChristenhuszMaarten J.M.M.J.M., Michael F.M.F.FayMichael F.M.F., James W.J.W.ByngJames W.J.W., The Global Flora, Plant Gateway, 2018, s. 73, ISBN978-0-9929993-5-3.
↑Pulsatilla Mill..[w:] The World Flora Online [on-line].[dostęp 2022-12-31].
↑Pulsatilla Mill..[w:] Catalogue of Life [on-line].[dostęp 2022-12-31].
↑Genus Pulsatilla Mill..[w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line].USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System.[dostęp 2022-12-31].
↑Wiesław Gawryś:Słownik roślin zielnych.Kraków:Officina botanica,2008,s.150-151. ISBN978-83-925110-5-2.
.jpg)
_K%C3%B5rvemaal.jpg)
