| Data i miejsce urodzenia |
21 listopada 1873 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
1944 |
| Zawód, zajęcie |
poeta, pisarz, działacz społeczny |
Sergiusz Rudkowski (ur. 18 sierpnia 1873 we wsi Pułganów (Pułhanów) w powiecie Łuckim, zm. wiosną 1944 tamże) – karaimski poeta, pisarz, działacz karaimski, pseudonim Ha-Roddi nawiązuje do wcześniejszej postaci nazwiska rodziny Rudkowskich: Rudy.
Pochodził z rodziny wołyńskich Karaimów, był synem Zachariasza i Zary z Sinanich.
Był absolwentem szkoły realnej (ros. Reaľnogo Učilišča) w Łucku. Jako działacz społeczny i czynny uczestnik ruchu odnowy języka karaimskiego miał możliwość uczestnictwa w pierwszym Ogólnorosyjskim Zjeździe Karaimów w Eupatorii w 1911 r. w charakterze obserwatora. W r. 1913 założył i redagował rosyjskojęzyczne czasopismo Sabach [tłum.: Poranek], poruszając w nim zagadnienia społeczne Karaimów. Z powodu wojny, ukazał się tylko jeden tom tego czasopisma z datą 1914.
Do rewolucji w 1917 r. pracował jako sekretarz sądu we Włodzimierzu Wołyńskim, skąd, podczas trwania rewolucji, będąc carskim urzędnikiem, był ewakuowany przed wojskami niemieckimi i przebywał przez pewien czas w Kijowie oraz na Krymie. Z tym ostatnim wiązały go także więzi rodzinne; niejednokrotnie odwiedzał Krym przed wybuchem I Wojny Światowej. Po wojnie wjazd na teren Związku Radzieckiego był już utrudniony, toteż podróże te stały się rzadkie.
W 1918 r. powrócił do Łucka i do 1933 r. pracował jako adiunkt kancelaryjny w Izbie Skarbowej. 9 sierpnia 1923 r. ożenił się z Tamarą Majewską, będącą pochodzenia polskiego i rosyjskiego. Był to jeden z pierwszych mieszanych związków małżeńskich wśród Karaimów w Łucku. Ślubu udzielił im p.o. hazzana Mojsej Nowicki.
W latach 1917–1929, gdy nie było w Łucku hazzana (po śmierci Jakuba Leonowicza), Sergiusz Rudkowski rejestrował akty ślubu, urodzeń i zgonu w gminie karaimskiej. Od 23 kwietnia 1922 r. pełnił funkcję prezesa Zarządu Gminy Karaimskiej w Łucku, jednak pismem z dnia 15 sierpnia 1925 r. zrezygnował on z tej funkcji, pisząc: „ze względu swego słabego zdrowia nadal zajmować stanowiska prezesa nie mogę i z dniem dzisiejszym rezygnuję.” Kilka lat później, 10 maja 1931 r. funkcję tę objął raz jeszcze, jednak tym razem na okres zaledwie dwóch i pół miesięcy (do 29 lipca 1931 r.) – i tym razem powodem rezygnacji było pogorszenie stanu zdrowia. W późniejszych latach był on członkiem Zarządu Gminy.
Po przejściu na emeryturę osiedlił się wraz z żoną Tamarą i synami Selimem i Nazimem w Rafałówce (pow. sarneński, ok. 75 km na północny wschód od Łucka).
Wybuch II Wojny Światowej zastał go w Rafałówce. Aby uniknąć wywiezienia przez NKWD na Syberię, kilkakrotnie opuszczał rodzinę, by znaleźć schronienie w Łucku, m.in. w tamtejszym karaimskim domu gminnym. Chcąc uniknąć przejęcia swych rękopisów przez osoby niepowołane, na początku 1940 r. większość z nich spalił, w tym także będący na ukończeniu słownik karaimsko-polsko-niemiecki. W późniejszym okresie, po ataku III Rzeszy na Związek Radziecki latem 1941 r., gdy terror Sowietów nieco zelżał, Sergiusz Rudkowski zaczął ponownie spisywać część swych dzieł. W 1942 r. stracił syna, Selima. W 1943 r. wrócił wraz z rodziną do Łucka. Zmarł wiosną 1944 r. W 1945 rodzina Rudkowskich emigrowała do Polski.
Na co dzień posługiwał się trzema językami: karaimskim, polskim i rosyjskim. W domu, jako że żona, Tamara, karaimskiego nie znała, jedynie polskim i rosyjskim. Dobrze znał także języki ukraiński i niemiecki, biernie zaś hebrajski i turecki.
Jego prawnukiem jest Michał Németh, turkolog i hungarysta, profesor nauk humanistycznych w dyscyplinie językoznawstwo pracujący na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Był autorem zajmującym się przede wszystkim poezją. Oprócz wierszy napisał także kilka broszur, wspomnień, podań historycznych i utworów scenicznych w języku karaimskim, a także broszurę w języku polskim wydaną w Łucku w 1932 r. pt. Krwawe echo Humania na Wołyniu (Rzeź Kotowska 1768 r.). Jego autorstwa był również fragment prozy w języku rosyjskim V” Evpatoriu i obratno... Łącznie Sergiusz Rudkowski opublikował po karaimsku (według stanu wiedzy) 22 pozycje, a dalszych 12 wierszy pozostaje w rękopisie.