Sexploitation

Sexploitation – historyczny podgatunek kina eksploatacji i klasy B, którego cechą charakterystyczną było eksponowanie nagości, seksualności i erotyki. Nurt ten rozwijał się intensywnie od końca lat 50. do połowy lat 70. XX wieku, głównie w Stanach Zjednoczonych oraz Europie Zachodniej .

Filmy z podgatunku sexploitation charakteryzowały się niskim budżetem, sensacyjną i powierzchowna fabułą oraz głośną kampanią reklamową. Odegrały one kluczową rolę w przesuwaniu granic obyczajowych w kinie przed legalizacją pornografii w latach 60./70. w krajach zachodnich.

Historia

Początki i omijanie cenzury (lata 50. XX wieku)

Wczesne formy sexploitation powstawały w warunkach surowej cenzury, na którą składały się wskazania Kodeksu Haysa i prawa stanowe karające „obsceniczność, co skutecznie blokowało pokazywanie kontrowersyjnych treści (erotyka, niewłaściwe czy też aspołeczne zachowanie, krytyka religii chrześcijańskiej) w oficjalnym obiegu. Twórcy znajdowali więc luki prawne, tworząc „filmy higieniczne” (ang. hygiene films), które pod pretekstem edukacji medycznej lub ostrzegania przed chorobami wenerycznymi i rozwiązłością, pokazywały sceny rozbierane. Innym wczesnym nurtem były filmy o naturystach (ang. nudist camp films), prezentujące zdrowy, wolny od krepujących ubrań styl życia.

Złota era (lata 60. i 70. XX wieku)

W latach 60. złagodzenie przepisów dotyczących cenzury obyczajowej doprowadziło do eksplozji popularności nurtu. Filmy te zaczęły regularnie trafiać do kin samochodowych oraz kin niezależnych (ang. grindhouses(inne języki)). W tym okresie wykształcił się specyficzny, eksploatacyjny styl, łączący motywy erotyczne z humorem, akcją czy dreszczykiem emocji.

Schyłek nurtu

Zmierzch kina sexploitation nastąpił w połowie lat 70. Kluczowym czynnikiem była tzw. „porno moda” (ang. porno chic) związana z sukcesem filmów takich jak Głębokie gardło (1972), które znormalizowały obecność twardej pornografii w kinach. Część twórców sexploitation zajęła się zatem produkcją filmów pornograficznych, podczas gdy inni filmowcy, tacy jak Radley Metzger czy Jesus Franco, zaczęli śmielej eksploatować wątki erotyczne, tworząc w ten sposób podwaliny pod współczesne kino erotyczne.

Główne podgatunki i nurty pokrewne

Kino sexploitation często mieszało się z innymi odmianami kina klasy B, tworząc popularne podgatunki:

kobiety w więzieniu(inne języki) (ang. Women in Prison – WIP) – filmy skupiające się na brutalności, upokorzeniu i erotyce wewnątrz fikcyjnych zakładów karnych dla kobiet
nazisploitation – nurt wykorzystujący scenerię II wojny światowej i motywy nazistowskie do tworzenia szokujących, brutalnych treści, które nierzadko miały charakter sadomasochistyczny
rape and revenge – filmy oparte na motywie drastycznej napaści seksualnej na główną bohaterkę oraz jej późniejszej, krwawej zemsty na oprawcach

Kluczowi twórcy

Do najważniejszych reżyserów i producentów, którzy ukształtowali estetykę nurtu, należą:

Russ Meyer – uznawany za „króla sexploitation”, twórca kultowych filmów takich jak Faster, Pussycat! Kill! Kill! (1965) czy Vixen! (1968), charakteryzujących się przerysowanym stylem i obsadzaniem aktorek o obfitych piersiach
Jesús Franco – hiszpański reżyser, łączący erotykę z horrorem gotyckim (np. Vampyros Lesbos)
Tinto Brass – włoski reżyser, który nadał nurtowi artystyczny, wysokobudżetowy sznyt (m.in. Salon Kitty z 1976 r. oraz głośny Kaligula z 1979 r.)
Radley Metzger(inne języki) – amerykański filmowiec, która wprowadził do gatunku europejską estetykę i wysoką jakość techniczną

Przypisy

↑ EphraimE. Katz EphraimE., The Film Encyclopedia, Fourth Edition, New York: HarpersCollins Publishers, 2001, s. 1242-1243 (ang.).
↑ KonradK. Szlendak KonradK., Schwytani w ekstazie, czyli na tropie pionierów europejskiego kina erotycznego, [w:] PiotrP. Kletowski (red.), Europejskie Kino Gatunków 2, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 281-282, ISBN 978-83-233-4803-0 (pol.).
↑ EricE. Schaefer EricE., Bold! Daring! Shocking! True!: A History of Exploitation Films, 1919-1959, London & Durham: Duke University Press, 1999, s. 17-41 (ang.).
↑ EticE. Schaefer EticE., Pandering To The ”Goon Trade”: Framing The Sexploitation Audience Through Advertising, [w:] JeffreyJ. Sconce (red.), Sleaze Artists: Cinema At The Margins Of Taste, Style, and Politics, Durham and London: Duke University Press, 2007, s. 19-35 (ang.).
↑ EricE. Schaefer EricE., Gauging a Revolution: 16 mm Film And The Rise Of The Pornographic Feature, [w:] LindaL. Williams (red.), Porn Studies, Durham and London: Duke University Press, 2004, s. 393 (ang.).
↑ RobR. King RobR., Man of Taste: The Erotic Cinema of Radley Metzger, New York: Columbia University Press, 2025 (ang.).
↑ JulianJ. Grainger JulianJ., StephenS. Thrower StephenS., Flowers of Perversion, Volume 2: The Delirious Cinema of Jesús Franco, London: Strange Attractor Press, 2019 (ang.).

Zobacz też

[1] EphraimE. Katz EphraimE., The Film Encyclopedia, Fourth Edition, New York: HarpersCollins Publishers, 2001, s. 1242-1243 (ang.).

[2] KonradK. Szlendak KonradK., Schwytani w ekstazie, czyli na tropie pionierów europejskiego kina erotycznego, [w:] PiotrP. Kletowski (red.), Europejskie Kino Gatunków 2, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 281-282, ISBN 978-83-233-4803-0 (pol.).

[3] EricE. Schaefer EricE., Bold! Daring! Shocking! True!: A History of Exploitation Films, 1919-1959, London & Durham: Duke University Press, 1999, s. 17-41 (ang.).

[4] EticE. Schaefer EticE., Pandering To The ”Goon Trade”: Framing The Sexploitation Audience Through Advertising, [w:] JeffreyJ. Sconce (red.), Sleaze Artists: Cinema At The Margins Of Taste, Style, and Politics, Durham and London: Duke University Press, 2007, s. 19-35 (ang.).

[5] EricE. Schaefer EricE., Gauging a Revolution: 16 mm Film And The Rise Of The Pornographic Feature, [w:] LindaL. Williams (red.), Porn Studies, Durham and London: Duke University Press, 2004, s. 393 (ang.).

[6] RobR. King RobR., Man of Taste: The Erotic Cinema of Radley Metzger, New York: Columbia University Press, 2025 (ang.).

[7] JulianJ. Grainger JulianJ., StephenS. Thrower StephenS., Flowers of Perversion, Volume 2: The Delirious Cinema of Jesús Franco, London: Strange Attractor Press, 2019 (ang.).