Sferomalwa

Sferomalwa
	; Sferomalwa szkarłatna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	ślazowce
Rodzina	ślazowate
Rodzaj	sferomalwa
	Nazwa systematyczna
	Sphaeralcea A.F.C.P. Saint-Hilaire; Fl. Brasil. Mer. 1: ed. fol. 163; ed. qu. 209. 18 Jul 1827 ('1825')
	Typ nomenklatoryczny
	S. cisplatina A.F.C.P. Saint-Hilaire
	Multimedia w Wikimedia Commons

Sferomalwa (Sphaeralcea A. Gray) – rodzaj roślin z rodziny ślazowatych. Należą do niego co najmniej 53 gatunki, a w sumie ok. 60. 26 gatunków występuje w zachodniej i centralnej części Stanów Zjednoczonych, poza tym rosną w Meksyku i Ameryce Południowej – w Argentynie, Boliwii, Brazylii, Chile i w Paragwaju. Rośliny te rosną w miejscach suchych, otwartych, skalistych, na przydrożach. Kilka gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne, cenione ze względu na efektowne kwiaty i odporność na suszę. Inne używane są jako lecznicze. Ekstrakt z Sph. angustifolia używany jest do wyrobu odżywek do włosów.

Morfologia

Pokrój: Zielne rośliny wieloletnie lub jednoroczne, czasem drewniejące u nasady osiągające do 1,5 m wysokości. Pędy rzadko nagie, zwykle srebrzysto owłosione, z włoskami gwiazdkowatymi. Łodyga prosto wzniesiona, płożąca lub podnosząca się.

Liście: Skrętoległe, ogonkowe lub siedzące, okrągławe, trójkątne, sercowate do lancetowatych i równowąskich. Niepodzielone, dłoniasto klapowane lub wcinane. Brzeg blaszki cały, karbowany lub piłkowany. U nasady znajdują się trwałe lub szybko odpadające przylistki.

Kwiaty: Kwiaty skupione w szczytowe groniaste lub wiechowate kwiatostany, czasem też pojedyncze lub w wierzchotkach w kątach liści. Kwiaty wsparte kieliszkiem, utworzonym z trzech listków zrośniętych lub nie, różnego kształtu u różnych gatunków. Działki kielicha w liczbie 5. Płatki, także w liczbie 5, szkarłatne lub pomarańczowe, rzadko białe, różowe lub czerwone. Pręciki liczne, w dwóch seriach, zrośnięte w kolumnę otaczającą słupkowie. Jednokomorowych zalążni jest zwykle od 5 do 30 i tyle samo jest nitkowatych szyjek słupków, u dołu zrośniętych. W każdej komorze znajduje się 1, 2 lub 3 zalążki.
Owoce: Rozpadający się, złożony z 5–30 jednokomorowych rozłupek zawierających 1, 2 lub 3 nasiona.

Systematyka

Rodzaj z plemienia Malveae z podrodziny ślazowych Malvoideae Burnett z rodziny ślazowatych Malvaceae. Gatunki w obrębie tego rodzaju są często trudne do oznaczenia ze względu na zmienność, tworzenie mieszańców, niejasne granice międzygatunkowe.

Wykaz gatunków

Sphaeralcea aboriginum (B.L. Rob.) Jeps.
Sphaeralcea ambigua A. Gray
Sphaeralcea angusta (A. Gray) Fernald
Sphaeralcea angustifolia (Cav.) G.Don
Sphaeralcea australis Speg.
Sphaeralcea axillaris S. Watson
Sphaeralcea bonariensis (Cav.) Griseb.
Sphaeralcea brevipes (Phil.) Krapov.
Sphaeralcea caespitosa M.E. Jones
Sphaeralcea chenopodifolia Rodrigo
Sphaeralcea coccinea (Nutt.) Rydb. – sferomalwa szkarłatna
Sphaeralcea cordobensis Krapov.
Sphaeralcea coulteri (S. Watson) A. Gray
Sphaeralcea crispa Hook. & Baker f.
Sphaeralcea davidsonii (B.L. Rob.) Jeps.
Sphaeralcea densiflora (S. Watson) Jeps.
Sphaeralcea digitata (Greene) Rydb.
Sphaeralcea emoryi Torr. ex A. Gray
Sphaeralcea endlichii Ulbr.
Sphaeralcea fendleri A. Gray
Sphaeralcea fremontii (Torr. ex A. Gray) Jeps.
Sphaeralcea fulva Greene
Sphaeralcea fumariensis (S.L. Welsh & N.D. Atwood) N.D. Atwood & S.L. Welsh
Sphaeralcea gierischii N.D. Atwood & S.L. Welsh
Sphaeralcea grossulariifolia (Hook. & Arn.) Rydb.
Sphaeralcea hainesii Brandegee
Sphaeralcea hastulata A. Gray
Sphaeralcea incana Torr. ex A. Gray
Sphaeralcea janeae (S.L. Welsh) S.L. Welsh
Sphaeralcea laxa Wooton & Standl.
Sphaeralcea leptophylla (A. Gray) Rydb.
Sphaeralcea lindheimeri A. Gray
Sphaeralcea mendocina Phil.
Sphaeralcea miniata (Cav.) Spach
Sphaeralcea moorei (S.L. Welsh) N.D. Atwood & S.L. Welsh
Sphaeralcea munroana (Douglas ex Lindl.) Spach ex A.Gray
Sphaeralcea obtusiloba G. Don
Sphaeralcea orbiculata (Greene) Jeps.
Sphaeralcea orcuttii Rose
Sphaeralcea palmeri Rose
Sphaeralcea parryi (Greene) Jeps.
Sphaeralcea parvifolia A. Nelson
Sphaeralcea pedatifida (A. Gray) A. Gray
Sphaeralcea philippiana Krapov.
Sphaeralcea polychroma La Duke
Sphaeralcea procera Ced.Porter
Sphaeralcea psoraloides S.L. Welsh
Sphaeralcea purpurata Krapov.
Sphaeralcea rusbyi A. Gray
Sphaeralcea sandemanii J.F. Macbr.
Sphaeralcea sulphurea S. Watson
Sphaeralcea velutina C. Presl
Sphaeralcea wrightii A. Gray

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-11-02] (ang.).
1 2 Sphaeralcea. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2016-11-02].
1 2 3 4 5 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 822. ISBN 978-83-7506-845-0.
1 2 Sphaeralcea. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-11-02].
1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 181. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 4 5 6 7 8 John La Duke: Sphaeralcea. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-11-02].
↑ United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Family: Malvaceae Juss.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2016-11-02]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-11-02] (ang.).

[ing-3] 1 2 Sphaeralcea. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2016-11-02].

[grabowska-4] 1 2 3 4 5 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 822. ISBN 978-83-7506-845-0.

[tpl-5] 1 2 Sphaeralcea. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-11-02].

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 181. ISBN 0-333-74890-5.

[america-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 John La Duke: Sphaeralcea. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-11-02].

[grin-8] United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Family: Malvaceae Juss.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2016-11-02]. (ang.).