Sifaka

Sifaka
	Propithecus
	E.T. Bennett, 1832
	; Sifaka diademowa (P. diadema)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Infragromada	łożyskowce
Rząd	naczelne
Podrząd	lemurowe
Infrarząd	lemurokształtne
Rodzina	indrisowate
Rodzaj	sifaka
	Typ nomenklatoryczny
	Propithecus diadema E.T. Bennett, 1832
Synonimy
	Macromerus A. Smith, 1833;
	Macromerus A. Smith, 1833;
Gatunki
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Sifaka (Propithecus) – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny indrisowatych (Indridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Występują wyłącznie na Madagaskarze.

Charakterystyka

Długość ciała 39–55 cm, ogona 41–60 cm; masa ciała 2,6–6,8 kg. Charakteryzują się czarnym ubarwieniem części twarzowej głowy oraz długim ogonem, zbliżonym długością do długości ciała. Sifaki prowadzą nadrzewny i dzienny tryb życia. Potrafią przeskakiwać z drzewa na drzewo na odległość do 10 m. Często poruszają się w postawie dwunożnej, balansując przednimi kończynami dla utrzymania równowagi.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1832 roku brytyjski zoolog Edward Turner Bennett w artykule poświęconym opisowi nowego rodzaju z rodziny lemurowatych, opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) sifaka diademowa (P. diadema).

Etymologia

Propithecus: gr. προ pro ‘blisko, przed’; πίθηκος píthēkos ‘małpa’.
Macromerus: gr. μακρος makros ‘długi’; μηρος mēros ‘udo’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Macromerus typicus A. Smith, 1833 (= Propithecus diadema Bennett, 1832).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Propithecus verreauxi	A. Grandidier, 1867	sifaka biała	gatunek monotypowy	na zachód do rzeki Tsiribihina, na południowy wschód do Parku Narodowego Andohahela (Mangatsiaka) i rezerwatu Nahampoana (gdzie prawdopodobnie został introdukowany); zakres wysokości: 0–1300 m n.p.m.	DC: 40–48 cm DO: 50–60 cm MC: około 2,9 kg	CR
Propithecus deckenii	W. Peters, 1870	sifaka kremowa	gatunek monotypowy	głównie pomiędzy rzekami Manambolo i Mahavavy; południowa granica zasięgu nie rozciąga do rzeki Tsiribihina	DC: 42–48 cm DO: 50–60 cm MC: 2,6–2,9 kg	CR
Propithecus coronatus	Milne-Edwards, 1871	sifaka koroniasta	gatunek monotypowy	między rzeką Mahavavy i rzeką Betsiboka na północy, w głębi lądu na południu do rzek Manarnbola, Tsibirhina, Mama i Sakay; zakres wysokości: 0–700 m n.p.m.	DC: 39–45 cm DO: 48–57 cm MC: 3,2–3,7 kg	CR
Propithecus coquereli	(A. Grandidier, 1867)	sifaka biało-kasztanowa	gatunek monotypowy	od okolic Bealanany na północy do rzeki Betsiboka; na południu do Ambato Boeny, na wschodzie do okolic Antetemasy (na zachód od Befandriana-Avaratra); zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.	DC: 42–50 cm DO: 50–60 cm MC: około 3,7 kg	CR
Propithecus tattersalli	Simons, 1988	sifaka złotogłowa	gatunek monotypowy	niewielki obszar w dystryktach Ampandraha, Madirabe i Daraina ograniczony rzeką Loky na północy i rzeką Manambalo na południu; zakres wysokości: 50–700 m n.p.m.	DC: 45–47 cm DO: 42–47 cm MC: 3,4–3,6 kg	CR
Propithecus diadema	E.T. Bennett, 1832	sifaka diademowa	gatunek monotypowy	od rzeki Mananara na południe do rzek Mangoro i Onive; granice zasięgu nieznane, ale prawdopodobnie szeroko rozpowszechniony; zakres wysokości: 200–1600 m n.p.m.	DC: 50–55 cm DO: 44–50 cm MC: 5,7–6,8 kg	CR
Propithecus edwardsi	A. Grandidier, 1871	sifaka siodłata	gatunek monotypowy	od rzeki Mangoro i Onive na południe do rzeki Rienana w Parku Narodowym Andringitra; zakres wysokości: 600–1600 m n.p.m.	DC: 42–52 cm DO: 41–48 cm MC: około 5,5 kg	EN
Propithecus candidus	A. Grandidier, 1871	sifaka jedwabista	gatunek monotypowy	nieregularnie w pasie leśnym od Parku Narodowego Marojejy na południe do Andaparaty (park przyrodniczy Makira), tuż na północ od rzeki Antainambalana; zakres wysokości: 300–1900 m n.p.m.	DC: 48–54 cm DO: 45–51 cm MC: 5–6 kg	CR
Propithecus perrieri	Lavauden, 1931	sifaka czarna	gatunek monotypowy	masywy Analamerana i Andrafiamena oraz wschodni skraj lasów Ankarana; zakres wysokości: 0–500 m n.p.m.	DC: 43–47 cm DO: 42–45 cm MC: 4,4–4,5 kg	CR

Kategorie IUCN: EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony.

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 E.T. Bennett. Characters of a New Genus of Lemuridæ. „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. 1832, s. 20, 1832. (ang.).
↑ A. Smith. African zoology. „South African Quarterly Journal”. 2 (1), s. 49, 1833. (ang.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 33. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 156–158. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 R.A. Mittermeier, Ch. Schwitzer, E.E. Louis Jr, M.C. Richardson: Family Indriidae (Woolly Lemurs, Sifakas and Indri). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 169–173. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Propithecus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-03].
↑ Palmer 1904 ↓, s. 574.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 393.
↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-01-11]. (ang.).
1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 100–101. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Taxonomy: Propithecus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-11]. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[11] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Bennett-1] 1 2 E.T. Bennett. Characters of a New Genus of Lemuridæ. „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. 1832, s. 20, 1832. (ang.).

[Smith-2] A. Smith. African zoology. „South African Quarterly Journal”. 2 (1), s. 49, 1833. (ang.).

[Cichocki&inni-3] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 33. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-4] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 156–158. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Mittermeier&inni-5] 1 2 3 4 5 R.A. Mittermeier, Ch. Schwitzer, E.E. Louis Jr, M.C. Richardson: Family Indriidae (Woolly Lemurs, Sifakas and Indri). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 169–173. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).

[Wilson&Reeder-6] D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Propithecus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-03].

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/item/88553#page/582/mode/1up_574]-7] Palmer 1904 ↓, s. 574.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/item/88553#page/401/mode/1up_393]-8] Palmer 1904 ↓, s. 393.

[mdd-9] N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-01-11]. (ang.).

[amw-10] 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 100–101. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[12] Taxonomy: Propithecus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-11]. (ang.).