Silikwa cesarza Jowiana, ok. 363; 18 mm, 2,2 g | |
| Państwo | |
|---|---|
| Typ monety |
obiegowa |
| Nominał |
nieznany (tradycyjnie 1/24 solida) |
| Emisja | |
| Data emisji |
IV–VII wiek |
| Data wycofania |
2. połowa VII wieku (Bizancjum) |
| Opis fizyczny | |
| Masa |
ok. 2–2,3 g (standard); egzemplarze obcięte znacznie lżejsze |
| Średnica |
ok. 15–18 mm |
| Materiał |
srebro |
| Rant |
gładki |
Silikwa, sylikwa (łac. siliqua) – rzymska jednostka masy oraz umowna nazwa srebrnej monety późnego Cesarstwa Rzymskiego, bitej od IV do drugiej połowy VII wieku.
Nazwa siliqua oznaczała nasienie szarańczynu strąkowego (chleba świętojańskiego, Ceratonia siliqua), używane w starożytności jako odważnik; jej greckim odpowiednikiem był keration.
W odniesieniu do monety nazwa jest konwencją nowożytną: wynika z mylnego założenia dawniejszych numizmatyków, że monety te miały wartość jednej złotej silikwy (1/24 solida) jako jednostki obrachunkowej.
Jako jednostka masy silikwa odpowiadała 1/6 scripulum, czyli 1/1728 libry rzymskiej – około 0,19 g.
Mikołajczyk podaje jako początek emisji rok 323; według Alessii Rovelli monetę wprowadzono prawdopodobnie w 358 roku. W chwili wprowadzenia ważyła około 2 g (według części badaczy 1/156, według innych 1/144 libry), przy znacznych wahaniach masy; niektóre egzemplarze z końca IV wieku bito, jak się wydaje, według 1/288 libry (1,13 g). Bito też frakcje, m.in. półsilikwy, szczególnie częste na Zachodzie. Monety srebrne określane tym mianem bito w Bizancjum do drugiej połowy VII wieku.
Od XIX wieku nazwę silikwa stosuje się do rozmaitych monet srebrnych, wychodząc z założenia, że były one wyceniane na 1/24 złotego solida (który ważył 1/72 libry rzymskiej) i odpowiadały wartości jednej silikwy w złocie. Przy przyjmowanym dla starożytnego Rzymu stosunku wartości złota do srebra około 1:12 (według edyktu Dioklecjana z 301 roku) teoretyczna masa takiej monety srebrnej wynosi około 2,2 g.
Współcześnie terminem tym określa się ogólnie monety srebrne emitowane za Konstantyna Wielkiego, ważące początkowo około 3,4 g, późniejszą „ciężką silikwę” Konstancjusza II o masie około 3 g, a najlepiej – „lekką” (obniżoną) silikwę po reformie z 355 roku, o masie około 2,2 g. Cienkie monety srebrne o masie 2–3 g są w konwencji numizmatycznej nazywane silikwami aż do VII wieku.
Znaczna część zachowanych silikw z końca IV i V wieku ma obcięte krawędzie; zjawisko to, znane zwłaszcza ze znalezisk brytyjskich, wiązane jest z końcem rzymskiej administracji w Brytanii. W skarbie z Hoxne, zawierającym ponad 14 tysięcy silikw, obcięte są niemal wszystkie egzemplarze. Większość egzemplarzy ma także pęknięcia powstałe przy szybkim biciu, dlatego okazy nieuszkodzone i nieobcięte są rzadkie.

Około 400 roku monety z metali szlachetnych bito na Zachodzie głównie w Sirmium, Mediolanie i Rawennie. W Arelate ostatnie silikwy wybito w 418 roku w imieniu Honoriusza, a w Lugdunum działalność mennicza kończy się na emisjach Konstantyna III i Jowina z lat 407–413. Przykładem silikwy mediolańskiej z tego okresu jest typ RIC X Honorius 1228, datowany na lata 395–402.
Typ bitego w Mediolanie w latach 395–402 Honoriusza, katalogowany jako RIC X 1228, ma na awersie legendę D N HONORI-VS P F AVG i popiersie cesarza w diademie perłowym, w paludamentum i zbroi, w prawo; na rewersie widnieje legenda VIRTVS RO-MANORVM oraz Roma w hełmie, siedząca w lewo na pancerzu, z Wiktorią na globie w prawej ręce i odwróconą włócznią w lewej. Zachowane egzemplarze są wyraźnie lżejsze od teoretycznego standardu silikwy – okaz z Kempston (1978) waży 1,59 g.
Silikwy Honoriusza stanowią znaczną część srebrnych skarbów deponowanych u schyłku rzymskiej Brytanii, m.in. skarbu z Hoxne, który zawierał ponad 14 tysięcy silikw. Typ RIC X 1228 jest w projekcie Coin Hoards of the Roman Empire odnotowany w czterech skarbach: Kempston 1978 (Anglia, 1 moneta), Norwich, near (Anglia, 1 moneta), Mora de Rubielos (Hiszpania, 1 moneta) i Allington 1869 (Anglia, 13 monet).