Tłumik (instrumentoznawstwo)

Tłumiki trąbkowe

Tłumik (wł. sordino, surdynka) – przyrząd w instrumencie muzycznym umożliwiający sztuczne ściszenie dźwięku i zmianę barwy na stłumioną, nosową.

Zastosowanie

Tłumiki skrzypcowe

W pianinie tłumikiem jest moderator.

W membranofonach (bębnach i kotłach) – kawałek sukna, którym przykrywa się membranę lub jej część.

W instrumentach dętych ustnikowych, a także w saksofonie – drewniany, kartonowy lub metalowy stożek wsuwany do czary głosowej. W zależności od konstrukcji, tłumik zamyka przekrój czary, pozostawiając szczelinę przy brzegach, lub przylega do niej ściśle, pozostawiając wąski kanał środkowy.

W instrumentach z rodziny skrzypiec – drewniany, metalowo-filcowy, gumowy lub plastikowy przedmiot przypominający grzebień z trzema lub pięcioma (czasami dwoma) rozciętymi w poprzek grubymi zębami, który nakłada się na podstawek. Droższe, artystyczne tłumiki grzebieniowe wykonuje się również z kości słoniowej, bakelitu, hebanu i bukszpanu. Innym typem tłumika skrzypcowego jest drewniany, obciągnięty gumą lub plastikiem wałeczek, który przyczepia się poprzecznie do strun pomiędzy strunociągiem a podstawkiem. Specjalnym typem tłumika smyczkowego jest tulejka służąca do eliminowania wilczych tonów w wiolonczeli.

W instrumentach klawiszowych tłumikiem nazywane są również poduszeczki z filcu w mechanizmie młoteczkowym, których zadaniem jest tłumienie dźwięku po zwolnieniu klawisza.

Wykorzystanie

Brzmienie trąbki z tłumikiem typu plunger(inne języki)
Muzyk jazzowy modulujący barwę trąbki tłumikiem

Tłumiki w instrumentach smyczkowych i dętych blaszanych wykorzystywane są co najmniej od XVII wieku. W 1637 francuski teoretyk muzyki Marin Mersenne opisał je w swoim kompedium muzycznym Harmonie universelle(inne języki). W 1607 Claudio Monteverdi wykorzystał tłumik dla trąbki renesansowej, znanej wówczas jako clarion(inne języki), w operze Orfeusz. W 1686 Jean-Baptiste Lully wykorzystał tłumik smyczkowy w II akcie opery Armida, a w 1787 Mozart – w trzeciej części Kwintetu smyczkowego nr 4 g-moll(inne języki). W instrumentach dętych drewnianych (np. w oboju, fagocie, klarnecie) tłumienie za pomocą tkaniny lub drewnianego czopa wetkniętego w czarę głosową odnotowano po raz pierwszy w XVIII wieku. W XX wieku, muzycy jazzowi wprowadzili szeroką gamę tłumików oraz technik artykulacyjnych dla instrumentów dętych blaszanych.

Tłumiki mają zastosowanie podczas ćwiczeń oraz w praktyce wykonawczej, w muzyce rozrywkowej oraz w muzyce klasycznej. Tłumiki smyczkowe przeznaczone do ćwiczeń są zazwyczaj masywniejsze od koncertowych.

W partyturze, partia instrumentu, która ma zostać zagrana z tłumikiem oznaczona jest włoskim terminem con sordino(inne języki). Odwołanie tłumienia oznacza się terminem senza sordino.

Przypisy

  1. 1 2 3 Drobner 1997 ↓, s. 63.
  2. 1 2 3 4 Chodkowski 2006 ↓, s. 895.
  3. 1 2 3 4 Śledziński 1981 ↓, s. 1003.
  4. ↑ Drobner 1997 ↓, s. 63, 166.
  5. ↑ Drobner 1997 ↓, s. 166.
  6. 1 2 3 4 Boyden, Bevan i Page 2001 ↓, Strings.
  7. ↑ Boyden, Bevan i Page 2001 ↓, Strings, Brass.
  8. ↑ Sachs 2005 ↓, s. 314.
  9. ↑ Sachs 2005 ↓, s. 340.
  10. ↑ Boyden, Bevan i Page 2001 ↓, lead.
  11. ↑ Boyden, Bevan i Page 2001 ↓, Woodwind.
  12. ↑ Boyden, Bevan i Page 2001 ↓, Brass.
  13. ↑ Bevan i Shipton 2003 ↓, Introduction.
  14. ↑ con sordino, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-02-06].
  15. ↑ Ekiert 2006 ↓, s. 472.
  16. ↑ senza sordino, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-02-06].

Bibliografia

Linki zewnętrzne