Sos sojowy

Sos sojowy ciemny
Soja warzywna
Budynek wytwórni shōyu Kamebishi-ya z 1753 r. w prefekturze Kagawa (materialne dziedzictwo kulturowe Japonii)
Wasabi w shōyu, do maczania sushi
Shōyu-rāmen

Sos sojowy (jap. 醤油 shōyu) – sos fermentowany, wytwarzany z mieszaniny soi, pszenicy, wody i soli pochodzący pierwotnie z Chin. Przez dodanie do niej pleśni (jap. kōji) o nazwie Aspergillus oryzae albo Aspergillus sojae, drożdży i bakterii kwasu mlekowego tworzy się zacier, który dojrzewa i następnie jest wyciskany i filtrowany.

Jest to jedna z najważniejszych przypraw kuchni azjatyckiej, obecnie używana także w kuchniach tradycji zachodniej. W zależności od kraju pochodzenia, szczegółów receptury i dodanych przypraw sos nabiera różnej konsystencji i smaku. W kuchni chińskiej jest gęsty i słony, indonezyjskiej – rzadki i słodki, japońskiej – bardzo rzadki i słony.

Historia shōyu

Opakowania sosu sojowego na półkach w sklepie

Sos sojowy jest jednym z najdłużej znanych sosów przyprawowych. Jego wytwarzanie rozwinęło się w Azji Wschodniej ponad 2500 lat temu, gdy mięso i ryby konserwowano w soli. Ciecz, która tworzyła się przy tym, była wykorzystywana jako podstawa bulionu i przypraw. W wyniku stałych ulepszeń na przestrzeni czasu opracowano wiele różnych przypraw, w tym ze sfermentowanej soi.

W VI wieku buddyzm dotarł z Chin do Japonii i szybko się rozwijał. Wielu buddystów (kapłanów zen) było wegetarianami, co zwiększyło zapotrzebowanie na aromaty bez mięsa. Jedną z popularnych przypraw w Chinach była słona pasta ze sfermentowanych ziaren, w tym soi, która była pierwszym, znanym produktem podobnym do nowoczesnego sosu sojowego. Przez wieki japońskie wytwórnie rozwijały techniki warzenia i uzupełniały składniki, które tworzą dzisiejszy sos sojowy.

Wytwórnie shōyu rozpowszechniły się w całej Japonii, osiągając w 1888 roku liczbę 10 600. Po II wojnie światowej liczba ta konsekwentnie zmniejszyła się do 8 000, a w 1980 roku było ich 3 135. Obecnie jest ich mniej niż 2 000. Jest to głównie wynikiem jednoczenia się wielkich producentów i odchodzeniem starych właścicieli małych zakładów oraz mistrzów zawodu.

Odmiany shōyu

Odmiany produkowane w Japonii:

Zobacz też