Spizaetus

	Spizaetus
	Vieillot, 1816
	; Wojownik ozdobny (S. ornatus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Spizaetus
	Typ nomenklatoryczny
	Falco ornatus Daudin, 1800
Synonimy
	Morphinus Vieillot, 1816; Plumipeda Fleming, 1822; Limnaetus Vigors & Horsfield, 1830; Spizastur G.R. Gray, 1841; Pternura Kaup, 1845; Spiziastur Kaup, 1848; Harpyia Burmeister, 1850; Tolmolestes F. Heine Jr., 1890; Oroaetus Ridgway, 1920; Phaeoaetus Ridgway, 1920; Limnaetops E.C.S. Baker, 1930;
Gatunki
	4 gatunki − zobacz opis w tekście
	4 gatunki − zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Spizaetus – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w tropikalnej części Ameryki.

Charakterystyka

Długość ciała 51–80 cm, rozpiętość skrzydeł 110–166 cm; masa ciała 750–1632 g; samice są większe i cięższe od samców. Jest to grupa średniej wielkości ptaków, których siedliska znajdują się w strefie tropikalnej. Każdy z gatunków ma charakterystyczny, sterczący czubek na głowie. Środowiskiem życia tych ptaków są tereny leśne. Gniazda budują na drzewach. Nie zaobserwowano u nich znaczącego dymorfizmu płciowego. Obydwie płcie mają podobne ciemnobrązowe upierzenie. Żywią się małymi ssakami, innymi ptakami oraz gadami.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1816 roku francuski ornitolog Louis Pierre Vieillot w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Analiza nowej ornitologii elementarnej. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) wojownik ozdobny (S. ornatus).

Etymologia

Spizaetus: gr. σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’; αετος aetos ‘orzeł’.
Morphinus: łac. morphnos ‘orzeł’, od gr. μορφνος morphnos ‘orzeł’; łac, przyrostek zdrabniający -inus.
Plumipeda: łac. plumipes, plumipedis ‘pióro-stopy’, od pluma ‘pióro’; pes, pedis ‘stopa’, od gr. πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco superbus Shaw, 1809 (= Falco ornatus Daudin, 1800).
Limnaetus: epitet gatunkowy Falco limnaeetus Horsfield, 1821 (gr. λιμνη limnē ‘bagno’; αετος aetos ‘orzeł’). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco limnaeetus Horsfield, 1821.
Spizastur (Spiziastur): gr. σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’; łac. astur, asturis ‘jastrząb’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Falco atricapillus Temminck, 1821 (= Buteo melanoleucus Vieillot, 1816).
Harpyia: łac. harpe ‘ptak drapieżny’, być może orłosępr, od gr. ἁρπη ‘ptak drapieżny’, prawdopodobnie tylko legendarny. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco tyrannus zu Wied-Neuwied, 1820.
Pternura: gr. πτερνις pternis ‘jastrząb’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco tyrannus zu Wied-Neuwied, 1820.
Tolmolestes: gr. τολμα tolma, τολμης tolmēs ‘odwaga, śmiałość’; λῃστης lēistēs ‘pirat, złodziej’, od λῃστευω lēisteuō ‘kraść’.
Oroaetus: gr. ορος oros, ορεος oreos ‘góra’ (tj. kolumbijskie Andy); αετος aetos ‘orzeł’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Falco isidori Des Murs, 1845.
Phaeoaetus: gr. φαιος phaios ‘ciemny, brązowy, szary’; αετος aetos ‘orzeł’.
Limnaetops: rodza Limnaetus Vigors & Horsfield, 1830; gr. ωψ ōps, ωπος ōpos ‘oblicze’.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Spizaetus tyrannus (zu Wied-Neuwied, 1820) – wojownik czarny
Spizaetus melanoleucus (Vieillot, 1816) – wojownik białogłowy
Spizaetus ornatus (Daudin, 1800) – wojownik ozdobny
Spizaetus isidori (Des Murs, 1845) – andowik

Fragment kladogramu z uwzględnieniem rodzaju Spizaetus:

Spizaetus

S. tyrannus

S. melanoleucus

	S. ornatus

	S. isidori

Uwagi

↑ Alternatywna nazwa dla Spizastur Vieillot, 1816.
↑ Młodszy homonim Limnaetus Bowdich, 1825 (Accipitridae).
↑ Nieuzasadniona poprawka Spizastur G.R. Gray, 1841.
↑ Nie Harpyia Cuvier, 1816 (= Harpia Vieillot, 1816).
↑ Nowa nazwa dla Spizastur Vieillot, 1816 ze względu na puryzm.
1 2 Nowa nazwa dla Limnaetus Vigors & Horsfield, 1830.
↑ Podgatunek N. cirrhatus.

Przypisy

↑ Spizaetus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1817, s. 24. (fr.).
↑ L.J.P. Vieillot: Aigle. Aquila. W: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmentée. T. 1. Paris: Chez Deterville, 1816, s. 227. (fr.).
↑ J. Fleming: The Philosophy of Zoology, or, A general view of the structure, functions, and classification of animals. Cz. 2. Edinburgh: Hurst, Robinson & Co., 1822, s. 234. (ang.).
↑ N.A. Vigors & T. Horsfield: Catalogue of Zoological Specimens. W: S.H. Raffles: Memoir of the Life and Public Services of Sir Thomas Stamford Raffles, F.R.S., &c. &c. Particularly in the government of Java, 1811-1816, Bencoolen and its dependencies, 1817-1824; with details of the commerce and resources of The Eastern Archipelago. And selections from his correspondence. London: James Duncan, 1830, s. 648. (ang.).
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds, with their synonyma and an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2nd ed., rev., augm., and accompanied with an index. London: Printed and sold by R. and J.E. Taylor, 1841, s. 3. (ang.).
↑ J.J. Kaup. Ueber Falken. Mit besonderer Berücksichtigung der im Museum der Senckenbergischen naturforschenden Gesellschaft aufgestellten Arten.. „Museum Senckenbergianum”. 3 (3), s. 259, 1845. (niem.).
↑ J.J. Kaup. Uebericht der Gulen (Strigidae). „Isis von Oken”. 1848, s. 772, 1848. (niem.).
↑ C.H.C. Burmeister: Verzeichnis der im zoologischen Museum der Universität Halle-Wittenberg aufgestellten Säugethiere, Vögel und Amphibien. Halle: W. Plötz, 1850, s. 24. (niem.).
↑ F. Heine: Subfam. Spizaëtinae. W: F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1882–1890, s. 270. (łac.).
↑ Ridgway 1920 ↓, s. 1.
↑ Ridgway 1920 ↓, s. 2.
↑ E.Ch.S. Baker: The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Cz. 7: Birds. London: Taylor & Francis, 1930, s. 408. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Spizaetus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-08-14] (ang.).
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 2. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Spizaetus [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Morphinus [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Plumipeda [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Limnaetus [dostęp 2023-04-25] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Spizastur [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Harpyia [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Pternura [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Tolmolestes [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Oroaetus [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phaeoaetus [dostęp 2023-04-25] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Limnaetops [dostęp 2023-04-25] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-14].
↑ J. Boyd III: Accipitridae: Hawks, Kites, Eagles. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-06]. (ang.).

Bibliografia

R. Ridgway. Diagnoses of some new genera of birds. „Smithsonian miscellaneous collections”. 72 (4), s. 1−4, 1920. (ang.).
R.C. Banks, R.T. Chesser, C. Cicero, J.L. Dunn, A.W. Kratter, I.J. Lovette, P.C. Rasmussen, J.V. Remsen Jr., J.D. Rising, D.F. Stotz. Forty-eighth supplement to the American ornithologists' union Check-List of North American Birds. „The Auk”. 124 (3), s. 1109–1115, 2007. (ang.).
C. Barlow: A field guide to birds of The Gambia and Senegal. Nr. Robertsbridge (East Sussex): Pica Press, 1997. ISBN 1-873403-32-1. (ang.).
R. O’Neill, J. Patton, D.R. Eckelberry: A guide to the birds of Trinidad and Tobago. Wyd. 2. Nowy Jork: Comstock Publishing, Ithaca, 1991. ISBN 0-8014-9792-2. (fr.).
A. Gamauf, J.-O. Gjershaug, N. Røv, K. Kvaløy, E. Haring. Species or subspecies? The dilemma of taxonomic ranking of some South-East Asian hawk-eagles (genus Spizaetus). „Bird Conservation International”. 15 (1), s. 99–117, 2005. DOI: 10.1017/S0959270905000080. (ang.).
R. Grimmett, C. Inskipp, T. Inskipp, C. Byers: Birds of India, Pakistan, Nepal, Bangladesh, Bhutan, Sri Lanka, and the Maldives. Princeton, Nowy Jork: Princeton University Press, 1999. ISBN 0-691-04910-6. (ang.).
S.L. Hilty: Birds of Venezuela. New Jersey: Princeton University Press, 2003. ISBN 978-0-691-09250-8. (ang.).
G. Stiles, A.F. Skutch: A Guide to the Birds of Costa Rica. Wyd. 1. Comstock Publishing Associates, 1998. ISBN 978-0801496004. (ang.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[3] Alternatywna nazwa dla Spizastur Vieillot, 1816.

[6] Młodszy homonim Limnaetus Bowdich, 1825 (Accipitridae).

[10] Nieuzasadniona poprawka Spizastur G.R. Gray, 1841.

[12] Nie Harpyia Cuvier, 1816 (= Harpia Vieillot, 1816).

[14] Nowa nazwa dla Spizastur Vieillot, 1816 ze względu na puryzm.

[nn-17] 1 2 Nowa nazwa dla Limnaetus Vigors & Horsfield, 1830.

[uwaga1-26] Podgatunek N. cirrhatus.

[itis-1] Spizaetus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Vieillot-2] 1 2 L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1817, s. 24. (fr.).

[vie-4] L.J.P. Vieillot: Aigle. Aquila. W: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmentée. T. 1. Paris: Chez Deterville, 1816, s. 227. (fr.).

[Fleming-5] J. Fleming: The Philosophy of Zoology, or, A general view of the structure, functions, and classification of animals. Cz. 2. Edinburgh: Hurst, Robinson & Co., 1822, s. 234. (ang.).

[Vigors&Horsfield-7] N.A. Vigors & T. Horsfield: Catalogue of Zoological Specimens. W: S.H. Raffles: Memoir of the Life and Public Services of Sir Thomas Stamford Raffles, F.R.S., &c. &c. Particularly in the government of Java, 1811-1816, Bencoolen and its dependencies, 1817-1824; with details of the commerce and resources of The Eastern Archipelago. And selections from his correspondence. London: James Duncan, 1830, s. 648. (ang.).

[Gray-8] G.R. Gray: A list of the genera of birds, with their synonyma and an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2nd ed., rev., augm., and accompanied with an index. London: Printed and sold by R. and J.E. Taylor, 1841, s. 3. (ang.).

[Kaup1845-9] J.J. Kaup. Ueber Falken. Mit besonderer Berücksichtigung der im Museum der Senckenbergischen naturforschenden Gesellschaft aufgestellten Arten.. „Museum Senckenbergianum”. 3 (3), s. 259, 1845. (niem.).

[Kaup1848-11] J.J. Kaup. Uebericht der Gulen (Strigidae). „Isis von Oken”. 1848, s. 772, 1848. (niem.).

[bur-13] C.H.C. Burmeister: Verzeichnis der im zoologischen Museum der Universität Halle-Wittenberg aufgestellten Säugethiere, Vögel und Amphibien. Halle: W. Plötz, 1850, s. 24. (niem.).

[Heine-15] F. Heine: Subfam. Spizaëtinae. W: F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1882–1890, s. 270. (łac.).

[CITEREFRidgway1920[https://www.biodiversitylibrary.org/page/30039693_1]-16] Ridgway 1920 ↓, s. 1.

[CITEREFRidgway1920[https://www.biodiversitylibrary.org/page/30039694_2]-18] Ridgway 1920 ↓, s. 2.

[Baker-19] E.Ch.S. Baker: The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Cz. 7: Birds. London: Taylor & Francis, 1930, s. 408. (ang.).

[Winkler&inni-20] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Spizaetus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-08-14] (ang.).

[gray-21] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 2. (ang.).

[22] The Key to Scientific Names ↓, Spizaetus [dostęp 2026-08-14] .

[23] The Key to Scientific Names ↓, Morphinus [dostęp 2026-08-14] .

[24] The Key to Scientific Names ↓, Plumipeda [dostęp 2026-08-14] .

[25] The Key to Scientific Names ↓, Limnaetus [dostęp 2023-04-25] .

[27] The Key to Scientific Names ↓, Spizastur [dostęp 2026-08-14] .

[28] The Key to Scientific Names ↓, Harpyia [dostęp 2026-08-14] .

[29] The Key to Scientific Names ↓, Pternura [dostęp 2026-08-14] .

[30] The Key to Scientific Names ↓, Tolmolestes [dostęp 2026-08-14] .

[31] The Key to Scientific Names ↓, Oroaetus [dostęp 2026-08-14] .

[32] The Key to Scientific Names ↓, Phaeoaetus [dostęp 2023-04-25] .

[33] The Key to Scientific Names ↓, Limnaetops [dostęp 2023-04-25] .

[Mielczarek&Kuziemko-34] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-14].

[tfc-35] J. Boyd III: Accipitridae: Hawks, Kites, Eagles. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-06]. (ang.).