Panorama centrum St Albans | |||||
| |||||
| Dewiza: MEDIOCRIA FIRMA (Bezpieczeństwo w przeciętności) | |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Kraj | |||||
| Region | |||||
| Hrabstwo | |||||
| Dystrykt | |||||
| Burmistrz |
Mohammad Iqbal Zia | ||||
| Populacja (2011) |
| ||||
| • liczba ludności |
82 146 | ||||
| Nr kierunkowy |
+44-1727 | ||||
| Kod pocztowy |
AL1, AL2, AL3, AL4 | ||||
Położenie na mapie Hertfordshire | |||||
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii | |||||
Położenie na mapie Anglii | |||||
| Strona internetowa | |||||
St Albans (czasem jako Saint Albans, łac. Villa Albani lub Villa Sancti Albani) – miasto (city) w Wielkiej Brytanii, w Anglii, w południowej części hrabstwa Hertfordshire, w dystrykcie City of St. Albans.
Położone jest w dolinie rzeki Ver (dorzecze Tamizy), ok. 32 km na północny zachód od Londynu. W 2011 roku liczyło 82 146 mieszkańców.
W czasie panowania rzymskiego miasto, znane jako Verulamium, było największym po Londynie (Londinium) ośrodkiem.
W mieście rozwinął się przemysł poligraficzny oraz elektrotechniczny.

W okresie rzymskim miasto znane było jako Verulamium; nazwa ta pochodziła od osady zwanej Verlamion – głównego ośrodka plemienia Catuvellauni. Po opuszczeniu miasta przez Rzymian, funkcjonowało ono pod jedną z dwóch saksońskich nazw: Verlamchester lub Watlingchester (Wæclingacæster). Obecna nazwa – St Albans – nawiązuje do św. Albana, pierwszego angielskiego chrześcijańskiego męczennika, ściętego ok. 324 r. przez Rzymian.
Miasto St Albans jest częścią dystryktu niemetropolitalnego City of St. Albans.
Miasto i dystrykt dzieli się na 20 okręgów wyborczych:
58 członków Rady Miasta i Dystryktu wybieranych jest w wyborach powszechnych. Rada wybiera spośród swoich członków Przewodniczącego Rady (ang. Mayor). Aktualną przewodniczącą St Albans jest Annie Brewster.
Według Domesday Book („Księgi Sądu Ostatecznego”) miasto liczyło ok. 500 mieszkańców w roku 1086.
Populacja miasta St Albans (ang. Borough of St Albans) w latach 1801–1971:

| Rok | Liczba ludności | Przyrost (%) |
|---|---|---|
| 1801 | 3038 | — |
| 1811 | 3653 | 20,2 |
| 1821 | 4472 | 22,4 |
| 1831 | 4772 | 6,7 |
| 1841 | 6497 | 36,1a |
| 1851 | 7000 | 7,7 |
| 1861 | 7675 | 9,6 |
| 1871 | 8298 | 8,1 |
| 1881 | 10 931 | 31,7b |
| 1891 | 12 898 | 18,0 |
| 1901 | 16 019 | 24,2 |
| 1911 | 18 133 | 13,2 |
| 1921 | 25 593 | 41,1c |
| 1931 | 28 624 | 11,8 |
| 1939 | 42 450 | 48,3d |
| 1951 | 44 0983 | 3,9 |
| 1961 | 50 293 | 14,0e |
| 1971 | 52 174 | 3,7 |
a) W roku 1835 poszerzono granice miasta.
b) W roku 1841 poszerzono granice miasta.
c) W roku 1913 poszerzono granice miasta.
d) W roku 1933 zredukowano granice miasta.
e) W roku 1955 zmieniono granice miasta.

Populacja Miasta i Dystryktu St Albans (ang. City and District of St Albans). W roku 1974 zmieniono podział administracyjny. Dane dla lat 1961 i 1971 odnoszą się do obszaru nowego Miasta i Dystryktu St Albans.
| Rok | Liczba ludności | Przyrost (%) |
|---|---|---|
| 1961 | 107 458 | — |
| 1971 | 121 359 | 12,9 |
| 1981 | 125 124 | 3,1 |
| 1991 | 126 202 | 0,9 |
| 2001 | 121 359 | 2,2 |
W St Albans działają lokalne rozgłośnie radiowe: „Radio Verulam” i „Herts Mercury 96.6” oraz ukazują się dwa tygodniki: „St Albans & Harpenden Review” oraz „Herts Advertiser”.
Pierwsze znane osadnictwo w rejonie St Albans to osada z epoki żelaza datowana na koniec I wieku p.n.e. i początkiem I wieku n.e. Badania wykonane w latach 30. XX wieku wykazały, iż osada usytuowana była w dzisiejszym lesie Prae Wood (na północny zachód od Bluehouse Hill Road, przy Hampstead Road). Późniejsze ekspertyzy wykazały, że osadnictwo rozciągało się w dolinie rzeki Ver, w miejscu gdzie powstało późniejsze miasto rzymskie.
Osada nosiła nazwę Verlamion, co prawdopodobnie oznaczało „nad stawem” ze względu na istniejący w okolicy dzisiejszego lasu Prae Wood staw. Na lokalnych monetach z okresu przedrzymskiego pojawia się nazwa Verlamio.
Verlamion, obok Camulodunum (dzisiejsze miasto Colchester), był największym ośrodkiem Brytanii i głównym ośrodkiem plemienia Catuvellauni.
Po podbiciu Brytanii przez Rzymian w roku 43 n.e. miejscowość (znana wówczas jako Verulamium) stała się największym ośrodkiem rzymskim w Brytanii obok Londinium. Szacowana liczba mieszkańców w okresie rzymskim wynosi 15 tysięcy osób. Miasto uległo zniszczeniu podczas rewolty Boudiki w latach 60-61 n.e. Po odbudowaniu miało wiele wspaniałych domów, a w roku 275 zostało otoczone kamiennymi murami miejskimi.

Po odejściu armii rzymskiej w 410, miasto powoli zaczęło podupadać. Materiał budowlany ze zniszczonych budynków rzymskich wykorzystano do rozbudowy m.in. targu miejskiego i opactwa. Istniejąca do dziś wieża opactwa została wzniesiona (według tradycji) niedaleko miejsca egzekucji św. Albana (około roku 250, ale przyjmowane są też daty 209, 254, lub – data uznana za oficjalną – 304) z surowców pochodzących z Verulamium. Św. Alban jest najstarszym znanym brytyjskim męczennikiem chrześcijańskim i w związku z jego kultem trwała późniejsza rozbudowa miasta.
St Albans nie posiada kina; ostatnie, znane pod nazwą Odeon, zostało zamknięte w 1995 roku i sprzedane w roku 2008. Obecnie James Hannaway przy wsparciu mieszkańców (ponad milion funtów dotacji) zamierza odnowić kino w stylu art déco. Nowe kino będzie nosiło nazwę The Odyssey na cześć filmu Stanleya Kubricka (związanego z miastem reżysera). Filmy wyświetlane są w St Albans Arena oraz pobliskich miejscowościach (Welwyn Garden City, Berkhamsted, Garston i Hatfield).
Przedstawienia teatralne można oglądać w Maltings Art Theatre, Trestle Arts Base, Alban Arena, Abbey Theatre, Sandpit Theatre, Watford Palace Theatre, Radlett Centre.
W mieście znajduje się kilka muzeów: Verulamium Museum (w parku Verulamium), Museum of St Albans (Hatfield Road), Clock Tower (wieża zegarowa w centrum miasta), Sopwell Nunnery (ruiny dworku zbudowanego w miejscu średniowiecznego klasztoru) oraz ruiny teatru rzymskiego (przy St Michael’s Street).
Koncerty organowe organizowane są w The St Albans Organ Theatre, gdzie znajduje się także muzeum organów (tzw. organów kinowych – ang. theatre organ, niem. Kinoorgel).

Park Verulamium (park jest pod opieką konserwatorską, zajmuje obszar dawnego rzymskiego miasta Verulamium):
W mieście znajdują się dwie czynne stacje kolejowe:
Stacja obsługiwana jest przez First Capital Connect. Stacja St Albans City zapewnia połączenia z lotniskami w Luton (kierunek Bedford) i Gatwick (kierunek Brighton).
Komunikację autobusową (lokalnie i międzymiastowo) zapewnia kilka prywatnych przedsiębiorstw transportowych.
Głównymi przystankami w mieście są:
Linie autobusowe zapewniają połączenia z lotniskami w Luton, Gatwick i Heathrow.
Do 2012 zostanie przeprowadzona modernizacja Abbey Line z St Albans Abbey do Watford Junction. Pociągi zostaną zastąpione tramwajami i uruchomione zostaną dodatkowe kursy (2-3 na godzinę), co pozwoli na przewóz 450 000 pasażerów rocznie. Hrabstwo Hertfordshire, po przejęciu trasy, będzie dzierżawić linię jednej z czterech startujących w przetargu firm przez 22 lata. Projekt został przesłany Ministerstwu Transportu i czeka na zaakceptowanie.
Planowane jest także przedłużenie przyszłej linii tramwajowej do centrum miasta oraz do Hatfield.

Przez St Albans przebiegają dwie krajowe drogi rowerowe (należące do systemu National Cycle Network):
Drogi rowerowe są oznakowane i ogólnodostępne są darmowe szczegółowe mapy.
Państwowe
Niepaństwowe
W St Albans znajduje się kampus Oaklands College oraz kampus Uniwersytetu Hertfordshire.
Stowarzyszenie Polaków.
Związki partnerskie miasta St Albans i inne związane z nim instytucje