Stewarcja

Stewarcja
	; Stewarcja kameliowata
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	herbatowate
Rodzaj	stewarcja
	Nazwa systematyczna
	Stewartia L.; Sp. Pl.: 698 (1753)
Synonimy
	Cavanilla Salisb.; Hartia Dunn; Malachodendron Mitch.; Stuartia L.;
	Cavanilla Salisb.; Hartia Dunn; Malachodendron Mitch.; Stuartia L.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Stewarcja (Stewartia L.) – rodzaj roślin z rodziny herbatowatych (Theaceae). Obejmuje 22 gatunki. Dwa z nich rosną we wschodniej części Ameryki Północnej (Stewartia malacodendron i S. ovata). Pozostałe występują we wschodniej Azji od Wietnamu i Laosu, poprzez Chiny (gdzie jest ich największe zróżnicowanie), po Koreę i Japonię. Rośliny te rosną w lasach, ich kwiaty rozwijają się latem i zapylane są przez owady.

Ze względu na atrakcyjne, duże kwiaty liczne gatunki są uprawiane jako ozdobne.

Naukowa nazwa rodzajowa została nadana rodzajowi na cześć lorda Johna Stuarta.

Morfologia

Pokrój: Krzewy i drzewa, w większości o wysokości do 6 m, ale osiągające też do 20 m wysokości. Pień często pojedynczy. Kora ciasno przylegająca, zwykle szara, ale u wielu gatunków płatkowato odpadająca i zostawiająca kontrastowo, czerwono zabarwione ślady.
Liście: Skrętoległe, sezonowe lub zimozielone, cienkie lub skórzaste. Krótkoogonkowe, przy czym ogonki są często mniej lub bardziej oskrzydlone. Blaszki jajowate, eliptyczne do lancetowatych, u nasady zbierające lub zaokrąglone, na szczycie zaostrzone, na brzegu piłkowane. Użyłkowanie wyraźne, z wystającą od spodu żyłką centralną i zwykle 5–8 (rzadziej do 12) żyłkami bocznymi.
Kwiaty: Zwykle pojedyncze (rzadko skupione po kilka w krótkie grono), okazałe, o białych lub żółtawobiałych płatkach, wyrastają w kątach liści. Na szypułkach blisko kwiatu znajdują się dwa trwałe lub odpadające podkwiatki. Kielich tworzy 5 działek, u nasady zrośniętych. Także 5 płatków bywa u nasady lekko zrośniętych. Pręciki są liczne, u nasady zrośnięte i tu przyległe do płatków. Zalążnia górna, powstaje z 5, rzadziej 4 lub 6, owocolistków. Liczba komór odpowiada liczbie owocolistków, w każdej rozwijają się 2–4 zalążki (czasem nieco więcej). Liczba szyjek słupka także odpowiada liczbie owocolistków, często są one zrośnięte.
Owoce: Torebki kulistawe lub stożkowate, zwykle 5-żebrowe i 5-komorowe, czasem z dzióbkiem na szczycie, otwierające się 5 klapami. Zawierają po kilka nasion w komorach. Nasiona są drobne, kulistawe, kanciaste lub spłaszczone, bez skrzydełka lub z wąskim skrzydełkiem.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj jest jedynym przedstawicielem plemienia Stewartieae Choisy, bazalnego w obrębie rodziny herbatowatych Theaceae. Grupa koronna rodzaju datowana jest na ok. 14,8 lub 18,7 miliona lat (czas kiedy żył ostatni wspólny przodek współczesnych przedstawicieli rodzaju), natomiast oddzielenie się rodzaju od pozostałych współczesnych przedstawicieli rodziny nastąpiło 49–63 miliony lat temu. Na podstawie cech morfologicznych (głównie budowa torebek, zimozielone liście) wyodrębniano dawniej rodzaj Hartia, ale badania molekularne z początku XXI wieku wykazały, że rośliny te są zagnieżdżone w obrębie rodzaju Stewartia.

Wykaz gatunków

Stewartia acutisepala P.L.Chiu & G.R.Zhong
Stewartia calcicola T.L.Ming & J.Li
Stewartia cordifolia (H.L.Li) J.Li & T.L.Ming
Stewartia crassifolia (S.Z.Yan) J.Li & T.L.Ming
Stewartia densivillosa (Hu ex Hung T.Chang & C.X.Ye) J.Li & T.L.Ming
Stewartia laotica (Gagnep.) J.Li & T.L.Ming
Stewartia malacodendron L.
Stewartia medogensis J.Li & T.L.Ming
Stewartia micrantha (Chun) Sealy
Stewartia monadelpha Siebold & Zucc.
Stewartia obovata (Chun ex Hung T.Chang) J.Li & T.L.Ming
Stewartia ovata (Cav.) Weath.
Stewartia pseudocamellia Maxim. – stewarcja kameliowata
Stewartia pteropetiolata W.C.Cheng
Stewartia rostrata Spongberg – stewarcja dzióbkowata
Stewartia rubiginosa Hung T.Chang
Stewartia serrata Maxim. – stewarcja piłkowana
Stewartia sichuanensis (S.Z.Yan) J.Li & T.L.Ming
Stewartia sinensis Rehder & E.H.Wilson – stewarcja chińska
Stewartia sinii (Y.C.Wu) Sealy
Stewartia tonkinensis (Merr.) C.Y.Wu ex J.Li
Stewartia villosa Merr.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).
1 2 3 4 5 Stewartia L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-08-31].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Stewartia Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-08-31].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-07-20].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 177. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 3 4 5 6 Stewartia I. Lawson in C. Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-08-31].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Stewartia L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-08-31].

[china-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Stewartia Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-08-31].

[grin-5] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-07-20].

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 177. ISBN 0-333-73003-8.

[america-7] 1 2 3 4 5 6 Stewartia I. Lawson in C. Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-08-31].