Strefy Kossmata

Strefy Kossmata – elementy podziału orogenu waryscyjskiego w Europie, wyróżnione przez austriacko-saskiego geologa Franza Kossmata.

Pierwotna definicja

W pracy z 1927 Kossmat zgrupował izolowane masywy hercyńskie w cztery strefy na podstawie podobnego wykształcenia utworów skalnych. Były to:

strefa westfalska;
reńsko-hercyńska(inne języki) (od łacińskiej nazwy Harzu, Silva Hercynia);
sasko-turyngijska i sudecka;
moldanubska(inne języki) (od nazw rzek Wełtawy, po niemiecku Moldau, i Dunaju, po łacinie Danubius).

W dawniejszej polskiej literaturze spotyka się wiele innych wariantów nazw tych stref, np. westfalska, reno-hercyńska, armorykańsko-saska i franko-czeska; strefa sasko-turyńska. Używano też spolszczeń nazw łacińskich, np. sakso-turyngikum i moldanubik.

Stan współczesny

Osobny artykuł: Hercynidy.

Podział Kossmata jest powszechnie używany, choć wprowadzono do niego poprawki: rzadko używa się nazwy „strefa westfalska” (mówi się o przedpolu) i wyróżnia się kilka innych, drobniejszych stref. Ponadto dokonano przedłużenia stref na obszar Europy południowo-zachodniej.

Przede wszystkim zaś przedstawiono interpretację geodynamiczną poszczególnych stref, łącząc strefę reńsko-hercyńską z mikrokontynentem Awalonii, a sasko-turyngijską(inne języki) i moldanubską z mikrokontynentem Armoryki (Cadomii). W ten sposób dokonano przełożenia pojęć geologicznych, powstałych w epoce, kiedy litosferę uważano za zasadniczo nieruchomą, na język współczesnej geologii, w której obowiązuje paradygmat tektoniki płyt.

Przypisy

↑ F.F. Kossmat F.F., Gliederung des varistischen Gebirgsbaus, „Abhandlunger des Sächsischen Geologischen Landesamts”, 1, 1924, s. 1–39 .
1 2 GuidoG. Meinhold GuidoG., Franz Kossmat – Subdivision of the Variscan Mountains – a translation of the German text with supplementary notes, „History of Geo- and Space Sciences”, 8 (1), 2017, s. 29–51, DOI: 10.5194/hgss-8-29-2017, ISSN 2190-5010 [dostęp 2026-01-18] .
↑ HelenaH. Ozonek HelenaH., EwaE. Stupnicka EwaE., Geologia regionalna Europy. Cz. I, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1966, s. 161 .
↑ WojciechW. Grocholski WojciechW., Młodopaleozoiczne struktury północnego obrzeżenia bloku przedsudeckiego w podłożu monokliny przedsudeckiej, „Przegląd Geologiczny” (3), 1972, s. 160 .
↑ EwaE. Stupnicka EwaE., Geologia regionalna Polski, Wyd. 2., zmienione, Warszawa: Wydawn. Uniwersytetu Warszawskiego, 1997, ISBN 978-83-230-9830-0 .
↑ Kossmat’s zonation of the Central European basement in the light of the current knowledge [online], DGGV [dostęp 2026-01-18] (niem.).
1 2 UlfU. Linnemann UlfU., Inside Pangea: A Brief Introduction to the Variscan Orogen in Central Europe, UlfU. Linnemann (red.), Cham: Springer Nature Switzerland, 2025, s. 1–11, DOI: 10.1007/978-3-031-82911-6_1, ISBN 978-3-031-82911-6 (ang.).
↑ B.E.B.E. Leveridge B.E.B.E., A.J.A.J. Hartley A.J.A.J., The Variscan Orogeny: the development and deformation of Devonian/Carboniferous basins in SW England and South Wales, 2006, DOI: 10.1144/GOEWP.10 .

[1] F.F. Kossmat F.F., Gliederung des varistischen Gebirgsbaus, „Abhandlunger des Sächsischen Geologischen Landesamts”, 1, 1924, s. 1–39 .

[:0-2] 1 2 GuidoG. Meinhold GuidoG., Franz Kossmat – Subdivision of the Variscan Mountains – a translation of the German text with supplementary notes, „History of Geo- and Space Sciences”, 8 (1), 2017, s. 29–51, DOI: 10.5194/hgss-8-29-2017, ISSN 2190-5010 [dostęp 2026-01-18] .

[3] HelenaH. Ozonek HelenaH., EwaE. Stupnicka EwaE., Geologia regionalna Europy. Cz. I, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1966, s. 161 .

[4] WojciechW. Grocholski WojciechW., Młodopaleozoiczne struktury północnego obrzeżenia bloku przedsudeckiego w podłożu monokliny przedsudeckiej, „Przegląd Geologiczny” (3), 1972, s. 160 .

[5] EwaE. Stupnicka EwaE., Geologia regionalna Polski, Wyd. 2., zmienione, Warszawa: Wydawn. Uniwersytetu Warszawskiego, 1997, ISBN 978-83-230-9830-0 .

[6] Kossmat’s zonation of the Central European basement in the light of the current knowledge [online], DGGV [dostęp 2026-01-18] (niem.).

[:1-7] 1 2 UlfU. Linnemann UlfU., Inside Pangea: A Brief Introduction to the Variscan Orogen in Central Europe, UlfU. Linnemann (red.), Cham: Springer Nature Switzerland, 2025, s. 1–11, DOI: 10.1007/978-3-031-82911-6_1, ISBN 978-3-031-82911-6 (ang.).

[8] B.E.B.E. Leveridge B.E.B.E., A.J.A.J. Hartley A.J.A.J., The Variscan Orogeny: the development and deformation of Devonian/Carboniferous basins in SW England and South Wales, 2006, DOI: 10.1144/GOEWP.10 .