Borowiczak dęty

Borowiczak dęty
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	borowikowce
Rodzina	maślakowate
Rodzaj	borowiczak
Gatunek	borowiczak dęty
	Nazwa systematyczna
	Boletinus cavipes (Klotzsch) Kalchbr.; Mathem. Természettud. Közlem. 5: 287 (1867)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Borowiczak dęty, borowiec dęty, maślak dęty (Boletinus cavipes (Klotzsch) Kalchbr.) – gatunek grzybów z rodziny maślakowatych (Suillaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji: Suillaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum).

Po raz pierwszy opisał go w 1835 r. Johann Friedrich Klotzsch, nadając mu nazwę Boletus cavipes. Później zaliczany był do różnych rodzajów. Obecną nazwę nadał mu w 1867 r. Károly Kalchbrenner. Niektóre Synonimy naukowe:

Boletinellus porosus (Berk.) Snell 1945
Boletinus porosus (Berk.) Peck 1889
Boletopsis cavipes (Klotzsch) Henn. 1951
Suillus cavipes (Klotzsch) A.H. Sm. & Thiers 1964

Alina Skirgiełło nadała mu w 1939 r. nazwę borowik pustotrzonowy, w 1960 r. borowiec dęty. W 2003 r. Władysław Wojewoda zaproponował polską nazwę borowiczak dęty. W internetowym atlasie grzybów ma nazwę maślak dęty. Gatunek wielokrotnie przenoszony był do różnych rodzajów, stąd różnorodność polskich nazw. W 2025 r. zgodna z nazwą naukową jest polska nazwa zaproponowana przez W. Wojewodę.

Morfologia

Kapelusz

4–12 cm średnicy, początkowo półkolisty lub stożkowaty, z wiekiem płaski z małym garbkiem pośrodku. Początkowo ma brzeg podwinięty, później ostry. Cały pokryty jest drobnymi, ciemniejszymi kosmkami i jest pilśniowato łuskowaty. Kolor od żółtobrązowego przez czerwonobrązowy do brązowego.

Rurki

Krótkie, nieco zbiegające na trzon. Pory bardzo duże, promieniście wydłużone w kolorze od żółtego do żółtooliwkowego. Nie zmieniają koloru. Za młodu okryte są białawą osłoną.

Trzon

Wysokość 4–10 cm, grubość 1–2 cm, walcowaty, dołem zgrubiały, pusty. Barwy tej samej co kapelusz lub jaśniejszy. W górnej części z białawym pierścieniem.

Miąższ

W kapeluszu żółtawy, gąbczasty, w trzonie biały, suchszy i bardziej zwarty. Nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Zapach przyjemny, smak nieco kwaśny, u starszych okazów cierpki, gorzkawy.

Wysyp zarodników

Oliwkowożółtawy. Zarodniki elipsoidalno-wrzecionowate, o rozmiarach 7–19 × 3–4 μm.

Występowanie i siedlisko

W piśmiennictwie naukowym podano ponad 80 jego stanowisk w Polsce. Częściej występuje w górach. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski jest zaliczony do kategorii grzybów rzadkich (R).

Naziemny grzyb mykoryzowy. Występuje wyłącznie pod modrzewiami, z którymi tworzy mykoryzę.

Znaczenie

W latach 1995–2004 gatunek był objęty ochroną częściową, od roku 2004 podlegał ochronie ścisłej, a od 2014 ponownie jest pod ochroną częściową.
Jest jadalny, choć zwykle nisko się ceni jego walory smakowe.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-10-26] .
1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2025-10-26] .
↑ WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 74, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ Atlas Grzybów [online], atlas.grzybiarze.eu [dostęp 2018-11-15] .
1 2 3 4 5 PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 331, ISBN 978-83-245-9550-1 .
↑ BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 263, ISBN 83-09-00714-0 .
1 2 3 AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZbigniewZ. Szeląg ZbigniewZ., Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 61, ISBN 83-89648-38-5 .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-10-26] .

[sf-2] 1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2025-10-26] .

[check-3] WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 74, ISBN 83-89648-09-1 .

[atlas-4] Atlas Grzybów [online], atlas.grzybiarze.eu [dostęp 2018-11-15] .

[wag-5] 1 2 3 4 5 PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 331, ISBN 978-83-245-9550-1 .

[gum-6] BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 263, ISBN 83-09-00714-0 .

[och-7] 1 2 3 AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .

[mirek-8] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZbigniewZ. Szeląg ZbigniewZ., Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 61, ISBN 83-89648-38-5 .