Syr-daria

Syr-daria

Syr-daria w Kyzyłordzie
Kontynent	Azja
Państwo	Uzbekistan  Tadżykistan  Kazachstan
Rzeka
Długość	2012 / 3019 km
Powierzchnia zlewni	219 000 km²
Źródło
Miejsce	połączenie rzek Naryn i Kara-daria
Współrzędne	40°54′02″N 71°45′29″E/40,900556 71,758056
Ujście
Recypient	Jezioro Północnoaralskie
Współrzędne	46°09′15,1″N 60°52′25,0″E/46,154200 60,873600
Mapa
Syr-daria i jej dorzecze
Położenie na mapie Kazachstanu źródło ujście
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Syr-daria (kaz. Сырдария, tadż. Сирдарё, uzb. Sirdaryo, ros. Сырдарья) – rzeka w Kazachstanie, Tadżykistanie i Uzbekistanie. Jej długość określana jest jako 2012 km lub też 3019 km, wliczając bieg jej rzeki źródłowej Narynu.

Jest najdłuższą rzeką Azji Środkowej. Powstaje z połączenia rzek Naryn i Kara-daria we wschodniej części Kotliny Fergańskiej. Jej dopływami są m.in. Ohangaron, Chirchiq, Keles i Arys. Przepływa przez wschodnie obrzeże pustyni Kyzył-kum, Nizinę Turańską, a także m.in. przez miasta Chodżent, Bekobod, Szardara, Kyzyłorda i Kazały. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 219 tys. km². Uchodzi do Jeziora Północnoaralskiego (dawniej do Jeziora Aralskiego).

Na rzece wzniesiono liczne budowle hydrotechniczne: tamy w Kyzyłordzie, Kazały i Toktogule, a także elektrownie wodne Szardara, Guliston (Kajrakkum) i Farchad. Przeszło 2 miliony hektarów pól są nawadniane wodami Syr-darii. W jej biegu uprawia się m.in. bawełnę (środkowy bieg) i ryż (dolny bieg). Ograniczenie dopływu wód do Jeziora Aralskiego doprowadziło pod koniec XX wieku do wysychania jego i delty rzeki oraz skażenia regionu nawozami i solą rozwiewanymi przez wiatr.

W starożytności nosiła nazwę Jaksartes (Ἰαξάρτης)

Zobacz też

• Ajdar-kul
• bitwa nad Jaksartesem
• rzeki Azji

Przypisy