Szamal

Szamal (także znany jako barih, al shamaal; ang. shamal, shemaal, shimal, shumal) – wiejący z kierunków północnych i północno-zachodnich, gorący, suchy, i często gwałtowny wiatr występujący w rejonach Półwyspu Arabskiego, zwłaszcza w dolnej części Eufratu i Tygrysu oraz w Zatoce Perskiej .

Klimatologia

Szamal występuje przez cały rok, najczęściej w lecie (od maja do lipca) i trwa od 1 do 5 dni. Wiatry szamalowe w zimie są stosunkowo rzadkie (2-3 razy w miesiącu), ale są silniejsze niż w lecie. Największą siłę szamal osiąga podczas dnia, w nocy wiatry przy powierzchni ziemi są osłabiane ze względu na efekty termiczne. Wiatr wieje z przeważających kierunków północnych. Związane z szamalem burze piaskowe są często obserwowane m.in. w Iraku. W czasie trwania szamalu cyrkulacja bryzowa koło Zatoki Perskiej zazwyczaj jest ograniczona. Klimatologia rejonu Zatoki Perskiej jest opisana w kilku opracowaniach. Według lokalnych przepowiedni pogodowych, pierwszy z silniejszych wiatrów, pojawiający się pod koniec maja, nazywany jest Al-Haffar. Następny, występujący w czerwcu, nazywany jest Barih Thorayya, a ostatni silniejszy szamal, występujący pod koniec czerwca - Al-Dabaran.

Według "Słownika Meteorologicznego" Amerykańskiego Towarzystwa Meteorologicznego w czerwcu i lipcu szamal wieje prawie bez przerwy (wielki lub 40 dniowy szamal) w rejonie dolnego Eufratu i Tygrysu, chociaż wtedy wiatry są klimatycznie (średnio) słabe i związane z różnicą ciśnienia pomiędzy niżami termicznymi nad Półwyspem Arabskim i Indiami.

Zimowa cyrkulacja w rejonie Półwyspu Arabskiego prowadząca do wiatru szamal

Sytuacja synoptyczna

W zimie szamal jest związany z przejściem systemów frontalnych od Morza Śródziemnego nad Półwyspem Arabskim. Fronty przesuwają się na południowy wschód - typowo w szerokości geograficznej Kuwejtu. Przesuwaniu się systemu frontalnego towarzyszy intensyfikacja obszaru wysokiego ciśnienia nad Arabią Saudyjską, który przemieszcza się nad Półwysep Arabski znad Afryki. Jednocześnie spada ciśnienie na powierzchni w okolicach frontu. Związany z tym gradient ciśnienia (północno-południowy) powoduje powstawanie silnych wiatrów szamalowych, które zazwyczaj trwają około 2-5 dni. Przejście układu frontalnego powoduje przesunięcie się niżu nad Morzem Czerwonym nad Oman co powoduje ciepłe i wilgotne wiatry w Omanie w okolicach Zatoki Perskiej (wiatr Kous).

Letnia sytuacja synoptyczna na Półwyspie Arabskim. Wiatry szamalowe w lecie są częste ale słabsze niż w zimie. Występuje niskotroposferyczny przepływ strumieniowy związany ze zmianami temperatury nad powierzchnią ziemi w nocy i w czasie dnia.

W lecie szamal jest związany z intensyfikacją wyżu nad Arabią Saudyjską, utworzeniem się niżu w Zatoce Omańskiej i Pakistanie. W lecie tworzy się termiczny układ monsunowy (niż) nad południową częścią Półwyspu Arabskiego. W tym czasie wpływ układów frontalnych znad Morza Śródziemnego jest mały.

Wiatry szamalowe mają dobrze zdefiniowaną strukturę pionową, w której maksimum wiatru występuje około 100-500 (niski prąd strumieniowy) nad powierzchnią ziemi, zwłaszcza w nocy, a wiatry przy ziemi są słabsze. W nocy temperatura powierzchni oziębia się gwałtownie co powoduje inwersję temperatury i zapobiega mieszaniu się powietrza w dolnych warstwach atmosfery i wpływa na obserwowaną strukturę wiatru w pionie. Podobny mechanizm występuje przy adwekcji ciepłego powietrza nad obszar zimnej wody. Powstają wtedy dwie, prawie niezależne warstwy w atmosferze, sytuacja w której w istniejącej warstwie dobrze wymieszanej rozwija się wewnętrzna warstwa (ang. internal boundary layer). Tego typu sytuację można spotkać kiedy ciepły wiatr szamalowy przemieszcza się nad wodami Zatoki Perskiej.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Ali Hamid Ali, Wind regime of the Arabian Gulf, w książce The Gulf War and the Environment, ed. Farouk El-Baz, R. M. Makharita, Taylor & Francis, 1994 ISBN 2-88124-649-4, 9782881246494, 206 stron
  2. ↑ Perrone,Thomas J., Winter Shamal in the Persian Gulf, Naval Environmental Prediction Research Facility Monterey, CA, 1979
  3. ↑ Stranz D., 1973, A strong Shamal in the Arabian Gulf (December 1970) , Rivista Italiana di Geofisica E Scienze Affini, 5-6, 296-298
  4. ↑ Walters, K. R., W. F. Sjoberg, 1988: The Persian Gulf region—A Climatological study. USAFETAC TN-88/002, 62 pp.
  5. ↑ Babikir, A. A. A., 1986, Some aspects of climate and economic activities in the Arab Gulf states, GeoJournal, 13 (numer 3), 211-222.
  6. ↑ Glossary of Meteorology, American Meteorological Society, 2000, 2 wydanie. Dostępne na internecie: http://amsglossary.allenpress.com
  7. ↑ Membery, D.A 1983. Low-Level winds during the Gulf Shamal, Weather, 38, 18-24
  8. ↑ Brooks I.M., Rogers D.P., Aircraft observations of the mean and turbulent structure of a shallow boundary layer over the Persian Gulf, Boundary-layer meteorology, 95, 189-210, 2000