Tachyspiza

	Tachyspiza
	Kaup, 1844
	; Krogulec mały (T. badia)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Tachyspiza
	Typ nomenklatoryczny
	Falco soloensis Horsfield, 1821
Synonimy
	Hieraspiza Kaup, 1844; Leucospiza Kaup, 1844; Nisastur Blyth, 1844; Urospiza Kaup, 1845; Scelospiza Kaup, 1847; Sparvius Bonaparte, 1854; Eunisus Bonaparte, 1854; Eusparvius Bonaparte, 1854; Nisuoides Pollen, 1866; Erythrospiza Kaup, 1867; Teraspiza Kaup, 1867; Chirospizias Sundevall, 1874; Dinospizias Cabanis, 1874; Spilospiza Salvadori, 1875; Paraspizias Mathews, 1915;
Gatunki
	28 gatunków – zobacz opis w tekście
	28 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies

Tachyspiza – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji, Melanezji, Australii, Afryce i Ameryce Południowej.

Morfologia

Długość ciała 22–55 cm, rozpiętość skrzydeł 39–110 cm; masa ciała samic 68–1050 g, samców 78–470 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1844 roku niemiecki przyrodnik i paleontolog Johann Jakob Kaup w publikacji własnego autorstwa poświęconej klasyfikacji ssaków i ptaków. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) krogulec chiński (T. soloensis).

Etymologia

Tachyspiza: gr. ταχυς takhus ‘szybki’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’.
Hieraspiza: gr. ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos ‘jastrząb’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Falco virgatus Temminck, 1822.
Leucospiza: gr. λευκος leukos ‘biały’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Falco novaehollandiae J.F. Gmelin, 1788.
Nisastur: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Nisus Lacépède, 1799 oraz Astur Lacépède, 1799. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco badius J.F. Gmelin, 1788.
Urospiza: gr. ουρα oura ‘ogon’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco radiatus Temminck, 1822 (= Astur fasciatus Vigors & Horsfield, 1827).
Scelospiza: gr. σκελος skelos ‘noga’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Accipiter francesiae A. Smith, 1834.
Sparvius: fr. Épervier ‘krogulec’, od średniowiecznołac. sparverius ‘krogulec’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Accipiter trinotatus Bonaparte, 1850.
Eunisus: gr. ευ eu ‘dobry’; rodzaj Nisus Lacépède, 1799. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Falco sphenurus Rüppell, 1836.
Eusparvius: gr. ευ eu ‘dobry’; rodzaj Sparvius Bonaparte, 1854.
Nisuoides: rodzaj Nisus Lacépède, 1799; gr. -οιδης -oidēs ‘przypominający’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Nisuoides morelii Pollen, 1866 (= Accipiter francesiae A. Smith, 1834).
Erythrospiza: gr. ερυθρος eruthros ‘czerwony’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy: Astur griseogularis G.R. Gray, 1861.
Teraspiza: gr. τερας teras, τερατος teratos ‘cud, cudo’ (por. τηρεω tēreō ‘pilnować’); σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy: Falco virgatus Temminck, 1822.
Chirospizias: gr. χειρ kheir, χειρος kheiros ‘dłoń’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’.
Dinospizias: gr. δεινος deinos ‘potężny, straszny’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco poliogaster Temminck, 1824.
Spilospiza: gr. σπιλος spilos ‘plamka, cętka’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Accipiter trinotatus Bonaparte, 1850.
Paraspizias: gr. παρα para ‘blisko’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sparvius cirrocephalus Vieillot, 1817.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Tachyspiza poliogaster (Temminck, 1824) – krogulec siwobrzuchy
Tachyspiza badia (J.F. Gmelin, 1788) – krogulec mały
Tachyspiza butleri (J.H. Gurney, Jr., 1898) – krogulec nikobarski
Tachyspiza brevipes (Severtsov, 1850) – krogulec krótkonogi
Tachyspiza soloensis (Horsfield, 1821) – krogulec chiński
Tachyspiza francesiae A. Smith, 1834 – krogulec malgaski
Tachyspiza trinotata (Bonaparte, 1850) – krogulec plamosterny
Tachyspiza hiogaster (S. Müller, 1841) – krogulec rdzawobrzuchy
Tachyspiza novaehollandiae (J.F. Gmelin, 1788) – krogulec australijski
Tachyspiza poliocephala (G.R. Gray, 1858) – krogulec nowogwinejski
Tachyspiza princeps (Mayr, 1934) – krogulec szarobiały
Tachyspiza fasciata (Vigors & Horsfield, 1827) – krogulec brunatny
Tachyspiza melanochlamys (Salvadori, 1876) – krogulec czarnogrzbiety
Tachyspiza albogularis (G.R. Gray, 1870) – krogulec białobrzuchy
Tachyspiza haplochra (P.L. Sclater, 1859) – krogulec czarnogardły
Tachyspiza rufitorques (Peale, 1848) – krogulec rdzawoszyi
Tachyspiza henicogramma (G.R. Gray, 1861) – krogulec molucki
Tachyspiza luteoschistacea (Rothschild & E. Hartert, 1926) – krogulec białogardły
Tachyspiza imitator (E. Hartert, 1926) – krogulec żałobny
Tachyspiza erythropus (Hartlaub, 1855) – krogulec tropikalny
Tachyspiza minulla (Daudin, 1800) – krogulec skromny
Tachyspiza gularis (Temminck & Schlegel, 1844) – krogulec japoński
Tachyspiza virgata (Temminck, 1822) – krogulec orientalny
Tachyspiza nana (W. Blasius, 1897) – krogulec rdzawopierśny
Tachyspiza erythrauchen (G.R. Gray, 1861) – krogulec rdzawy
Tachyspiza cirrocephala (Vieillot, 1817) – krogulec obrożny
Tachyspiza brachyura (E.P. Ramsay, 1880) – krogulec trójbarwny
Tachyspiza rhodogaster (Schlegel, 1862) – krogulec różany

Uwagi

↑ Młodszy homonim Sparvius Vieillot, 1816.
↑ Alternatywna nazwa dla Sparvius Bonaparte, 1854.
↑ Młodszy homonim Erythrospiza Bonaparte, 1831 (Fringillidae).
↑ Nowa nazwa dla Erythrospiza Kaup, 1867.
↑ Podgatunek A. badius.
↑ Podgatunek T. hiogaster.

Przypisy

1 2 3 Kaup 1844 ↓, s. 116.
↑ Kaup 1844 ↓, s. 119.
↑ E. Blyth. Further Observations on the Ornithology of the neighbourhood of Calcutta. „The Annals and Magazine of Natural History”. 14, s. 35, 1844. (ang.).
↑ J.J. Kaup. Ueber Falken. Mit besonderer Berücksichtigung der im Museum der Senckenbergischen naturforschenden Gesellschaft aufgestellten Arten. „Museum Senckenbergianum”. 3 (3), s. 259, 1845. (niem.).
↑ J.J. Kaup. Monographien der Genera der Falconidae. „Isis von Oken”. Jahrgang 1847, s. 169, 1847. (niem.).
1 2 3 Ch.L. Bonaparte. Tableau des oiseaux de proie. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2^e série. 6, s. 538, 1854. (fr.).
↑ F.P.L. Pollen. Description d’une espèce d’éperyier de Madagascar. Inconnue aux naturalistes. „Bulletin de la Société des sciences et arts de l’Ile de la Réunion”. Année 1866, s. 102, 1866. (fr.).
↑ Kaup 1867 ↓, s. 172.
↑ Kaup 1867 ↓, s. 170.
↑ C.J. Sundevall. Förnyad anordning av Dagrovfoglarna (Dispositio nova Accipitrum Hemeroharpagorum). „Öfversigt Konglica Svenska Vetenskaps-Akademiens nya Handlingar”. 31 (2), s. 25, 1874. (szw.).
↑ J. Cabanis. Uebersicht der von Herrn Carl Euler im District Cantagallo, Provinz Rio de Janeiro, gesammelten Vögel. „Journal für Ornithologie”. Vierte Folge. 22, s. 228, 1874. (niem.).
↑ T. Salvadori. Intorno a due collezioni di uccelli di Celebes inviate al Museo Civico di Genova dal D.r O. Beccari e dal Sig. A. A. Bruijn (Tav. XVIII). „Annali del Museo Civico di Storia Naturale di Genova”. 7, s. 643, 1875. (wł.).
↑ G.M. Mathews: The Birds of Australia. Cz. 5. London: H.F. & G. Witherby, 1915–1916, s. 74. (ang.).
1 2 D.W.D.W. Winkler D.W.D.W., S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J. Lovette S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J., Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M.S.M. Billerman, B.K.B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-10-10] (ang.), Tachyspiza.
↑ The Key to Scientific Names ↓, Tachyspiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hieraspiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Acciptres, or diurnal birds of prey, in the collection of the British Museum. Cz. 1. London: Printed by order of the Trustees, 1874, s. 229, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Leucospiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nisastur [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Urospiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Scelospiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Sparvius [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Eunisus [dostęp 2023-10-13] .
↑ Ch.W. Richmond. Generic names applied to birds during the years 1906 to 1915, inclusive, with additions and corrections to Waterhouse’s “Index Generum Avium”. „Proceedings of the United States National Museum”. 53 (2221), s. 590, 1917. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Eusparvius [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nisuoides [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Erythrospiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Teraspiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Chirospizias [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Dinospizias [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Spilospiza [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Paraspizias [dostęp 2023-10-13] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2024-07-22). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-07-22].

Bibliografia

J.J. Kaup: Classification der Säugethiere und Vögel. Darmstadt: C. W. Leske, 1844, s. 1–144. (niem.).
J.J. Kaup. On the Nisi and Astures of the Indian Archipelago and of New Holland. „Proceedings of the Zoological Society of London”. For the year 1867, s. 168–179, 1867. (ang.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[6] Młodszy homonim Sparvius Vieillot, 1816.

[8] Alternatywna nazwa dla Sparvius Bonaparte, 1854.

[10] Młodszy homonim Erythrospiza Bonaparte, 1831 (Fringillidae).

[13] Nowa nazwa dla Erythrospiza Kaup, 1867.

[28] Podgatunek A. badius.

[33] Podgatunek T. hiogaster.

[CITEREFKaup1844[https://www.biodiversitylibrary.org/page/35282198_116]-1] 1 2 3 Kaup 1844 ↓, s. 116.

[CITEREFKaup1844[https://www.biodiversitylibrary.org/page/35282201_119]-2] Kaup 1844 ↓, s. 119.

[bly-3] E. Blyth. Further Observations on the Ornithology of the neighbourhood of Calcutta. „The Annals and Magazine of Natural History”. 14, s. 35, 1844. (ang.).

[kaup45-4] J.J. Kaup. Ueber Falken. Mit besonderer Berücksichtigung der im Museum der Senckenbergischen naturforschenden Gesellschaft aufgestellten Arten. „Museum Senckenbergianum”. 3 (3), s. 259, 1845. (niem.).

[kaup47-5] J.J. Kaup. Monographien der Genera der Falconidae. „Isis von Oken”. Jahrgang 1847, s. 169, 1847. (niem.).

[bon-7] 1 2 3 Ch.L. Bonaparte. Tableau des oiseaux de proie. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2^e série. 6, s. 538, 1854. (fr.).

[pol-9] F.P.L. Pollen. Description d’une espèce d’éperyier de Madagascar. Inconnue aux naturalistes. „Bulletin de la Société des sciences et arts de l’Ile de la Réunion”. Année 1866, s. 102, 1866. (fr.).

[CITEREFKaup1867[https://www.biodiversitylibrary.org/page/29533612_172]-11] Kaup 1867 ↓, s. 172.

[CITEREFKaup1867[https://www.biodiversitylibrary.org/page/29533610_170]-12] Kaup 1867 ↓, s. 170.

[sun-14] C.J. Sundevall. Förnyad anordning av Dagrovfoglarna (Dispositio nova Accipitrum Hemeroharpagorum). „Öfversigt Konglica Svenska Vetenskaps-Akademiens nya Handlingar”. 31 (2), s. 25, 1874. (szw.).

[cab-15] J. Cabanis. Uebersicht der von Herrn Carl Euler im District Cantagallo, Provinz Rio de Janeiro, gesammelten Vögel. „Journal für Ornithologie”. Vierte Folge. 22, s. 228, 1874. (niem.).

[sal-16] T. Salvadori. Intorno a due collezioni di uccelli di Celebes inviate al Museo Civico di Genova dal D.r O. Beccari e dal Sig. A. A. Bruijn (Tav. XVIII). „Annali del Museo Civico di Storia Naturale di Genova”. 7, s. 643, 1875. (wł.).

[mat-17] G.M. Mathews: The Birds of Australia. Cz. 5. London: H.F. & G. Witherby, 1915–1916, s. 74. (ang.).

[botw-18] 1 2 D.W.D.W. Winkler D.W.D.W., S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J. Lovette S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J., Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M.S.M. Billerman, B.K.B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-10-10] (ang.), Tachyspiza.

[19] The Key to Scientific Names ↓, Tachyspiza [dostęp 2023-10-13] .

[20] The Key to Scientific Names ↓, Hieraspiza [dostęp 2023-10-13] .

[sha-21] R.B. Sharpe: Catalogue of the Acciptres, or diurnal birds of prey, in the collection of the British Museum. Cz. 1. London: Printed by order of the Trustees, 1874, s. 229, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).

[22] The Key to Scientific Names ↓, Leucospiza [dostęp 2023-10-13] .

[23] The Key to Scientific Names ↓, Nisastur [dostęp 2023-10-13] .

[24] The Key to Scientific Names ↓, Urospiza [dostęp 2023-10-13] .

[25] The Key to Scientific Names ↓, Scelospiza [dostęp 2023-10-13] .

[26] The Key to Scientific Names ↓, Sparvius [dostęp 2023-10-13] .

[27] The Key to Scientific Names ↓, Eunisus [dostęp 2023-10-13] .

[rich-29] Ch.W. Richmond. Generic names applied to birds during the years 1906 to 1915, inclusive, with additions and corrections to Waterhouse’s “Index Generum Avium”. „Proceedings of the United States National Museum”. 53 (2221), s. 590, 1917. (ang.).

[30] The Key to Scientific Names ↓, Eusparvius [dostęp 2023-10-13] .

[31] The Key to Scientific Names ↓, Nisuoides [dostęp 2023-10-13] .

[32] The Key to Scientific Names ↓, Erythrospiza [dostęp 2023-10-13] .

[34] The Key to Scientific Names ↓, Teraspiza [dostęp 2023-10-13] .

[35] The Key to Scientific Names ↓, Chirospizias [dostęp 2023-10-13] .

[36] The Key to Scientific Names ↓, Dinospizias [dostęp 2023-10-13] .

[37] The Key to Scientific Names ↓, Spilospiza [dostęp 2023-10-13] .

[38] The Key to Scientific Names ↓, Paraspizias [dostęp 2023-10-13] .

[mie&kuz-39] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2024-07-22). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-07-22].